(Cadn.com.vn) - Năm 1996, Liên minh Châu Âu (EU) đã ban hành một loạt các biện pháp trừng phạt nhằm vào chính quyền quân sự Myanmar để buộc nước này phải thực hiện tiến trình một chính phủ dân sự và dân chủ. Các biện pháp này đã được EU tăng cường vào năm 2004, rồi sau đó được triển hạn mỗi năm, kể từ năm 2007. Các biện pháp này bao gồm việc cấm nhập cảnh vào EU và phong tỏa tài sản đối với hàng chục lãnh đạo chính quyền quân sự, cấm nhập khẩu gỗ, kim loại, khoáng sản và đá quý từ Myanmar, cấm đầu tư vào Myanmar và cấm vận vũ khí. Mỹ cũng ban hành các biện pháp trừng phạt từ năm 2007 và đã dần dần tăng cường các biện pháp này, bao gồm việc cấm nhập khẩu hàng hóa Myanmar, cấm xuất khẩu sang Myanmar các dịch vụ tài chính. Mỹ cũng phong tỏa các tài sản của nhiều lãnh đạo Myanmar. 

Tuy nhiên, các biện pháp trừng phạt nói trên của Mỹ và EU đã không mang lại hiệu quả. Nguyên nhân chính vì nó không nhận được sự đồng thuận trong cộng đồng quốc tế. Từ năm 1992, Ấn Độ vẫn chủ trương “đối thoại xây dựng” với chính quyền quân sự Myanmar. Nước láng giềng lớn khác là Trung Quốc thì vẫn là đồng minh thân cận nhất của Myanmar. Còn hiệp hội ASEAN chưa bao giờ gây áp lực lên chính quyền quân sự Myanmar vì tôn trọng nguyên tắc nhất quán là phải tôn trọng độc lập, chủ quyền và  không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau.

Gần đây, ngay cả trong Quốc hội Mỹ, nhiều nghị sĩ  đã lên tiếng chống các biện pháp trừng phạt Myanmar, đứng đầu là Thượng nghị sĩ Jim Webb thuộc phe Dân chủ đại diện cho tiểu bang Virginia. Là Chủ tịch tiểu ban Đông Á - Thái Bình Dương của Thượng Viện, ông Jim Webb đã đi thăm Myanmar cuối tháng 8 vừa qua và một lần nữa, đã chỉ trích các biện pháp trừng phạt của Mỹ đối với Myanmar hoàn toàn phản tác dụng. Mới đây, ông Jim Webb cho biết, Quốc hội sẽ tổ chức một phiên điều trần vào ngày 1-10  tới về tính hiệu quả các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Myanmar, cũng như những gì Washington có thể thực hiện nhằm thúc đẩy cải cách dân chủ.  

Thủ tướng Myanmar Thein Sein đã đến New York tham dự phiên họp thường niên của Đại hội đồng LHQ. Trong ảnh: Ông Thein Sein (trái) cùng các nhà lãnh đạo khác của Myanmar.

Dường như những tác động đó cùng với những thay đổi trong chính sách ngoại giao, chính quyền của Tổng thống Obama bắt đầu có cách tiếp cận mới đối với chính quyền quân sự Myanmar. Trong bài diễn văn đọc tại Đại hội đồng LHQ, Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton cũng nhìn nhận: “Chúng tôi tin rằng các lệnh trừng phạt vẫn là một phần quan trọng trong chính sách của mình, nhưng bản thân các biện pháp đó chưa đem lại được những kết quả mà chúng ta mong muốn nhân dân Myanmar có được”. Bà Hillary Clinton nói thêm: “Theo nhận định của chúng tôi thì hoặc trừng phạt hoặc tiếp cận là một lựa chọn sai”, “Do đó, sắp tới chúng ta cần triển khai cả hai biện pháp này nhằm đạt được cùng mục tiêu. Để giúp cho công cuộc cải cách dân chủ, chúng ta cần tiếp xúc trực tiếp với giới chức Myanmar”.

Phản ứng trước động thái đó của Mỹ, thủ lĩnh đối lập ở Myanmar,  bà Aung San Suu Kyi, viết thư đến Thống Tướng Than Shwe, lãnh đạo chính quyền quân sự nước này, nói rằng bà đồng ý hợp tác để đất nước được dỡ bỏ cấm vận quốc tế. Bà Aung San Suu Kyi cho rằng “đối thoại là một điều tốt”, nhưng bà yêu cầu là Washington phải đối thoại với chính quyền quân sự lẫn phe đối lập.

Trong khi đó, phát biểu tại Đại học Columbia (Mỹ) nhân dịp tham dự khóa họp Đại hội đồng LHQ, Thủ tướng Thái Lan Abhisit Vejjajiva cho rằng, Mỹ và EU dường như đang hướng tới việc can dự vào Myanmar thay vì chỉ áp đặt các biện pháp trừng phạt. Ông Abhisit nói “can dự sẽ hiệu quả hơn xa lánh và cô lập”. Ông cho rằng, Mỹ và EU dường như đang nghi ngờ “quan điểm càng trừng phạt nhiều” sẽ dẫn tới sự thay đổi ở Myanmar. Ông Abhisit nói thêm, với tư cách người láng giềng của Myanmar, Thái Lan tin tưởng rằng đối thoại với nhà cầm quyền nước này là phương tiện hữu hiệu nhất để vận động cho sự thay đổi chính trị, cải thiện nhân quyền và chống buôn bán ma túy.

Diễn biến có liên quan, Thủ tướng Myanmar, Thống tướng Thein Sein đã đến New York tham dự phiên họp thường niên của  Đại hội đồng LHQ.  Đây là lần đầu tiên kể từ 14 năm qua, một nhà  lãnh đạo cấp cao của Myanmar tham dự phiên họp của Đại Hội Đồng LHQ. Dấu hiệu đó càng cho thấy cả Mỹ, phương Tây lẫn Myanmar đang đánh đi những tín hiệu tích cực để các bên liên quan có thể trực tiếp đối thoại nhằm làm tan băng các mối quan hệ lâu nay.

Lê Minh Châu