Theo báo Anh Telegraph, chính quyền Tehran đã khởi động kế hoạch "cứu trợ kinh tế" vào ngày 4-1, cam kết hỗ trợ chi phí dưới dạng phiếu mua hàng cho gần như toàn bộ dân số trong vòng bốn tháng. Khoản thanh toán 5 bảng Anh tương đương với mức lương trung bình hằng ngày của một người lao động ở Iran. Chương trình được Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian công bố tại một cuộc họp cấp cao với các thành viên nội các và các thống đốc tỉnh. Ông cam kết bất kỳ đợt tăng giá nào có thể xảy ra sẽ được bù đắp đầy đủ nhằm bảo toàn sức mua của các gia đình.

Biểu tình lan rộng

Các cuộc biểu tình bước sang ngày thứ 9 và đã lan ra 27 trong tổng số 31 tỉnh của Iran. Theo Tổ chức Human Rights Activists News Agency (HRA), ít nhất 35 người đã thiệt mạng và trên 1.200 người bị bắt. Trong số các nạn nhân có 29 người biểu tình, 4 trẻ em và 2 thành viên lực lượng an ninh. Hãng thông tấn Fars của Iran cho biết khoảng 250 cảnh sát và 45 thành viên lực lượng Basij tình nguyện thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo đã bị thương trong các cuộc đụng độ.

Hầu hết các cửa hàng ở thủ đô đã mở cửa trở lại vào chiều 4-1, mặc dù đường phố trông vắng vẻ hơn bình thường, với lực lượng chống bạo động và an ninh được triển khai tại các giao lộ chính. Mohammad Reza Aref, Phó Tổng thống thứ nhất của Iran, cho biết chính phủ công nhận quyền chỉ trích và biểu tình, nhưng "một số người đang tìm cách lợi dụng và trà trộn để biến các cuộc biểu tình thành bạo lực". Cảnh sát trưởng Ahmad Reza Radan cho biết chính quyền đã bắt đầu "bắt giữ có mục tiêu các thủ lĩnh kích động người dân" trong hai đêm qua.

Lạm phát tăng cao

Đây là một trong những chương trình cứu trợ tham vọng nhất trong lịch sử đất nước, trong bối cảnh Iran đang phải đối mặt với các lệnh trừng phạt quốc tế nghiêm khắc và doanh thu từ xuất khẩu dầu mỏ sụt giảm. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng biện pháp trên khó có thể bù đắp tác động của lạm phát kéo dài. Số liệu chính thức công bố ngày 5-1 cho thấy lạm phát tại Iran đã lên tới 52,6% trong tháng 12-2025. Giá cả leo thang cùng với sự sụt giảm mạnh của đồng Rial là nguyên nhân trực tiếp châm ngòi cho các cuộc biểu tình. Các biện pháp trừng phạt quốc tế liên quan đến chương trình hạt nhân tiếp tục gây sức ép lớn lên nền kinh tế, khiến Tehran gặp khó khăn trong việc bảo đảm nguồn cung điện, nước và ổn định tài chính. Nhiều tổ chức tài chính quốc tế dự báo Iran có nguy cơ rơi vào suy thoái trong năm 2026.

Sức ép từ Mỹ

Trong khi chính phủ tìm cách xoa dịu dư luận bằng cải cách kinh tế, lãnh đạo ngành tư pháp Iran lại phát đi thông điệp cứng rắn. Ông Gholamhossein Mohseni Ejei, Chánh án Tối cao Iran, tuyên bố thời kỳ "nhượng bộ và xoa dịu" đã kết thúc, cáo buộc Mỹ và Israel đứng sau kích động hỗn loạn trong nước. Ở chiều ngược lại, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ bảo vệ người biểu tình nếu họ bị trấn áp bạo lực. Tổng thống Trump cảnh báo Tehran sẽ bị Washington "giáng đòn nặng" nếu còn có thêm người biểu tình ở nước này thiệt mạng. Bộ Ngoại giao Iran lập tức đáp trả, cáo buộc ông Trump tiến hành "chiến tranh tâm lý" nhằm vào người dân Iran.

Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres ngày 5-1 kêu gọi Iran tôn trọng quyền biểu tình ôn hòa của người dân, nhấn mạnh sự cần thiết phải ngăn chặn thêm thương vong và bảo đảm quyền tự do ngôn luận.

Giới phân tích cho rằng tương lai của Iran phụ thuộc vào việc chính phủ có thể tận dụng được không gian chính sách hạn hẹp dưới các lệnh trừng phạt của Mỹ để kiểm soát lạm phát, ổn định tiền tệ, chống tham nhũng và giảm can thiệp của nhà nước vào sản xuất hay không. Tình trạng thiếu điện, thiếu nước gây gián đoạn sản xuất công nghiệp cũng đang làm trầm trọng thêm khó khăn kinh tế. Dự thảo ngân sách mới đang được Quốc hội Iran xem xét bao gồm đề xuất tăng lương tới 43%, giảm thuế giá trị gia tăng xuống 10% và phân bổ khoảng 8,8 tỷ USD ngoại tệ trợ cấp để bình ổn giá các mặt hàng thiết yếu, đồng thời điều chỉnh lương hưu và bảo đảm nguồn cung lúa mì cho sản xuất. Tuy nhiên, trong bối cảnh bất ổn xã hội gia tăng, những nhượng bộ kinh tế này được đánh giá là con dao hai lưỡi, vừa có thể hạ nhiệt căng thẳng, vừa tiềm ẩn nguy cơ thổi bùng thêm bất mãn nếu giá cả tiếp tục leo thang.

AN BÌNH