(Cadn.com.vn) - Vài năm trở lại đây, cây thuốc lá được giá nên người dân ở các huyện, thị xã vùng đông nam tỉnh Gia Lai thi nhau trồng và trở thành nguồn thu nhập chính của người dân ở đây. Thế nhưng, ngoài những tác động gây ô nhiễm môi trường từ khói các lò sấy thì việc tàn phá rừng cũng đã và đang trở thành điểm nóng.

HÀNG CHỤC NGHÌN MÉT KHỐI CỦI RỪNG CHO MỖI VỤ SẤY

Những năm gần dây, diện tích cây thuốc lá tại tỉnh Gia Lai tăng nhanh. Ước tính đến thời điểm này, toàn tỉnh có khoảng 3.400ha, tập trung chủ yếu tại 3 huyện, thị xã thuộc vùng Đông Gia Lai gồm huyện Krông Pa, Ia Pa và TX Ayun Pa. Qua số liệu thống kê của cơ quan chức năng, hiện có khoảng 1.000 lò sấy thuốc, tính bình quân ít nhất 2ha thuốc lá thì có một lò sấy, trong đó nhiều nhất vẫn là H. Krông Pa với hơn 700 lò, H. Ia Pa gần 200 lò và TX Ayun Pa hơn 100 lò. Trên con đường dọc QL25 từ cuối TX Ayun Pa đến TT Phú Túc (H. Krông Pa) là những lò sấy thuốc mọc lên san sát nhau, nhả khói mù mịt vào các khu dân cư.

Việc phát triển ồ ạt cây thuốc lá đang gây áp lực lên những cánh rừng tự nhiên.

Thôn Bình Minh, xã Phú Cần, H. Krông Pa - nơi được mệnh danh là “phố lò sấy” với hơn 100 lò được xây dựng từ khi cây thuốc lá trở thành một trong những cây trồng chủ lực của người dân. Gọi là “phố lò sấy” không ngoa bởi thôn có 53 hộ thì 47 hộ làm nghề sấy thuốc lá. Nhà ít thì xây một lò, nhà nhiều xây đến 3 lò. Hình ảnh đập vào mắt không chỉ là những lò sấy nhả khói ngày đêm mà bên cạnh lò sấy là những đống củi, gỗ làm chất đốt được để ngồn ngộn. Theo những người làm nghề trồng và sấy thuốc lá nơi đây, để làm ra được những sợi thuốc vàng, lá thuốc được đưa vào lò sấy trong gần 6 ngày đêm liên tục, chất đốt dùng chủ yếu là củi, đặc biệt là các loại gỗ dầu có nhiều ở rừng khộp như dầu, cà chít, căm xe... Đơn giản, vì khi đốt sấy ít tốn công, lá thuốc sẽ có được sắc vàng đẹp hơn các loại chất đốt khác nên dân thuốc lá luôn lựa chọn củi rừng làm chất đốt đầu. Thế nhưng, cái mà người dân nơi đây gọi củi ấy là những thân gỗ có đường kính 15-20cm được cưa thành từng đoạn.

Đa phần người dân sấy thuốc lá ở đây đều có “bí quyết” để tạo nên các lá thuốc sấy vàng ươm và có hương thì cứ một mẻ sấy 2 ngày đầu, khi lá thuốc còn tươi, yêu cầu ngọn lửa to để cho nhiệt độ cao phải đốt bằng củi, 3 ngày sau mới chuyển sang sấy bằng trấu để giữ nhiệt độ vừa phải cho lá thuốc chuyển màu vàng. Để có củi cung cấp cho hàng nghìn lò sấy thuốc ở các khu vực trên thì mỗi năm ở đây người ta đốt hàng chục nghìn mét khối gỗ, củi các loại và người dân phải lén lút vào rừng để khai thác.

Tại lò sấy thuốc lá của ông Phạm Văn Tiến (thôn Bình Minh) chúng tôi chứng kiến những đống “củi” dầu được đốn hạ chất cao ngất ngưởng được xếp ngay bên cạnh lò. Qua trò chuyện, ông Tiến tiết lộ mỗi mùa thuốc lá ông sử dụng khoảng 25-30 ster củi. Toàn bộ số củi này đều là củi rừng tự nhiên được khai thác ở các khu rừng lân cận và được mua có giấy tờ hợp pháp. Tuy nhiên, khi chúng tôi đề nghị cho xem các loại giấy tờ này thì ông Tiến viện lý do: “Khi mình đăng ký thì có người chở tới thôi, củi ở đâu thì mình không biết, có giấy tờ, có hợp đồng nhưng mà thằng cháu tôi nó lại cầm giấy tờ đi làm rẫy rồi(?!)”.

Những đống củi từ rừng tự nhiên chất ngất ngưởng bên lò sấy thuốc.

BÀI TOÁN NAN GIẢI

Một bài toán đơn giản, ước tính mỗi héc-ta cây thuốc lá thì cần đến khoảng 50 ster củi trong một mùa sấy. Riêng tại H. Krông Pa, có khoảng 2.300ha cây thuốc lá, thì mỗi năm người dân trồng thuốc cần đến hơn 115.000 ster củi, tương đương 80.500m3 củi sẽ bị chặt phá. Tính đến thời điểm hiện nay, mỗi ster củi rừng tự nhiên tại Krông Pa có giá khoảng 420.000 đồng. Thế nên, với mức giá ấy thì việc khai thác củi từ rừng tự nhiên đang trở thành một nghề “hot” hái ra tiền ở địa phương.

Trao đổi với chúng tôi, ông Trần Đức Lương - Phó Hạt kiểm lâm (KL) H. Krông Pa khẳng định, năm 2012 huyện không có chỉ tiêu khai thác rừng, việc khai thác củi rừng tự nhiên nếu có chỉ là khai thác trái phép. Cũng trong vụ sấy thuốc lá năm 2011-2012, Hạt KL huyện kiểm tra, phát hiện 5 hộ có lò sấy đã sử dụng củi rừng tự nhiên bất hợp pháp với số lượng 4,3 ster, tiến hành xử phạt 7 triệu đồng. Thế nhưng, đó chỉ là con số quá khiêm tốn so với những gì chúng tôi ghi nhận suốt thời gian thâm nhập các lò sấy thuốc lá tại đây. Ông Lương cũng thừa nhận: “Do địa bàn rộng, lực lượng quản lý, bảo vệ rừng ở cơ sở còn mỏng nên vẫn xảy ra tình trạng một số hộ dân lén lút khai thác củi rừng tự nhiên để làm nguyên liệu sấy thuốc lá. Chính quyền, các ngành chức năng huyện đang nỗ lực vận động người dân sử dụng các nguồn nguyên liệu khác thay thế để ngăn chặn triệt để tình trạng này”.

Những cố gắng như lời ông Lương cho biết vẫn chỉ là “muối bỏ bể”, bởi việc khai thác củi phục vụ cho việc sấy thuốc lá đang gây áp lực lớn đến các cánh rừng tự nhiên. Việc các lò sấy “vào mùa” lại ngốn đi hàng chục nghìn mét khối củi rừng là một thực tế ai cũng thấy, chính quyền, ngành chức năng địa phương đều biết, nhưng phải làm gì để đưa ra những biện pháp triệt để nhằm ngăn chặn tình trạng này thì... rất nan giải.

Minh Tân