Cổ tích làng Mỹ Lợi
(Cadn.com.vn) - Có những làng quê Việt một lần đến là ám ảnh bởi chiều sâu lịch sử văn hóa của nó. Làng Mỹ Lợi, xã Vinh Mỹ, H. Phú Lộc (TT-Huế) là một làng như vậy. Đọc văn chương Hồng Nhu, Toan Ánh, tôi biết đến làng Mỹ Lợi với những tập tục thú vị như “Chợ người âm”, “Lễ hội ăn mày”, gái trai ngư phủ sau đám cưới hợp cẩn trên biển, anh chị miệng cắn con cá, bơi dính vào nhau, làm sao để cá không chết... Miền quê ấy trong tôi như một vùng huyền thoại.
Đầu tháng 8-2010, theo anh chị em nhà văn Huế dự Trại sáng tác Văn học nghệ thuật “Về nguồn”, tôi mới được lần đầu về với làng Mỹ Lợi. Và tôi đã thực sự kinh ngạc là một làng rú cát bé nhỏ trù phú nằm lọt thỏm giữa một bên là biển, một bên là đầm Cầu Hai, lại là một làng sâu dày lịch sử văn hóa, từng tham gia vào tiến trình lịch sử dân tộc. Lịch sử làng Mỹ Lợi như một pho cổ tích xúc động kể mãi không hết. Ngay việc phát triển văn học nghệ thuật (VHNT) của tỉnh TT-Huế 60 năm qua, Mỹ Lợi cũng là nơi phát tích...
Người già làng Mỹ Lợi kể, làng được thành lập năm 1562 do các Ngài khai canh, có lẽ là ngư dân từ làng Lương Niệm, Sầm Sơn, Thanh Hóa di cư vào Nam theo chúa Nguyễn Hoàng (?). Làng có diện tích tự nhiên 9km2, tức khoảng 896ha với 1.400 hộ, 6.000 nhân khẩu, nhưng đã để lại cho đời những sản phẩm đã thành thương hiệu nổi tiếng khắp nước như cau, khoai mài, các sản phẩm tằm tơ như đủi, lụa, thao, vải, nón lá… Khoai mài Mỹ Lợi tiến vua vào các dịp tế lễ giỗ chạp để được miễn giảm các khoản thuế, sưu dịch.
Những năm kinh tế thị trường vừa qua, Vinh Mỹ, Mỹ Lợi có 2 sản phẩm độc đáo là xe trâu và cá chình nuôi. Chợ Mỹ Lợi là một chợ lớn ảnh hưởng đến buôn bán đời sống của cả vùng 5 xã Khu III Phú Lộc. Chợ còn là nơi vui xuân đón Tết của dân làng Mỹ Lợi được lưu truyền từ xưa đến giờ với bao trò chơi như lễ tế xuân, đua thuyền thúng, kéo co, hô bài chòi. Cái giọng nói Mỹ Lợi cũng là một đặc sản văn hóa truyền đời. Ở bất cứ nơi đâu trên đất nước Việt
Trên mảnh đất cát hẹp, thiên tai khắc nghiệt ấy, trải qua 450 năm, dân làng Mỹ Lợi bao đời với tài năng và tầm nhìn xa rộng, đã tạo lập nên một làng quê sầm uất, trù phú và tiếng tăm. Đình làng Mỹ Lợi là một chứng nhân văn hóa lịch sử. Đình làng Mỹ Lợi được xây dựng cách đây 200 năm (1808) là nơi hội họp, sinh hoạt của bà con nhân dân trong các dịp Tết, Lễ. Đình làng ngày 1-5-1930 là nơi đã treo cao lá cờ Đảng của Chi bộ Mỹ Lợi. Đây là lá cờ Đảng đầu tiên được treo lên ở TT-Huế.
Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, Mỹ Lợi là một pháo đài cách mạng. Xã Vinh Mỹ có 131 liệt sĩ, 32 thương bệnh binh, 128 gia đình có công với nước. Làng Mỹ Lợi được Nhà nước phong tặng Anh hùng Lực lượng vũ trang, Bằng Có công với nước. Đình làng Mỹ Lợi còn là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, giá trị lịch sử quan trọng của đất nước. Người Mỹ Lợi lưu giữ trong đình làng một văn bản bằng chữ Hán, được lập cách đây 250 năm, tiếp tục khẳng định chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam.
