Một buổi sáng đầu tuần, con đường đất dẫn lên các triền đồi quanh thôn Bar Gok (xã Sa Thầy, tỉnh Quảng Ngãi) vẫn còn ướt sương đêm. Dưới chân đồi, vài chiếc xe máy dựng bên lề đường. Từ đây, anh A Phú (39 tuổi, xã Sa Thầy) cùng các thành viên trong tổ bảo vệ rừng cộng đồng bắt đầu cuốc bộ men theo lối mòn hướng về phía bìa rừng. Con đường tuần tra quen thuộc của họ đi qua những nương rẫy của người dân, rồi khuất vào những tán rừng xanh thẫm. Những triền đồi nối tiếp nhau, nhiều đoạn chỉ là lối mòn nhỏ. Công việc tuy vất vả, nhưng với người dân nơi đây, việc tham gia bảo vệ rừng đã trở thành thói quen.

Theo anh A Phú, thôn Bar Gok có khoảng 30 hộ dân tham gia bảo vệ rừng cộng đồng. Các tổ được chia thành từng nhóm nhỏ, mỗi tuần luân phiên tổ chức một chuyến tuần tra. Từ khoảng 7 giờ sáng, các thành viên đi dọc các khu vực giáp ranh giữa rừng và nương rẫy để kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường. “Tuần nào tổ mình cũng đi một lần, thường từ 7 giờ sáng đến khoảng 11 giờ. Chủ yếu đi dọc bìa rừng, bìa rẫy để xem có ai phát rừng lấn chiếm hay không. Nếu thấy dấu hiệu bất thường thì báo cho trạm bảo vệ rừng. Rừng là của làng mình nên phải giữ. Mình cũng nhắc bà con trong làng đừng chặt phá rừng để giữ cho sau này”, anh A Phú chia sẻ. Trong gần hai năm tham gia bảo vệ rừng, tổ của anh A Phú chưa phát hiện trường hợp chặt phá rừng nào. Ngoài tuần tra định kỳ, các thành viên còn thường xuyên nhắc nhở bà con không chặt phá rừng, đặc biệt tại các khu vực rừng tái sinh ven nương rẫy.

Rời thôn Bar Gok, theo con đường đất đỏ dẫn sâu vào vùng lõi của Vườn Quốc gia Chư Mom Ray, không khí đại ngàn trở nên tĩnh lặng hơn. Tại đây, những chuyến tuần tra của lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách vẫn diễn ra mỗi ngày. Từ sáng sớm, các cán bộ bảo vệ rừng đã băng rừng, kiểm tra những khu vực giáp ranh với nương rẫy. Công việc không chỉ nhằm phát hiện dấu hiệu xâm hại rừng mà còn theo dõi hoạt động của các loài động vật hoang dã.

Anh Phạm Văn Thắng, Đội bảo vệ rừng Mo Ray thuộc Ban Quản lý Vườn Quốc gia Chư Mom Ray, đã gắn bó với công việc này suốt 14 năm qua. Với anh, việc lần theo dấu vết trong rừng, tháo gỡ bẫy thú hay kiểm tra bẫy ảnh đã trở thành công việc quen thuộc. Anh Thắng cho biết, hằng ngày, lực lượng bảo vệ rừng đi tuần tra các khu vực rừng và nương rẫy giáp ranh để quan sát dấu vết của động vật hoặc con người. Khi phát hiện dấu vết, các cán bộ chụp lại, cập nhật vào phần mềm SMART trên điện thoại để phục vụ quản lý và theo dõi tài nguyên rừng. Ngoài ra, các bẫy ảnh cũng được đặt tại nhiều vị trí trong rừng nhằm giám sát hoạt động của động vật hoang dã. Trong quá trình tuần tra, nếu phát hiện bẫy thú do người dân đặt trong rừng, lực lượng bảo vệ rừng sẽ tháo gỡ và tuyên truyền để người dân không săn bắt, xâm hại động vật hoang dã.

Ở khu vực bìa rừng, chốt bảo vệ rừng Mo Ray nằm án ngữ trên con đường đất độc đạo dẫn sâu vào rừng. Ban ngày, thỉnh thoảng có người dân đi ngang qua để lên nương rẫy, nhưng công tác kiểm soát vẫn được duy trì chặt chẽ, nhất là trong mùa khô khi nguy cơ cháy rừng tăng cao. Anh Thao Chương, nhân viên Đội bảo vệ rừng trực chốt Mo Ray cho biết, lực lượng bảo vệ rừng tại đây duy trì trực 24/24 giờ để kiểm soát người ra vào khu vực rừng. “Trực tại chốt thì chủ yếu kiểm tra người ra vào. Người dân đi ngang qua đây đa số là đi làm nương rẫy. Chúng tôi trực cả ngày lẫn đêm, ai ra vào cũng phải ghi sổ, sáng vào chiều ra đều phải báo. Đây là con đường độc đạo phục vụ tuần tra nên không cho người dân đi lại tự do”, anh Chương cho biết.

Vườn Quốc gia Chư Mom Ray nằm ở khu vực biên giới phía Tây tỉnh Quảng Ngãi, được xem như “lá phổi xanh” của vùng Tây Nguyên. Hiện đơn vị quản lý hơn 60.636 héc ta rừng, trong đó có 56.249 héc ta rừng đặc dụng và khoảng 4.400 héc ta rừng sản xuất. Ban Quản lý Vườn Quốc gia Chư Mom Ray bố trí 10 đội bảo vệ rừng chuyên trách tại các xã Sa Thầy, Rờ Kơi, Mô Rai, Ya Ly, Sa Loong và Bờ Y với khoảng 70 viên chức. Bình quân mỗi người phải phụ trách gần 1.000 héc ta rừng, cao gần gấp đôi so với định mức. Theo kết quả điều tra, tại đây có 1.895 loài thực vật, trong đó 182 loài thuộc diện nguy cấp, quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới. Hệ động vật cũng rất phong phú với 1.005 loài, bao gồm nhiều loài thú quý hiếm cần được bảo tồn. Mới đây, hệ thống máy chụp ảnh, quay phim tự động đặt trong rừng tự nhiên của Vườn Quốc gia Chư Mom Ray đã ghi nhận hình ảnh của rái cá và chim hồng hoàng – những loài thuộc nhóm IB, nhóm động vật quý hiếm, nghiêm cấm mọi hành vi săn bắt, khai thác, xâm hại.

Ông Đào Xuân Thủy, Giám đốc Ban Quản lý Vườn Quốc gia Chư Mom Ray cho biết, đơn vị hiện quản lý hơn 60.000 héc ta rừng với hệ sinh thái phong phú, song lực lượng bảo vệ rừng vẫn còn thiếu so với định mức. Thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục tăng cường tuần tra, ứng dụng khoa học công nghệ trong giám sát đa dạng sinh học, tăng cường tuyên truyền và triển khai đề án phát triển du lịch sinh thái. Đồng thời, đơn vị cũng tham mưu UBND tỉnh xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Vườn Quốc gia Chư Mom Ray trở thành khu dự trữ sinh quyển thế giới, nhằm tạo thêm nguồn lực cho công tác bảo tồn và phát triển bền vững.

Hà Vy