Sáng 27-10, các điểm bỏ phiếu trên khắp Israel mở cửa để đón cử tri tham gia cuộc bầu cử Quốc hội (Knesset) gồm 120 ghế. Đây là cuộc bầu cử đầu tiên tại Israel kể từ cuộc tấn công do Hamas tiến hành ngày 7-10-2023 và cuộc chiến tại Gaza sau đó, kéo theo những xung đột trên nhiều mặt trận trong khu vực.

Theo Ủy ban Bầu cử Trung ương Israel, khoảng 7,33 triệu công dân đủ điều kiện bỏ phiếu. Có 36 đảng tham gia tranh cử, song chỉ khoảng 12 đảng được dự báo có khả năng vượt ngưỡng tối thiểu 3,25% số phiếu hợp lệ để giành ghế tại Knesset. Nhà chức trách bố trí hơn 12.000 điểm bỏ phiếu, với hàng chục nghìn nhân viên phục vụ công tác bầu cử. Israel áp dụng hệ thống đại diện theo tỷ lệ, trong đó cử tri bỏ phiếu cho các đảng thay vì trực tiếp lựa chọn thủ tướng. Do chưa đảng nào từng giành đa số tuyệt đối, việc thành lập chính phủ phụ thuộc vào khả năng tập hợp liên minh đạt ít nhất 61 trong tổng số 120 ghế tại Quốc hội.

Cuộc đua quyết liệt giữa hai khối chính trị

Tâm điểm của cuộc bầu cử là cuộc cạnh tranh giữa Thủ tướng đương nhiệm Benjamin Netanyahu, lãnh đạo đảng Likud, và cựu Tổng tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel Gadi Eisenkot, người đứng đầu đảng Yashar. Ông Netanyahu tìm cách duy trì quyền lực sau nhiều năm giữ cương vị thủ tướng, trong khi ông Eisenkot nổi lên như đối thủ hàng đầu nhờ tập hợp các lực lượng đối lập có quan điểm từ cánh hữu đến cánh tả, bao gồm cả các đảng trung dung. Các cuộc thăm dò trước bầu cử cho thấy đảng Yashar có khả năng trở thành đảng lớn nhất tại Knesset, vượt Likud. Tuy nhiên, ưu thế về số ghế của một đảng không đồng nghĩa với khả năng tự thành lập chính phủ. Cả khối ủng hộ ông Netanyahu lẫn phe đối lập đều được dự báo khó đạt đa số cần thiết. Bên cạnh đó, một số đảng nhỏ đang ở sát ngưỡng 3,25%. Số phiếu dành cho các đảng này có thể ảnh hưởng đáng kể đến việc phân bổ ghế, khiến cuộc cạnh tranh trong những giờ bỏ phiếu cuối cùng càng trở nên căng thẳng.

Các vấn đề an ninh, trách nhiệm chính trị liên quan đến vụ tấn công ngày 7-10-2023, cuộc chiến tại Gaza và những xung đột khu vực tiếp tục chi phối lựa chọn của cử tri. Bên cạnh đó, tranh cãi về việc miễn nghĩa vụ quân sự cho một bộ phận nam giới Do Thái Chính thống cực đoan và kế hoạch cải tổ tư pháp của ông Netanyahu cũng làm sâu sắc thêm những chia rẽ trong xã hội Israel.

Lá phiếu của người Arab và bài toán liên minh

Một yếu tố đáng chú ý trong cuộc bầu cử lần này là vai trò tiềm năng của các đảng đại diện cho cộng đồng Arab tại Israel. Theo các cuộc thăm dò được công bố trước ngày bỏ phiếu, những đảng này có thể giành tổng cộng khoảng 14-16 ghế, đủ sức tác động đến cán cân quyền lực tại Knesset. Tuy nhiên, khả năng chuyển hóa số ghế thành ảnh hưởng chính trị thực tế vẫn là câu hỏi lớn. Các đảng do người Arab lãnh đạo lâu nay gặp nhiều trở ngại trong việc tham gia liên minh cầm quyền, trong khi một số lãnh đạo phe đối lập, trong đó có ông Eisenkot, đã loại trừ khả năng hợp tác chính thức với các lực lượng này.