Văn bản có khuôn dấu và chữ ký rõ ràng, khẳng định chủ quyền Việt
 |
|
Đình làng Mỹ Lợi. |
Có được văn bản về Hoàng Sa lưu trữ cẩn thận như thế chứng tỏ đời sống văn hóa làng Mỹ Lợi đã ở trình độ cao, rất kỷ cương, nền nếp, có truyền thống học hành tử tế. Một làng như thế tất sinh ra những người giỏi giang, biết kinh bang tế thế. Làng Mỹ Lợi có các họ Trần, Hoàng, Lê, Phan... họ nào cũng có nhiều người tài giỏi, đỗ đạt, làm quan to ở triều Nguyễn và các chính quyền sau này. Họ Hoàng Văn (hay Huỳnh Văn, Hoàng Trọng) có các ông Hoàng Văn Tuyển (1824-1879), đậu Tiến sĩ khoa Tân Hợi (1851), từng làm Tổng đốc Bình Định và Thượng thư bộ Công; ông Hoàng Trọng Nhu, năm 38 tuổi, đậu Cử nhân Khoa Kỷ Dậu (1909); Huỳnh Văn Tích, đậu Tú tài, làm Tri huyện Hòa Đa (Bình Định). Đặc biệt, Bà Hoàng Thái hậu cuối cùng của triều Nguyễn là Đoan Huy Hoàng Thái hậu (tức Đức Từ Cung), tên thật là Hoàng Thị Cúc, vợ vua Khải Định (1916-1925), mẹ vua Bảo Đại (1926-1945), con ông Huỳnh Văn Tích, tú tài và bà La Thị Sơn là người họ Hoàng làng Mỹ Lợi.
Bà đã có rất nhiều công lao trong việc gìn giữ các di tích triều Nguyễn trong Hoàng Thành sau khi triều Nguyễn bị sụp đổ. Thời kỳ chiến tranh liên miên, bà đã hết sức cố gắng mới giữ được đội Ba Vũ khỏi tan rã. Nhờ thế mà ngày nay Huế bảo tồn được đoàn ca múa truyền thống; bà đã đứng ra xây dựng lại Thái Miếu và Hưng Miếu, và sửa chữa nhiều di tích khác. Bà Từ Cung mất năm 1980. Thời chính quyền cách mạng, có 2 vị bộ trưởng là người làng Mỹ Lợi. Ông Phan Thanh Liêm, Bộ trưởng Bộ Cơ khí luyện kim thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và ông Trần Xuân Giá - Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư nước CHXHCN Việt
Cổ tích làng Mỹ Lợi còn nhiều chuyện cảm động về văn chương nghệ thuật. Làng Mỹ Lợi nhỏ bé ấy chính là cái nôi sinh thành của Hội VHNT TT-Huế hôm nay. Trong buổi ra mắt Trại sáng tác VHNT “Về nguồn” ở Mỹ Lợi ngày 11-8-2010, nhiều người làng Mỹ Lợi, đặc biệt là bác Lê Quý Mỹ (84 tuổi), lão thành cách mạng, nguyên Bí thư Huyện ủy Phú Lộc, là nhân chứng sống đã kể rất nhiều chuyện cảm động về cuộc “họp bạn” thành lập Phân hội VHNT kháng chiến TT-Huế tháng 10-1950 ở làng Mỹ Lợi.
Bác Mỹ kể rằng, những ngày đầu tháng 10, cách đây 60 năm, giặc Pháp đánh phá rất ác liệt, tiếng đại bác địch nổ bốn phía, nhưng cuộc “họp bạn” văn nghệ với hơn 50 người vẫn được tổ chức kéo dài 5 ngày tại nhà thờ họ Lê làng Mỹ Lợi. Cố nhà văn Bùi Hiển, lúc ấy là đại diện Đoàn văn hóa kháng chiến Liên khu 4 được cử vào để giúp đỡ phong trào văn nghệ Thừa Thiên. Bác Lê Quý Mỹ xúc động nhớ lại những tên tuổi văn nghệ thời đó đến hôm nay còn vang vọng như Bùi Hiển, Trần Hoàn, Phạm Duy, Trịnh Xuân An, Hoàng Liên, Hoàng Tuấn Nhã, Phan Nhân,...
Từ cái nôi Mỹ Lợi ấy, 60 năm qua, lớp lớp văn nghệ sĩ TT-Huế đã trưởng thành, tiếng tăm của họ nổi khắp cả nước, khảm vào lòng người nghe, người đọc như Văn Cao, Nguyễn Văn Thương, Trần Hoàn, Tố Hữu, Thanh Hải, Phạm Đăng Trí, Trịnh Xuân An, Nguyễn Khoa Lợi, Trịnh Công Sơn, Trần Quang Long, Hoàng Phủ Ngọc Tường, Ngô Kha, Hồng Nhu, Nguyễn Khoa Điềm, Tô Nhuận Vỹ, Nguyễn Quang Hà, Nguyễn Đắc Xuân, Võ Quê,...
Cổ tích làng Mỹ Lợi có thể dựng thành một cuốn phim truyền hình dài tập hấp dẫn...
Ngô Minh
