(Cadn.com.vn) - Lần đó, tôi gặp bác Đặng Văn Cáp, nguyên Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam để nghe những chuyện về Bác Hồ. Bác Cáp kể: “Lần đầu tiên tôi gặp Bác Hồ vào năm 1928 ở U Đom, Thái Lan. Bác là phái viên của Quốc tế Cộng sản, lo hợp nhất 3 Đảng của nước ta. Bác đến Thái Lan với danh nghĩa công khai là thợ ảnh. Để giữ bí mật cho Bác, những người yêu nước đặt cho Bác bí danh là Thầu Chín. Theo nghĩa tiếng Thái thì Thầu được hiểu là ông hay ngài với vẻ tôn trọng, kính nể, còn Chín là chín chắn”.

Bác Cáp là thầy lang nổi tiếng khắp vùng chuyên kê đơn bốc thuốc đông y. Để che mắt địch, Bác Hồ nhận làm đệ tử của bác Cáp, được sư phụ truyền nghề cho. Vốn thạo chữ nho và đã được học hỏi ít nhiều khi cụ Nguyễn Sinh Sắc (thân sinh của Bác Hồ) kê đơn bốc thuốc nên Bác Hồ tiến bộ rất nhanh. Một hôm, một người dân địa phương có con bị ốm sang nhờ thầy lang đúng lúc bác Cáp không có nhà.

Bà mẹ trẻ vừa khóc, vừa sụp xuống lạy cầu xin học trò của thầy lang cứu con mình. Vào tình thế không thể từ chối được, Bác Hồ buộc lòng phải bắt mạch, kê đơn. Chưa thật yên tâm với việc mình làm, Bác đã ghi lại đơn thuốc để thầy Cáp về xem lại. Bác Cáp gật gù tán thưởng: “Nếu tôi ở nhà tôi cũng kê đơn như thế này”. Sau gần một năm chung sống, trước phút chia tay, Bác Hồ tâm sự với bác Cáp:

-Tây y dùng ống nghe, thử máu và có nhiều loại thuốc quý, chữa bệnh tốt. Chú (gọi theo tuổi) nên học thêm tây y.

Bác Cáp thổ lộ: “Thời đó các thầy lang chúng tôi bảo thủ và có vẻ gàn gàn. Tôi nói về những cái hay của đông y, chê bai tới mức bài bác tây y làm cho Bác cười xòa: “Tôi gợi ý để chú tham khảo thôi”.

Năm 1943, bác Cáp sang Trung Quốc để liên lạc kiêm phiên dịch, kiêm bí thư riêng cho Bác. Khi Bác Hồ về nước sống ở hang Pắc Bó, bác Đặng Văn Cáp cũng về theo. Cách mạng tháng 8 thành công, bác được điều động về Phủ Chủ tịch chuyên lo chuyện giấy tờ, tiếp các vị khách có liên quan tới Trung Quốc và làm nhiệm vụ bảo vệ sức khỏe cho Chủ tịch nước.

Bác Hồ thăm các thầy thuốc Viện quân y 7 trong kháng chiến. Ảnh: T.L

Khi Bác Hồ ngã bệnh, bác Đặng Văn Cáp lo quá. Khám bệnh cho Bác xong, Bác gợi ý: “Chú trao đổi với chú Trần Duy Hưng chọn cách điều trị tốt nhất cho Bác”. Vài ngày sau, Bác Hồ khỏi bệnh, trước mặt thầy lang và bác sĩ, Bác Hồ kể lại chuyện xảy ra năm 1928, nhẹ nhàng hỏi bác Đặng Văn Cáp:

-Tại sao chú không phản đối chú Hưng khi bác sĩ tiêm cho Bác?

Tôi ngượng quá, nhớ lại rành rẽ thái độ và lời phản đối quyết liệt của mình ở Thái Lan, đã thành thật xin lỗi Bác...

Tôi là người ngoại đạo không biết gì về y học đã may mắn nghe được câu chuyện lý thú trên đây. Xin kể lại để góp một tư liệu quý mà nhân danh Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam đã khẳng định: “Bác Hồ là người đưa ra phương châm kết hợp Đông Tây y ở nước ta”.

Nguyễn Trần Thiết (ghi)