Trong chiến dịch tranh cử, quyền tham gia chính trường của công dân Arab cũng trở thành vấn đề gây tranh luận. Những tranh cãi xung quanh quyết định loại một số đảng khỏi cuộc đua, sau đó bị Tòa án Tối cao bác bỏ hoặc xem xét lại, cho thấy sự phân hóa sâu sắc trong đời sống chính trị Israel.

Ngoài ra, việc khoảng 70.000-80.000 công dân Israel ở nước ngoài được ước tính trở về nước bỏ phiếu cũng thu hút sự chú ý. Do Israel nhìn chung không cho phép công dân bỏ phiếu từ nước ngoài, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt, những người muốn tham gia phải trực tiếp trở về nước. Trong một cuộc đua sít sao, nhóm cử tri này có thể góp phần tạo ra khác biệt.

An ninh được siết chặt, nguy cơ bế tắc vẫn hiện hữu

Trước ngày bầu cử, Shin Bet, cơ quan an ninh nội địa Israel, đã tăng cường bảo vệ một số lãnh đạo đảng đối lập, trong đó có ông Eisenkot, Yair Golan và Ofer Winter, sau khi xuất hiện các mối đe dọa nhằm vào các chính trị gia. Động thái diễn ra trong bối cảnh một nghi phạm bị bắt giữ sau vụ việc liên quan đến đội ngũ an ninh của cựu Thủ tướng Naftali Bennett trong một hoạt động vận động tranh cử.

Theo quy trình, kết quả chính thức dự kiến được công bố chậm nhất vào ngày 4-11. Sau khi tham vấn các đảng phái, Tổng thống Isaac Herzog sẽ giao nhiệm vụ thành lập chính phủ cho nghị sĩ được đánh giá có khả năng tập hợp liên minh cao nhất. Người được lựa chọn có 28 ngày để đàm phán và có thể được gia hạn thêm 14 ngày. Nếu các nỗ lực thành lập liên minh thất bại, Israel có thể phải tiến hành bầu cử mới, trong khi chính phủ đương nhiệm tiếp tục điều hành đất nước trong giai đoạn chuyển tiếp.

Kết quả cuộc bầu cử vì thế không chỉ quyết định tương lai chính trị của ông Netanyahu mà còn định hình đường hướng an ninh, đối ngoại và quản trị của Israel trong những năm tới. Khi chưa khối nào chắc chắn giành đa số, khả năng thỏa hiệp giữa các đảng sẽ là yếu tố then chốt để chấm dứt tình trạng bất ổn chính trị kéo dài tại nước này.

AN BÌNH

Thủ tướng Israel ám chỉ nối lại tấn công Iran nếu đắc cử Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 25-10 tuyên bố đã chỉ đạo Cơ quan Tình báo Mossad và Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) nhằm lật đổ chính quyền Iran, đồng thời ca ngợi sự ủng hộ của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ông Netanyahu cho rằng nhà lãnh đạo Mỹ sẵn sàng hành động để loại bỏ mối đe dọa từ Iran nếu ông tiếp tục nắm quyền tại Israel. Theo CNN ngày 26-10, ông Netanyahu đã thúc đẩy một chiến dịch không kích hiệp đồng giữa Mỹ và Israel nhằm vào Iran, nhưng chính quyền Tổng thống Trump yêu cầu trì hoãn cho đến khi Washington sẵn sàng. Một trong những lý do là cảnh báo của Tư lệnh IDF Eyal Zamir rằng chiến dịch có thể khiến Israel phải hoãn bầu cử Quốc hội. Trong khi đó, Nhà Trắng khẳng định Mỹ sẽ không tấn công Iran trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Những tuyên bố trên được đưa ra ngay trước thềm cuộc bầu cử Quốc hội Israel ngày 27-10, trong bối cảnh an ninh và chính sách đối với Iran là những vấn đề quan trọng đối với cử tri. B.N