Những tín hiệu mới nhất từ Washington và Tehran cho thấy cuộc khủng hoảng kéo dài nhiều tháng qua đang tiến gần một thời điểm quyết định, khi cả hai bên đều phát đi thông điệp cứng rắn nhưng vẫn duy trì các kênh đàm phán. Phát biểu với báo giới ngày 20-5 sau khi rời chuyên cơ Không lực Một, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhận định các cuộc đàm phán với Iran đang ở “thời điểm then chốt” và cảnh báo tình hình có thể thay đổi rất nhanh nếu nỗ lực ngoại giao không đạt kết quả.“Chúng tôi đã sẵn sàng. Nếu không nhận được câu trả lời đúng đắn, mọi việc sẽ diễn ra rất nhanh”, ông Trump tuyên bố.

Theo nhà lãnh đạo Mỹ, Washington mong muốn nhận được phản hồi “đầy đủ và tích cực” từ Tehran. Ông cho rằng một thỏa thuận thành công sẽ giúp tránh được những tổn thất lớn về sinh mạng, thời gian và nguồn lực. Dù vậy, ông cũng nhấn mạnh cơ hội dành cho ngoại giao không còn nhiều và thời gian chờ đợi có thể chỉ kéo dài thêm vài ngày. Trước đó cùng ngày, ông Trump tái khẳng định Mỹ sẽ không chấp nhận việc Iran sở hữu vũ khí hạt nhân và cho biết tiến trình đàm phán đang ở giai đoạn cuối cùng. Theo ông, Washington hiện đứng trước hai lựa chọn: đạt được thỏa thuận hoặc áp dụng các biện pháp cứng rắn hơn.

Trong bối cảnh đó, một đề xuất hòa bình mới đang được các nước trung gian khu vực thúc đẩy. Theo các nguồn tin khu vực, đề xuất do Pakistan và Qatar đóng vai trò chủ đạo, với sự tham gia của Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập, hướng tới việc Mỹ và Iran ký một thư ý định nhằm chính thức chấm dứt xung đột, đồng thời mở ra khoảng 30 ngày đàm phán về các vấn đề then chốt như mở cửa eo biển Hormuz, chương trình hạt nhân Iran và các biện pháp giảm căng thẳng trong khu vực.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei xác nhận Tehran đã nhận được đề xuất mới từ phía Mỹ thông qua Pakistan và hiện đang xem xét nội dung.“Chúng tôi đã nhận được các quan điểm của phía Mỹ và đang đánh giá chúng”, ông Baghaei cho biết.Tehran tiếp tục khẳng định các yêu cầu cốt lõi của mình, bao gồm việc giải phóng các tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài và chấm dứt các biện pháp phong tỏa hàng hải mà nước này cho là do Mỹ áp đặt.Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cũng tái khẳng định cam kết đối với con đường ngoại giao. Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội X, ông cho biết Iran luôn tôn trọng các cam kết quốc tế và nỗ lực tránh chiến tranh. Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng mọi ý định buộc Iran phải đầu hàng bằng sức mạnh quân sự đều là “ảo tưởng”.

Trong khi Mỹ và Iran tiếp tục thăm dò khả năng đạt thỏa thuận, những khác biệt giữa Washington và Tel Aviv ngày càng lộ rõ. Theo các nguồn tin từ Mỹ và Israel, cuộc điện đàm giữa Tổng thống Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 19-5 đã diễn ra trong không khí căng thẳng. Ông Netanyahu được cho là đã phản đối việc trì hoãn các cuộc tấn công mới nhằm vào Iran và thúc giục Washington quay lại lựa chọn quân sự. Các quan chức Israel lo ngại rằng việc kéo dài đàm phán chỉ tạo thêm thời gian cho Tehran củng cố vị thế của mình. Tuy nhiên, ông Trump vẫn giữ lập trường ưu tiên ngoại giao, cho rằng nên dành thêm vài ngày cho đối thoại nếu điều đó có thể cứu được nhiều sinh mạng. Khi được hỏi về cuộc trao đổi với người đồng cấp Israel, ông Trump khẳng định mình đang nắm quyền chủ động trong tiến trình xử lý khủng hoảng và tiếp tục theo đuổi giải pháp đàm phán.

Một trong những vấn đề trọng tâm của các cuộc thương lượng hiện nay là tương lai của eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới. Ngày 20-5, Iran thông báo đang phối hợp với Oman và các tổ chức quốc tế để xây dựng cơ chế bảo đảm an ninh hàng hải lâu dài tại eo biển này. Tehran cũng cho biết sẵn sàng hợp tác với các quốc gia ven Vịnh nhằm xây dựng bộ quy tắc vận hành chung cho hoạt động hàng hải. Đáng chú ý, Iran đã chính thức xác định phạm vi kiểm soát tại eo biển Hormuz và yêu cầu các tàu thuyền đi qua khu vực phải phối hợp với cơ quan quản lý mới được thành lập. Các tàu cũng phải cung cấp thông tin về hàng hóa, bảo hiểm và thủy thủ đoàn trước khi được phép lưu thông. Những động thái trên cho thấy Tehran đang tìm cách chuyển từ trạng thái phong tỏa sang mô hình kiểm soát có điều kiện đối với tuyến hàng hải chiến lược này.

Triển vọng đối thoại đã tác động tích cực tới thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu thế giới giảm gần 6% trong ngày 20-5 nhờ kỳ vọng căng thẳng có thể được tháo gỡ thông qua đàm phán. Tuy nhiên, giá dầu vẫn duy trì ở mức cao hơn đáng kể so với trước khi xung đột bùng phát, phản ánh những lo ngại dai dẳng về rủi ro địa chính trị tại Trung Đông.

Với việc Mỹ chờ đợi phản hồi từ Tehran, Israel tiếp tục gây sức ép đòi hành động quân sự, còn Iran vẫn giữ lập trường vừa đàm phán vừa cảnh giác, những ngày tới được xem là giai đoạn quyết định đối với tương lai của cuộc khủng hoảng.

AN BÌNH