Chiến dịch phong tỏa: Công cụ gây sức ép tối đa

Sau khi các cuộc đàm phán với Iran không đạt kết quả, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã triển khai biện pháp cứng rắn, tuyên bố phong tỏa toàn bộ hoạt động hàng hải ra vào các cảng của Iran. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), lệnh phong tỏa được thực thi từ 10h sáng ngày 13/4 (theo giờ miền Đông nước Mỹ), áp dụng với mọi tàu thuyền, không phân biệt quốc tịch, đi qua các cảng và vùng ven biển của Iran tại vịnh Ba Tư và vịnh Oman.

Theo kế hoạch, lực lượng Mỹ không chỉ kiểm soát các tàu cập cảng Iran mà còn mở rộng giám sát ra vùng biển quốc tế, nhắm vào các tàu bị cho là có liên hệ thương mại với nước này. Tổng thống Trump tuyên bố sẽ ngăn chặn mọi tàu "đã trả phí cho Iran" lưu thông an toàn trên biển. Mục tiêu cốt lõi của chiến dịch là bóp nghẹt nguồn thu từ xuất khẩu dầu - "mạch máu" của nền kinh tế Tehran.

Chiến dịch được triển khai với ít nhất 15 tàu chiến, gồm tàu sân bay, tàu khu trục và tàu đổ bộ, tạo thành mạng lưới kiểm soát trải rộng từ vịnh Ba Tư tới vịnh Oman. Ngoài ra, Mỹ còn sử dụng máy bay không người lái, radar và lực lượng kiểm tra đặc nhiệm để theo dõi và chặn tàu. Dựa trên dữ liệu vệ tinh, tàu sân bay USS Abraham của Mỹ đã tiến vào Vịnh Oman và hiện ở vị trí cách bờ biển phía Nam Iran khoảng 200 km. Đây được xem là lần tiếp cận gần nhất của một tàu chiến Mỹ đối với Iran kể từ khi Washington bắt đầu chiến dịch quân sự nhằm vào nước này hồi cuối tháng 2.

Theo các chuyên gia, thay vì phong tỏa tuyệt đối, Washington nhiều khả năng áp dụng chiến lược "can thiệp có chọn lọc", dựa trên "luật chiến lợi phẩm" trong luật quốc tế - cho phép kiểm tra, bắt giữ hoặc chuyển hướng tàu bị nghi vận chuyển hàng hóa liên quan đến đối phương. Động thái này ngay lập tức làm gia tăng căng thẳng tại một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới, vốn đã chịu tác động nặng nề từ cuộc xung đột.

Rà phá thủy lôi: Nhiệm vụ khó khăn và rủi ro cao

Song song với phong tỏa, Hải quân Mỹ phải đối mặt với thách thức lớn khác: rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển khoảng 20% dầu và khí đốt toàn cầu.

Ngay từ đầu xung đột, Iran được cho là đã rải một số lượng thủy lôi nhằm gây gián đoạn giao thông hàng hải. Để đối phó, Mỹ đã triển khai các tàu khu trục vào khu vực, nhưng nhiệm vụ rà phá thực sự phụ thuộc vào các phương tiện chuyên dụng như thiết bị không người lái dưới nước, trực thăng và tàu tác chiến ven bờ.

Các chuyên gia quân sự nhận định đây là nhiệm vụ phức tạp và nguy hiểm, bởi thủy lôi có nhiều loại với cơ chế kích hoạt khác nhau, khó phát hiện bằng các hệ thống thông thường. Trong khi đó, năng lực rà phá thủy lôi của Mỹ đã suy giảm phần nào sau khi một số tàu chuyên dụng bị loại biên.

Điều này buộc Washington có thể phải dựa vào sự hỗ trợ từ các đồng minh trong khu vực và ngoài khu vực để đảm bảo an toàn hàng hải. Nếu không được xử lý triệt để, nguy cơ tàu thương mại trúng thủy lôi sẽ tiếp tục khiến lưu thông qua Hormuz bị đình trệ.

