Việc hợp nhất tỉnh Quảng Ngãi và tỉnh Kon Tum đã tạo nên không gian phát triển mới với ba vùng sinh thái đặc trưng: biển - đồng bằng - cao nguyên, thuận lợi kết nối vùng nguyên liệu phía Tây với các trung tâm chế biến và cảng biển phía Đông. Tỉnh có 853 loài cây thuốc. Tiểu vùng sinh thái Tây Trường Sơn, nơi có đỉnh Ngọc Linh cao 2.600m, khí hậu mát mẻ quanh năm, là môi trường sinh trưởng của nhiều dược liệu quý như sâm Ngọc Linh, lan kim tuyến, đẳng sâm, ngũ vị tử. Đây là lợi thế để tỉnh phát triển vùng dược liệu trọng điểm, hướng đến trở thành trung tâm sản xuất dược liệu lớn của cả nước. Vùng nguyên liệu dược liệu, lâm nghiệp phía Tây được kết nối với Khu kinh tế Dung Quất, VSIP Quảng Ngãi và hệ thống cảng biển phía Đông thông qua Quốc lộ 24, Quốc lộ 40 và cửa khẩu quốc tế Bờ Y, tạo thuận lợi cho chế biến, vận chuyển và xuất khẩu nông, lâm, thủy sản. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp vẫn phân tán, liên kết giữa người dân và doanh nghiệp chưa chặt chẽ, năng lực chế biến sâu còn hạn chế.

Ông Phan Văn Hồng - Giám đốc nông trường sản xuất, Công ty Cổ phần chế biến nông sản Sao Mai cho biết, năm 2026, doanh nghiệp liên kết hơn 581ha trồng chanh dây và dứa với khoảng 120 vựa, hợp tác xã và hộ nông dân. Sản lượng thu mua đạt khoảng 22.000 tấn, trong khi nhu cầu của nhà máy lên đến 75.000 tấn/năm. Theo ông Hồng, muốn phát triển công nghiệp chế biến nông sản, trước hết phải giải quyết bài toán quỹ đất để hình thành vùng nguyên liệu tập trung. Doanh nghiệp kiến nghị tỉnh tháo gỡ vướng mắc về đất đai, hạ tầng giao thông và cấp mã số vùng trồng, tạo điều kiện mở rộng liên kết sản xuất, ứng dụng công nghệ cao. Cùng quan điểm, ông Nguyễn Trung Kiên - Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Cà phê Việt Nam đề nghị địa phương hỗ trợ rà soát hồ sơ pháp lý đất đai, xác định ranh giới vùng trồng, xử lý tranh chấp và xây dựng dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, cung cấp thông tin về quy hoạch, hiện trạng sử dụng đất và hạ tầng để doanh nghiệp lựa chọn vùng nguyên liệu phù hợp, tránh chồng lấn quy hoạch, đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển sản xuất xanh, bền vững.

Ở lĩnh vực kinh tế biển, ông Trần Đình Luân - Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho rằng, quy mô và sản phẩm chế biến thủy sản của Quảng Ngãi chưa tương xứng với tiềm năng. Tỉnh cần cơ cấu lại đội tàu, khuyến khích chuyển đổi nghề khai thác kém hiệu quả, nâng cao chất lượng bảo quản sau khai thác và thu hút đầu tư chế biến sâu. Đối với nuôi trồng thủy sản, cần xác định rõ vùng nuôi biển, khai thác tiềm năng 180 hồ chứa, gắn sản xuất với bảo vệ nguồn lợi và du lịch sinh thái. Việc quy hoạch cụ thể vùng nuôi sẽ tạo điều kiện thu hút doanh nghiệp, hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất giống đến chế biến, tiêu thụ.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng đề nghị Quảng Ngãi tập trung phát triển kinh tế rừng đa giá trị gắn với dược liệu, nông nghiệp hàng hóa chất lượng cao gắn với chế biến và kinh tế thủy sản hiện đại. Riêng lĩnh vực dược liệu, cần xây dựng chuỗi giá trị từ bảo tồn nguồn gen, phát triển giống đến chế biến sâu và xây dựng thương hiệu. Thứ trưởng nhấn mạnh, địa phương không nên chỉ mở rộng diện tích rừng, trồng và bán nguyên liệu thô mà phải phát triển công nghiệp dược liệu, tạo ra sản phẩm có hàm lượng khoa học cao, thương hiệu và giá trị kinh tế lớn.

Theo Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ngãi Hồ Văn Niên, việc hợp nhất hai tỉnh Quảng Ngãi và Kon Tum đã mở ra không gian phát triển mới, kết nối lợi thế duyên hải miền Trung với đại ngàn Tây Nguyên. Đây là cơ hội phát huy thế mạnh về công nghiệp, cảng biển, thủy sản, nông nghiệp đặc hữu, dược liệu và lâm nghiệp bền vững. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra không chỉ là khai thác tiềm năng sẵn có mà còn phải tổ chức lại sản xuất, khơi thông nguồn lực, nâng cao giá trị gia tăng, bảo đảm phát triển hài hòa giữa kinh tế, xã hội với bảo vệ tài nguyên, môi trường.

Trên cơ sở tiềm năng, lợi thế, giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh Quảng Ngãi xác định chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp thuần túy sang phát triển kinh tế nông nghiệp đa giá trị, lấy hiệu quả, chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm làm thước đo. Giai đoạn này, tỉnh đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP khu vực I bình quân 5 - 6%/năm; phấn đấu xây dựng ít nhất 5 thương hiệu nông sản mạnh cấp vùng. Theo định hướng, khu vực phía Đông ưu tiên phát triển lúa chất lượng cao, rau màu, hành tỏi đặc sản, nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi công nghệ cao và dịch vụ hậu cần nghề cá. Khu vực phía Tây tập trung phát triển kinh tế lâm nghiệp, vùng dược liệu trọng điểm như sâm Ngọc Linh, đẳng sâm, quế Trà Bồng; cây công nghiệp, cây ăn quả, chăn nuôi quy mô lớn và thủy sản lòng hồ. Đến năm 2045, Quảng Ngãi phấn đấu phát triển nền nông nghiệp cơ bản hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu; trở thành trung tâm sản xuất dược liệu và chế biến gỗ hàng đầu cả nước, phát triển kinh tế biển mạnh trên nền tảng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Hà Vy