Phải tạo lợi thế cạnh tranh cốt lõi

Việc ban hành Kế hoạch 146/KH-UBND đánh dấu một bước đi quan trọng của thành phố trong lộ trình hiện thực hóa mô hình Khu TMTD – một cấu trúc kinh tế hiện đại, có tính mở cao và khả năng cạnh tranh quốc tế. Kế hoạch này được xây dựng trên cơ sở bám sát các định hướng lớn tại Quyết định số 1142/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, cùng với các cơ chế, chính sách đặc thù theo Nghị quyết số 136/2024/QH15 và Nghị quyết số 259/2025/QH15. Đây không chỉ là nền tảng pháp lý quan trọng, mà còn thể hiện rõ quyết tâm của thành phố trong việc định vị vai trò của mình trên bản đồ kinh tế khu vực và thế giới. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, thành công của các khu thương mại tự do không chỉ đến từ chính sách ưu đãi, mà phụ thuộc vào chất lượng thể chế và năng lực tổ chức thực thi. Điều này đặt ra yêu cầu thành phố phải có cách tiếp cận đồng bộ, từ quy hoạch, hạ tầng đến quản trị và thu hút đầu tư. Một trong những lợi thế của Khu TMTD Đà Nẵng là đã có hành lang pháp lý tương đối đầy đủ. Tuy nhiên, thách thức lại nằm ở khả năng chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh thực chất, có thể đo lường và duy trì trong dài hạn, các giải pháp phát triển cần theo hướng linh hoạt, minh bạch và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Nhìn ra thế giới, các khu thương mại tự do thành công như: Thâm Quyến (Trung Quốc), Incheon (Hàn Quốc) hay Singapore đều có điểm chung là môi trường thể chế linh hoạt, thủ tục tinh gọn, thông quan nhanh và hệ thống hạ tầng đồng bộ. Đây không chỉ là những yếu tố hỗ trợ, mà chính là nền tảng tạo nên lợi thế cạnh tranh cốt lõi. Đáng chú ý, chuyến công tác của đoàn lãnh đạo Đà Nẵng tại Khu TMTD - Phân khu Thanh Đảo (Trung Quốc) đã cung cấp nhiều kinh nghiệm thực tiễn. Mô hình này cho thấy sự kết hợp hiệu quả giữa cơ chế quản lý tập trung, chính sách ưu đãi có chọn lọc và ứng dụng công nghệ trong quản lý. Hệ thống hải quan một cửa điện tử giúp rút ngắn đáng kể thời gian thông quan, trong khi các nền tảng số hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ công một cách nhanh chóng và minh bạch.

Theo đó, để đẩy nhanh phát triển Khu TMTD Đà Nẵng trước hết, cần thiết lập cơ chế điều phối liên ngành đủ mạnh, có khả năng xử lý nhanh các vướng mắc phát sinh, giảm tối đa sự chồng chéo giữa các cơ quan. Thực tế cho thấy, những Khu TMTD thành công đều áp dụng cơ chế "một đầu mối" với quyền hạn rõ ràng, cho phép xử lý nhanh các thủ tục hành chính và các vấn đề phát sinh. Đây là yếu tố then chốt để tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư. Cùng với đó, cải cách thủ tục hành chính cần được đặt ở vị trí trung tâm. Việc áp dụng hệ thống hải quan điện tử, cơ chế "một cửa" và số hóa toàn bộ quy trình xử lý không chỉ giúp rút ngắn thời gian thông quan mà còn giảm chi phí cho doanh nghiệp. Cùng với đó, tập trung triển khai các cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox), đặc biệt trong các lĩnh vực như: tài chính, thương mại điện tử, công nghệ số,… Điều này cho phép thành phố linh hoạt thử nghiệm các mô hình mới để tạo ra lợi thế tiên phong.

