Trong bối cảnh các nỗ lực trung gian hòa giải của Qatar và Pakistan đang được thúc đẩy nhằm duy trì lệnh ngừng bắn và mở đường cho tiến trình đàm phán, vấn đề giải phóng tài sản bị phong tỏa của Iran nổi lên như điều kiện tiên quyết để đạt được bất kỳ bước tiến nào.

Theo các nguồn tin ngoại giao, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cùng Ngoại trưởng Abbas Araghchi đã nêu rõ lập trường của Tehran trong các cuộc gặp với quan chức Qatar tại Doha. Iran yêu cầu Mỹ giải ngân ngay 12 tỷ USD, tương đương một nửa số tiền đang bị phong tỏa, ngay khi biên bản ghi nhớ được công bố. Phần còn lại phải được chuyển giao trong vòng 60 ngày tiếp theo. Một quan chức Iran tham gia quá trình đàm phán khẳng định Tehran sẽ không tiếp tục các cuộc thương lượng nếu các tài sản bị đóng băng không được giải phóng. Theo phía Iran, đây là nguồn thu hợp pháp từ hoạt động xuất khẩu dầu khí nhưng bị mắc kẹt nhiều năm tại các ngân hàng nước ngoài do các lệnh trừng phạt của Mỹ. Hiện phần lớn số tài sản này được cho là đang nằm tại Hàn Quốc, Qatar, Iraq, Nhật Bản, Luxembourg, Bahrain, Thổ Nhĩ Kỳ và Đức. Tổng giá trị tài sản bị phong tỏa của Iran được ước tính vượt 100 tỷ USD, trong đó 24 tỷ USD là khoản tiền Tehran muốn được giải ngân trước để tạo lòng tin cho tiến trình hòa bình.

Đối với Iran, việc giải phóng tài sản không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn được xem là thước đo thiện chí của Washington. Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran Ebrahim Azizi cho biết Mỹ cần thực hiện một loạt biện pháp xây dựng lòng tin, bao gồm chấm dứt các hoạt động quân sự, dỡ bỏ phong tỏa trên biển, đình chỉ các lệnh trừng phạt dầu mỏ và giải phóng tài sản bị phong tỏa. Ông Azizi cho rằng nếu những điều kiện này được đáp ứng, hai bên có thể bước vào giai đoạn đàm phán kéo dài từ 30 đến 60 ngày nhằm giải quyết các vấn đề còn tồn đọng.

Tuy nhiên, yêu cầu của Tehran đang đặt Tổng thống Donald Trump vào tình thế khó xử. Trong nhiều năm, ông Trump từng chỉ trích mạnh mẽ thỏa thuận hạt nhân năm 2015 và cáo buộc chính quyền cựu Tổng thống Barack Obama đã trao cho Iran quá nhiều lợi ích tài chính. Việc chấp nhận giải ngân 24 tỷ USD hiện nay có nguy cơ khiến ông Trump đối mặt với những chỉ trích tương tự từ các đồng minh chính trị và cử tri Mỹ, đặc biệt khi nước này đang bước vào chu kỳ chuẩn bị cho cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Khó khăn không chỉ nằm ở yếu tố chính trị. Trên thực tế, chỉ khoảng 2 tỷ USD tài sản của Iran bị phong tỏa trực tiếp tại Mỹ, trong khi phần lớn số tiền còn lại nằm trong hệ thống ngân hàng quốc tế. Để giải ngân, Washington có thể phải miễn áp dụng một số biện pháp trừng phạt, phối hợp với nhiều chính phủ nước ngoài và xây dựng cơ chế giám sát chặt chẽ nhằm bảo đảm số tiền không bị sử dụng cho chương trình hạt nhân hoặc các lực lượng đồng minh của Iran trong khu vực.

Theo các nguồn tin vùng Vịnh, các bên đang thảo luận một cơ chế tài chính đặc biệt nhằm ngăn dòng tiền được chuyển trực tiếp cho chính quyền Iran. Qatar được cho là đã đạt được một số tiến triển kỹ thuật trong việc xây dựng cơ chế này, song Tehran vẫn khẳng định mọi cam kết chỉ có ý nghĩa khi tiền thực sự được giải ngân.

Trong khi đó, các đồng minh của ông Trump tiếp tục phản đối việc Mỹ nhượng bộ về tài chính. Nhiều ý kiến cho rằng việc giải phóng hàng chục tỷ USD vào thời điểm hiện nay chẳng khác nào một phần thưởng dành cho Tehran sau nhiều tuần đối đầu căng thẳng.

Dù vậy, với nguy cơ giá dầu leo thang, bất ổn tại eo biển Hormuz và những tác động tiêu cực đối với kinh tế toàn cầu, giới quan sát nhận định việc xử lý bài toán 24 tỷ USD có thể sẽ trở thành chìa khóa quyết định liệu Mỹ và Iran có thể chuyển từ đối đầu sang đối thoại hay không. Hiện cả Washington lẫn Tehran đều phát tín hiệu thận trọng, cho thấy con đường hướng tới một thỏa thuận hòa bình vẫn còn nhiều trở ngại phía trước.

AN BÌNH