Hiện nay trên địa bàn TP Đà Nẵng, cộng đồng dân tộc Cơ Tu trong quá trình phát triển và giao lưu văn hóa nên trang phục truyền thống đã có sự cải biến, song vẫn thể hiện nét đặc trưng tạo nên sự phong phú cho nền văn hóa các tộc người ở xứ Quảng.

Sắc màu thổ cẩm trong văn hóa Cơ Tu

Việc bảo tồn và phát huy giá trị trang phục truyền thống của dân tộc Cơ Tu là một nhiệm vụ thiết thực để giữ gìn bản sắc văn hóa, gắn liền với đời sống cộng đồng và phát triển du lịch. Thời gian qua, các cấp ngành, địa phương trên địa bàn TP Đà Nẵng, nhất là các xã có đồng bào Cơ Tu sinh sống như: Hùng Sơn, Đông Giang, Bến Hiên, Sông Vàng, A Vương, phường Hải Vân… đã có nhiều việc làm thiết thực nhằm gìn giữ, bảo tồn trang phục truyền thống dân tộc này, đồng thời kịp thời ngăn chặn thực trạng trang phục truyền thống này đang ngày bị mai một, biến dạng, xa rời nguyên gốc.

Trong sinh hoạt hằng ngày hay vào dịp diễn ra các lễ hội truyền thống, ngày lễ Tết hay các sự kiện chính trị ở địa phương, đất nước, đồng bào Cơ Tu cả nam và nữ, các độ tuổi đều trong bộ trang phục truyền thống với những hoa văn, sắc màu rực rỡ trên nền vải thổ cẩm như những đóa hoa rừng khoe sắc giữa núi rừng đại ngàn làm nên một bức tranh văn hóa dân tộc Cơ Tu độc đáo. Với chất liệu và hoa văn phong phú, thổ cẩm Cơ Tu nổi bật với kỹ thuật dệt hoa văn trực tiếp trên nền vải, sử dụng tông màu chủ đạo là đen, đỏ, trắng với các biểu tượng gắn liền với thiên nhiên, núi rừng phóng khoáng.

Ông Đỗ Hữu Tùng - Chủ tịch UBND xã Sông Kôn cho biết: Thời gian qua, tất cả những hoạt động của địa phương về bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa đều được nhân dân hưởng ứng tích cực, ai nấy đều mặc trang phục Cơ Tu, đặc biệt là việc trình diễn trang phục truyền thống. Từ đó, khơi gợi niềm tự hào và ý thức bảo tồn, phát huy đi đôi với việc duy trì và phát triển nghề dệt thổ cẩm, trong đó có cả chất liệu, màu sắc, kiểu dáng, hoa văn. Địa phương luôn vận động, khuyến khích đồng bào mặc trang phục truyền thống trong các dịp lễ hội, ngày Tết, hoặc các sự kiện văn hóa - chính trị. Còn già làng Briu Pố (ở thôn Arớh, xã Tây Giang) thì cho biết, mỗi năm vào lễ Khai năm - tạ ơn rừng, dân làng tái hiện nhiều nghi thức truyền thống độc đáo và trong sắc màu trang phục truyền thống, ai cũng thích thú trình diễn vũ điệu tung tung da dá, tái hiện sinh động ngày hội "tạ ơn rừng". Không chỉ vậy, các dịp ngày hội mừng lúa mới, ngày Đại đoàn kết, hội làng… thì ai cũng mặc trang phục truyền thống, thật đẹp và thật ý nghĩa…

Bảo tồn nghề dệt truyền thống với phát triển du lịch cộng đồng

Việc bảo tồn và phát huy trang phục truyền thống của đồng bào Cơ Tu còn gắn kết nghề dệt và trình diễn trang phục Cơ Tu với các tour du lịch cộng đồng tại điểm đến du lịch như làng Bhơ Hôồng, Cổng trời Đông Giang, đỉnh Quế… Chị Đinh Thị Thìn - hướng dẫn viên du lịch tại làng Bhơ Hôồng luôn mặc trang phục Cơ Tu hướng dẫn các đoàn khách trong nước và quốc tế. Chị chia sẻ: Khi thuyết minh hay hướng dẫn du khách tham quan, trải nghiệm, bản thân tôi luôn tự hào mình là người Cơ Tu, mặc trang phục Cơ Tu và giới thiệu, hướng dẫn du khách trải nghiệm những giá trị văn hóa độc đáo của dân tộc Cơ Tu. Du khách rất thích thú khi được trải nghiệm thực hành các công đoạn thủ công như dệt vải, nhuộm màu truyền thống bằng các nguồn nguyên vật liệu sẵn có từ thiên nhiên hoặc mặc trang phục dân tộc để chụp ảnh kỷ niệm, góp phần lan tỏa nét đẹp văn hóa truyền thống và quảng bá tiềm năng du lịch và trở thành một sản phẩm kinh tế du lịch tiềm năng cho địa phương.

Trang phục không chỉ đáp ứng một trong ba nhu cầu vật chất của con người (ăn, mặc, ở) mà còn là văn hóa, phản ánh quá trình sáng tạo, óc thẩm mỹ của một cộng đồng dân tộc. Trang phục truyền thống được xem là "thẻ căn cước" của một dân tộc bởi nó thể hiện bản sắc văn hóa, nét đẹp, đặc trưng riêng để chỉ cần nhìn vào bộ trang phục là có thể nhận diện các dân tộc khác nhau. Các giải pháp bảo tồn và phát huy trang phục truyền thống phải đi đôi với nghề dệt truyền thống, nghề dệt thổ cẩm truyền thống còn thì trang phục dân tộc còn. Các cấp, ngành chức năng, đặc biệt là chính quyền địa phương, cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức cho cộng đồng, nhất là các già làng, trưởng bản, người uy tín và thế hệ trẻ.

Từ các chương trình mục tiêu quốc gia, trong đó có Dự án 6, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, địa phương đã hỗ trợ đồng bào trưng bày, giới thiệu sản phẩm, từng bước nâng cao giá trị thổ cẩm của dân tộc Cơ Tu. Đồng thời chính sách hỗ trợ từ địa phương như Đề án Xây dựng chính sách hỗ trợ bảo tồn và phát huy văn hóa đồng bào dân tộc Cơ Tu của TP Đà Nẵng giai đoạn 2022 - 2030 và các chương trình của tỉnh Quảng Nam (trước đây) tiếp tục "con đường đi" của trang phục truyền thống Cơ Tu. Muốn bảo tồn được nghề dệt thì ngoài việc sản xuất, chế tác để phục vụ cho cộng đồng, thì cần tạo đầu ra cho sản phẩm, quảng bá giới thiệu những nét đẹp, sự độc đáo của trang phục truyền thống dân tộc Cơ Tu để mọi người ứng dụng nó trong đời sống hiện đại.

Cùng với các phong tục tập quán, nét văn hóa truyền thống đặc trưng, việc nỗ lực gìn giữ, bảo tồn trang phục dân tộc, nghề dệt truyền thống các đồng bào dân tộc Cơ Tu đang góp phần làm cho văn hóa truyền thống được phong phú hơn, trọn vẹn hơn, làm cho vườn hoa các dân tộc thiểu số trên địa bàn TP Đà Nẵng đa hương, đa sắc.

HỒ THU