Chiến lược “Tách thô, giữ tinh”

Theo ông Lưu Vạn Tâm Anh - Phó Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công phường Ngũ Hành Sơn, phụ trách Làng nghề đá mỹ nghệ Non Nước, kế hoạch đưa làng nghề rời khỏi khu vực Ngũ Hành Sơn không phải là câu chuyện mới. Từ năm 2016, phương án di dời các cơ sở sản xuất lên Khu công nghiệp Hòa Nhơn đã từng được kỳ vọng sẽ giải quyết dứt điểm bài toán môi trường. Tuy nhiên, dự án này đã phải dừng lại do những điều chỉnh khách quan trong quy hoạch phát triển đô thị về hướng Tây của thành phố. Sau nhiều năm khảo sát và cân nhắc các phương án di dời, thành phố đã quyết định phương án di dời toàn bộ phần sản xuất thô của làng nghề về huyện Thăng Bình (cũ). Đây được xem là bước đi mang tính “cởi trói” cho hạ tầng làng nghề hiện nay.

Cũng theo ông Lưu Vạn Tâm Anh, với quỹ đất rộng lớn được quy hoạch tại Thăng Bình, đây sẽ là nơi tập trung các công đoạn nặng nhọc, bụi bặm và tiếng ồn lớn nhất - hay còn gọi là phần “thô”. Việc tách rời phần sản xuất thô ra khỏi không gian di tích không chỉ giúp giảm tải cho khu vực Ngũ Hành Sơn mà còn là nội dung cốt lõi của chiến lược “tách thô, giữ tinh”. Tại không gian gốc của làng nghề hiện nay sẽ chỉ giữ lại các công đoạn chạm khắc nghệ thuật, làm tinh và trưng bày sản phẩm.

Trước những quan điểm lo ngại di dời sẽ đánh mất “hồn cốt” của làng nghề, ông Lưu Vạn Tâm Anh cho rằng việc di dời này không làm mất đi tính kết nối di sản. Làng nghề đá mỹ nghệ Non Nước vẫn là một thành tố hữu cơ trong hệ sinh thái “một điểm đến 4 di tích” của toàn khu vực quần thể danh thắng Ngũ Hành Sơn (bao gồm Di tích quốc gia đặc biệt, Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, Di sản tư liệu thế giới Ma nhai và bản thân làng nghề). Việc chuyển phần thô đi xa chính là cách để bảo tồn bền vững nhất, giúp làng nghề vừa giữ được giá trị kinh tế, vừa hòa hợp với các di sản xung quanh.

Gói đầu tư hơn 60 tỷ đồng tháo gỡ điểm nóng tại chỗ

Song song với lộ trình di dời về Thăng Bình, lãnh đạo TP Đà Nẵng cũng có những chỉ đạo quyết liệt để xử lý ngay những bất cập hiện hữu. Trong lần kiểm tra thực tế mới đây về thực hiện dự án đầu tư nâng cấp, hướng đến mục tiêu xây dựng “Làng nghề đá mỹ nghệ Non Nước trở thành điểm đến của du khách trong và ngoài nước”, ông Trần Chí Cường - Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng đã khẳng định quan điểm: không thể chấp nhận việc sản xuất lộ thiên, gây ô nhiễm ngay trong khu dân cư. Thành phố yêu cầu phải có giải pháp che chắn, xử lý bụi và tiếng ồn tại nguồn một cách triệt để nhằm giữ gìn phẩm cấp cho một di tích quốc gia đặc biệt.

Để thực hiện điều này, một dự án quy hoạch hạ tầng tại chỗ dự kiến có tổng mức đầu tư hơn 60 tỷ đồng đang được khẩn trương triển khai. Nguồn kinh phí này sẽ tập trung vào việc quy hoạch lại khoảng 7ha diện tích bãi đá nguyên liệu hiện nay thành khu sản xuất tập trung. Đây sẽ là “vùng đệm” quan trọng để tiếp nhận 155 cơ sở đang sản xuất xen cài trong các khu dân cư vào khu vực có hạ tầng đồng bộ, có hệ thống thu gom rác thải và xử lý bụi đặc thù, giải quyết dứt điểm tình trạng ô nhiễm phát tán tự do như hiện nay trong khi chờ lộ trình di dời dài hơi.

Mục tiêu mà quận Ngũ Hành Sơn hướng tới là biến làng nghề trở thành một “không gian trải nghiệm” văn hóa đúng nghĩa. Khi phần "thô" đã có bến đỗ mới tại Thăng Bình, không gian tại Non Nước sẽ thực sự trở thành nơi tôn vinh bàn tay tài hoa của nghệ nhân. Du khách có thể thảnh thơi chiêm ngưỡng di sản hoặc tự tay thực hiện các công đoạn mà không phải e ngại bụi đá hay tiếng ồn.

Sự thay đổi không chỉ nằm ở những con số đầu tư hay các quyết định di dời, mà nằm ở quyết tâm trả lại môi trường sống trong lành cho nhân dân. Làng nghề đá mỹ nghệ Non Nước phải là nơi hội tụ giá trị nghệ thuật bền vững, đóng góp vào một Đà Nẵng đang đẹp lên hằng ngày trong mắt bạn bè quốc tế.

XUÂN TIẾN