Rộn ràng khai hội

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch UBND phường Hòa Xuân Lê Công Đông nhấn mạnh: Lễ hội Mục đồng làng Phong Lệ là lễ hội dân gian độc đáo, giàu giá trị nhân văn, mang đậm bản sắc văn hóa nông nghiệp của xã Hòa Châu xưa, nay là phường Hòa Xuân.

Đây một lễ hội dân gian độc nhất vô nhị ở nước ta cũng như nhiều nước nông nghiệp khác, nhằm tôn vinh trẻ mục đồng – những đứa trẻ chăn trâu gắn bó với ruộng đồng, nghề nông và đời sống làng quê. Trong xã hội xưa, trẻ chăn trâu vốn bình dị, nhỏ bé, nhưng qua lễ hội lại trở thành nhân vật trung tâm của nghi lễ linh thiêng, thể hiện tinh thần nhân văn, bình đẳng, gắn kết cộng đồng và tôn vinh lao động nông nghiệp. “Chính nét đặc sắc ấy đã làm nên giá trị riêng biệt của Lễ hội Mục đồng làng Phong Lệ...”- Phó Chủ tịch phường Hòa Xuân khẳng định.

Theo các bậc cao niên, lễ hội Mục đồng gắn với Cồn Thần và Đình Thần Nông của làng Phong Lệ, bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ Thần Nông và những câu chuyện dân gian về đàn trâu, trẻ mục đồng. Lễ hội truyền thống được tổ chức hàng năm vào mùng 1 tháng 4 âm lịch, mang ý nghĩa tâm linh cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, quốc thái dân an, đồng thời phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cư dân nông thôn.

Ngay sau tiếng trống khai hội, lãnh đạo, đại biểu và nhân dân cùng du khách nô nức tham gia nghi thức rước Thần Nông và dạo đồng, thưởng thức nghệ thuật Hô hát Bài Chòi.

Có mặt tại sân đình Thần Nông từ rất sớm, chị Nguyễn Thị Hiếu, đến từ Chi hội Phụ nữ Dương Sơn (Hòa Xuân) phấn khởi chia sẻ: "Ngoài các ý nghĩa như BTC đã nói, điều tôi thích nhất ở lễ hội này chính là sự gắn kết cộng đồng, được trở về với những giá trị văn hóa truyền thống, nguồn cội".

Phát huy giá trị di sản trong đời sống đương đại

Lễ hội năm nay diễn ra trong hai ngày 16, 17-5 với nhiều hoạt động đặc sắc. Trong đó, điểm nhấn là tọa đàm “Lễ hội Mục đồng làng Phong Lệ trong không gian văn hóa ‘làng trong phố, phố trong làng’” do Bí thư, Chủ tịch HĐND phường Nguyễn Văn Hùng và nhà nghiên cứu Bùi Văn Tiếng chủ trì, diễn ra chiều cùng ngày.

Thông qua tọa đàm nhằm tạo diễn đàn để nhà quản lý, nhà nghiên cứu, cộng đồng và chủ thể di sản trao đổi, đề xuất giải pháp bảo tồn, phục dựng, truyền dạy và phát huy giá trị lễ hội gắn với phát triển văn hóa, giáo dục và du lịch; đồng thời “làm cơ sở bổ sung luận cứ khoa học, thực tiễn phục vụ xây dựng Đề án “Làng văn hóa đặc trưng Phong Nam”, mô hình “làng trong phố, phố trong làng” trong thời gian đến.

Theo đánh giá của Nhà nghiên cứu Bùi Văn Tiếng, các tham luận gửi đến tọa đàm có chiều sâu học thuật, sát thực tiễn, giàu giá trị ứng dụng trong quản lý và bảo tồn di sản. Các tham luận tập trung làm rõ: Giá trị lịch sử, văn hóa và ý nghĩa đặc sắc của lễ hội trong đời sống cộng đồng. Vai trò lễ hội trong giáo dục truyền thống, bồi đắp tình yêu quê hương, ý thức giữ gìn bản sắc cho thế hệ trẻ. Giải pháp bảo tồn không gian văn hóa làng Phong Lệ trong quá trình đô thị hóa. Định hướng xây dựng mô hình “Làng trong phố, phố trong làng” gắn với bảo tồn di sản. Giải pháp trùng tu, tôn tạo di tích lịch sử - văn hóa, đặc biệt là Đình Thần Nông. Đề xuất tăng cường hợp tác công - tư trong bảo tồn nhà cổ, thiết chế văn hóa truyền thống, phát huy giá trị phục vụ du lịch và công nghiệp văn hóa địa phương.

Sự kiện không chỉ góp phần tôn vinh giá trị di sản, mà còn mở ra nhiều định hướng trong công tác bảo tồn, phát huy di sản gắn với du lịch và phát triển văn hóa bền vững của địa phương trong thời gian đến.

Trải qua nhiều biến động lịch sử, Lễ hội Mục đồng được tổ chức lần cuối năm 1936 và gián đoạn 70 năm, đến năm 2007, 2010 và 2014, lễ hội được phục dựng. Sau đó, lại tiếp tục gián đoạn 10 năm, đến năm 2024 UBND huyện Hòa Vang (cũ) phục dựng và tổ chức lại.

Năm 2026 là lần đầu tiên lễ hội diễn ra trong điều kiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sau sáp nhập hành chính. Thông qua lễ hội, phường Hòa Xuân mong muốn bảo tồn giá trị văn hóa phi vật thể độc đáo của địa phương, giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống quê hương, đồng thời xây dựng không gian văn hóa “Làng trong phố, phố trong làng”, gắn bảo tồn với phát triển du lịch cộng đồng, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân và quảng bá hình ảnh địa phương đến du khách.

Sáng mai (17-5), tại Đình Thần Nông sẽ diễn ra nghi thức Lễ cúng Thần Nông; tiếp tục phần hội với các trò chơi dân gian và bế mạc Lễ hội.

P.Thủy