Với định hướng hình thành trung tâm tài chính quốc tế cùng các cơ chế tài chính vượt trội, thành phố có điều kiện để phát huy Khu TMTD như một "phòng thí nghiệm thể chế" – không gian thử nghiệm các sản phẩm, dịch vụ tài chính mới trong môi trường kiểm soát rủi ro. Thông qua đó, không chỉ thúc đẩy đổi mới sáng tạo mà còn gia tăng giá trị cho nền kinh tế. Thực tiễn tại Phân khu Thanh Đảo (Trung Quốc) cho thấy, việc áp dụng các cơ chế đặc thù và triển khai thí điểm các mô hình tài chính đã tạo động lực phát triển rõ nét, tiêu biểu như hỗ trợ giao dịch dầu mỏ, LNG và các sản phẩm năng lượng tái tạo, góp phần mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đồng bộ hạ tầng logistics

Ngoài ra, một trong những yếu tố then chốt quyết định thành công của các Khu TMTD chính là mức độ gắn kết chặt chẽ với hệ thống hạ tầng logistics đồng bộ, trong đó cảng biển giữ vai trò trung tâm, đây là "xương sống" giúp kết nối khu TMTD với mạng lưới thương mại toàn cầu. Đối với thành phố, cảng Liên Chiểu được kỳ vọng sẽ đóng vai trò trung tâm trong chiến lược này, khi đi vào hoạt động, cảng không chỉ giúp giảm tải cho cảng Tiên Sa mà còn mở ra khả năng hình thành chuỗi logistics khép kín, kết nối với các khu công nghiệp, khu công nghệ cao và mạng lưới giao thông liên vùng. Do đó, việc đẩy nhanh tiến độ đầu tư và sớm đưa cảng Liên Chiểu vào khai thác cần được xem là ưu tiên hàng đầu. Bên cạnh hạ tầng cứng, cần tập trung phát triển hạ tầng số, xây dựng các nền tảng dữ liệu, hệ thống quản lý thông minh,…nhằm giúp nâng cao hiệu quả vận hành, tạo môi trường minh bạch, thuận lợi cho doanh nghiệp.

Một Khu thương mại tự do thành công không chỉ dừng lại ở việc tập trung các hoạt động thương mại, mà cần được định hình như một hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh, tích hợp hài hòa giữa sản xuất, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và chất lượng sống. Thành phố vốn có lợi thế nổi trội về môi trường sống, tuy nhiên để gia tăng sức hút trong cạnh tranh, cần tiếp tục đầu tư đồng bộ vào hạ tầng xã hội, nhất là phát triển các không gian xanh, thiết chế văn hóa, giáo dục, y tế chất lượng cao,… nhằm thu hút và giữ chân đội ngũ chuyên gia, lao động trình độ cao. Song song với đó, chiến lược thu hút đầu tư cần được định hướng theo hướng có chọn lọc, ưu tiên các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng lớn như: logistics, công nghệ cao, tài chính, năng lượng sạch,… phù hợp với định hướng phát triển bền vững của thành phố. Việc thu hút các tập đoàn đa quốc gia, đặc biệt là những nhà đầu tư chiến lược, sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa, dẫn dắt và kết nối chuỗi giá trị, qua đó thúc đẩy sự phát triển của toàn bộ hệ sinh thái kinh tế.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các trung tâm kinh tế, việc xây dựng thành công Khu TMTD không chỉ giúp thành phố Đà Nẵng nâng cao vị thế, mà còn góp phần tạo động lực phát triển mới cho miền Trung và cả nước. Những kinh nghiệm quốc tế sẽ là nguồn tham chiếu quý giá, nhưng điều quan trọng là phải biết chọn lọc, sáng tạo và phù hợp với điều kiện thực tiễn. Con đường phía trước không dễ dàng, nhưng với nền tảng chính sách đã có, cùng quyết tâm đổi mới và tầm nhìn chiến lược, thành phố hoàn toàn có cơ sở để kỳ vọng vào một Khu Thương mại Tự do năng động, hiệu quả - nơi hội tụ các dòng chảy thương mại, đầu tư và đổi mới sáng tạo, góp phần đưa thành phố vươn lên một tầm cao mới trên bản đồ kinh tế thế giới.

Minh Sơn