Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Thế Phước – Bí thư Đảng ủy xã Trà Leng cho biết, nhắc đến quế Trà My nói chung và quế Trà Leng nói riêng là nhắc đến một vùng di sản đặc biệt của miền Trung – Tây Nguyên. Trải qua hàng trăm năm, cây quế không chỉ là lâm sản quý mà còn trở thành một phần trong đời sống văn hóa, tinh thần và lịch sử của đồng bào các dân tộc địa phương. Theo ông Phước, cây quế không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa và tri thức bản địa đặc sắc. Từ việc chọn giống, trồng, chăm sóc đến khai thác, chế biến đều gắn liền với tập quán, kinh nghiệm dân gian của đồng bào Ca Dong, Xơ Đăng cùng các dân tộc anh em trên địa bàn. Trong đời sống cộng đồng, cây quế hiện diện trong lễ hội truyền thống, phong tục cưới hỏi, các bài thuốc dân gian và nhiều câu chuyện truyền đời của người dân miền núi. "Có thể khẳng định, quế Trà My hôm nay không còn đơn thuần là một sản phẩm nông nghiệp mà đã mang trong mình giá trị của di sản sinh thái, di sản văn hóa và di sản tri thức cộng đồng. Đây cũng là nền tảng để định hướng phát triển quế Trà Leng theo hướng bền vững, gắn với bảo tồn văn hóa bản địa, phát triển du lịch trải nghiệm và nâng cao giá trị kinh tế cho người dân", ông Nguyễn Thế Phước nhấn mạnh.

Theo lãnh đạo xã Trà Leng, trong những năm qua vùng quế địa phương từng bước được phục hồi, mở rộng diện tích, nâng cao chất lượng và tiếp cận thị trường. Tuy nhiên, việc phát triển cây quế vẫn còn nhiều khó khăn như quy mô sản xuất nhỏ lẻ, liên kết chuỗi giá trị chưa bền vững, công nghệ chế biến còn hạn chế, sản phẩm chưa đa dạng và thương hiệu "Quế Trà Leng" chưa được quảng bá tương xứng với tiềm năng. Địa phương xác định phát triển cây quế không chỉ là nhiệm vụ kinh tế mà còn gắn với mục tiêu giảm nghèo bền vững, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, bảo vệ môi trường sinh thái và xây dựng nông thôn mới. Vì vậy, xã Trà Leng sẽ tiếp tục huy động nguồn lực, tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân để từng bước xây dựng hệ sinh thái giá trị cho sản phẩm quế Trà Leng.

Tại hội thảo, TS Võ Văn Minh – Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng cho rằng những giá trị của quế Trà My hiện vẫn còn rời rạc. Phần lớn sản phẩm vẫn được bán dưới dạng nguyên liệu thô, tri thức bản địa chưa được hệ thống hóa, khoa học công nghệ chưa đi vào chiều sâu, trong khi người dân – chủ thể của tài nguyên – vẫn chưa thực sự được hưởng trọn giá trị mà cây quế mang lại. Theo TS Võ Văn Minh, để nâng tầm quế Trà My cần kiến tạo một hệ sinh thái phát triển mới, trong đó cộng đồng địa phương là lực lượng giữ rừng, giữ giống và gìn giữ văn hóa, doanh nghiệp đóng vai trò đầu tư, chế biến, kết nối thị trường, chính quyền xây dựng cơ chế, chính sách và bảo vệ không gian sinh thái, còn trường đại học, giới khoa học tạo ra tri thức, công nghệ và giá trị gia tăng cho cây quế.

Đồng quan điểm, bà Vũ Thị Bích Hậu – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Đà Nẵng cho rằng trong nhiều năm qua, quế Trà My chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ cây lâm nghiệp có giá trị kinh tế. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay cần tiếp cận cây quế với tầm nhìn rộng hơn, vừa là tài nguyên sinh học đặc hữu, vừa là nguồn dược liệu quý, đồng thời là tài sản văn hóa và sinh thái của địa phương. Theo định hướng quy hoạch, vùng quế Trà My phấn đấu đạt quy mô khoảng 10.000ha vào năm 2030, trong đó ổn định vùng nguyên liệu khoảng 7.500ha và trồng mới khoảng 2.500ha. Tuy nhiên hiện nay diện tích quế toàn vùng mới đạt khoảng 3.000ha, tương đương khoảng 30% quy mô định hướng. Bà Vũ Thị Bích Hậu cho rằng quế Trà My cần được phát triển theo không gian kinh tế quế thay vì chỉ tập trung vào vùng nguyên liệu hay khai thác sản phẩm đơn lẻ. Theo đó, cây quế cần được định hướng trở thành hệ sinh thái đa giá trị gắn với giống, vùng nguyên liệu, chế biến, thương hiệu, văn hóa, du lịch và sinh kế cộng đồng.

Trong bối cảnh không gian phát triển của Đà Nẵng được mở rộng, khu vực miền núi phía Tây Nam giữ vai trò quan trọng nhờ có tài nguyên rừng phong phú, đa dạng sinh học cao và giàu tri thức bản địa. Đây được xem là nền tảng để phát triển lâm nghiệp, dược liệu và hương liệu theo hướng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Trong không gian đó, quế Trà My mang tính biểu tượng cả về kinh tế, văn hóa lẫn sinh thái. Theo các chuyên gia, để phát triển bền vững, vùng lõi Trà Leng cần đảm nhận nhiều chức năng như bảo tồn nguồn gen bản địa, phát triển vùng giống chất lượng, xây dựng mô hình sản xuất hữu cơ và hình thành không gian văn hóa – du lịch quế gắn với hệ sinh thái rừng và sinh kế người dân.

Tại hội thảo cũng diễn ra lễ ký kết hợp tác chiến lược giữa Furama Resort Đà Nẵng với UBND xã Trà Leng và Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng. Mô hình liên kết giữa chính quyền địa phương, cơ sở đào tạo – nghiên cứu và doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ tạo động lực phát triển sản phẩm quế Trà My theo hướng bền vững. Theo nội dung ký kết, các bên sẽ phối hợp xây dựng vùng nguyên liệu, hỗ trợ kỹ thuật canh tác và chế biến, phát triển bộ nhận diện thương hiệu, đào tạo nguồn nhân lực địa phương, đồng thời mở rộng kênh tiêu thụ và quảng bá sản phẩm tới du khách trong và ngoài nước.

Quế Trà My từ lâu được biết đến với danh xưng "cao sơn ngọc quế", là một trong những loại quế có chất lượng hàng đầu Việt Nam nhờ hàm lượng tinh dầu cao, hương thơm đặc trưng và giá trị dược liệu quý. Khoảng 30 năm trước, quế Trà My từng được xuất khẩu với sản lượng lớn sang thị trường Hồng Kông và Trung Quốc, mang lại nguồn thu đáng kể cho người dân địa phương.

Lê Anh Tuấn