Nguy cơ đối đầu leo thang và tác động toàn cầu

Phản ứng trước động thái của Mỹ, Iran tuyên bố sẽ duy trì kiểm soát eo biển Hormuz và cảnh báo mọi cảng trong khu vực vịnh Ba Tư và biển Oman có thể trở thành mục tiêu nếu lợi ích của nước này bị đe dọa. IRIB dẫn lời giới chức quân sự nhấn mạnh các tàu "liên quan đến bên đối địch" sẽ không được phép đi qua. Tehran đồng thời coi lệnh phong tỏa của Mỹ là "bất hợp pháp", trong khi nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế cũng bày tỏ lo ngại. Trung Quốc kêu gọi đảm bảo tự do hàng hải, còn các nước châu Âu giữ lập trường thận trọng, tránh tham gia trực tiếp nhưng vẫn theo dõi sát tình hình.

Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ xung đột cục bộ trên biển đang gia tăng, đặc biệt khi Iran có thể sử dụng các biện pháp phản công bất đối xứng như xuồng cao tốc, tên lửa, UAV hoặc tiếp tục rải thủy lôi. Những phương thức này có thể biến nỗ lực phong tỏa thành một cuộc chiến tiêu hao kéo dài, làm gia tăng chi phí quân sự và rủi ro cho Mỹ. Ông Abu Bakr al-Deeb, cố vấn tại Trung tâm Nghiên cứu Arab ở Cairo (Ai Cập), cảnh báo một lệnh phong tỏa toàn diện có thể phản tác dụng, gây thiệt hại trực tiếp đến lợi ích kinh tế và chính trị của chính Mỹ.

Về kinh tế, việc gián đoạn vận tải qua Hormuz đã tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu có xu hướng tăng, trong khi hoạt động vận tải bị đình trệ khiến hàng nghìn tàu và thuyền viên mắc kẹt trong khu vực. Các chuyên gia cũng cảnh báo tác động sẽ lan rộng ra ngoài khu vực Trung Đông. Nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt là châu Á và châu Âu, những khu vực phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng nhập khẩu, sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp và ngay lập tức.

Bên cạnh đó, nguy cơ leo thang xung đột quân sự đang gia tăng. Lệnh phong tỏa có thể làm suy yếu thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Mỹ, Israel và Iran đạt được trước đó. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố sẵn sàng triển khai các năng lực quân sự mới nếu xung đột tiếp diễn, cho thấy nguy cơ đối đầu trực tiếp vẫn hiện hữu.

AN BÌNH

Iran có thể mất 435 triệu USD/ngày vì phong tỏa Hormuz Một ước tính mới cho thấy Iran có thể chịu thiệt hại tới 435 triệu USD mỗi ngày nếu lệnh phong tỏa tại eo biển Hormuz do Mỹ triển khai được duy trì. Theo nhà phân tích Miad Maleki thuộc Foundation for Defense of Democracies (FDD), khoảng 276 triệu USD trong số thiệt hại này đến từ nguồn thu xuất khẩu bị mất, chủ yếu là dầu thô và các sản phẩm hóa dầu. Ước tính dựa trên giả định Iran xuất khẩu 1,5 triệu thùng/ngày với giá khoảng 87 USD/thùng trong điều kiện xung đột. Phần lớn lượng dầu của Iran - hơn 90% - hiện được vận chuyển qua đảo Kharg trong Vịnh Ba Tư, khiến hoạt động xuất khẩu dễ bị gián đoạn khi tuyến hàng hải chiến lược bị kiểm soát. Tuy nhiên, mức độ thiệt hại thực tế còn phụ thuộc vào khả năng Mỹ thực thi phong tỏa đến đâu và việc Tehran có thể chuyển hướng xuất khẩu sang cảng Jask ngoài Hormuz hay không. Trong ngắn hạn, Iran có thể giảm bớt tác động nhờ lượng dầu dự trữ ngoài khơi. Dữ liệu từ Kpler cho thấy nước này đang có khoảng 154 triệu thùng dầu lưu trữ trên các tàu trong khu vực.