Xã Tam Mỹ hiện có khoảng 350 hộ đồng bào dân tộc Co với 1.300 nhân khẩu sinh sống tại các thôn Phú Tứ, Phú Tân và Phú Thọ. Từ xa xưa, đồng bào dân tộc ở đây đã có nhiều lễ hội đặc sắc như "Ăn mừng lúa mới" (Tết mùa); "Lễ cầu mưa", "Dựng cây nêu", "Tết ngã rạ"... Đặc biệt là lễ hội múa cheo đầy sôi động và mang đậm màu sắc tâm linh. Ông Nguyễn Văn Dưỡng (thôn Phú Tân) chia sẻ, lễ hội múa cheo là một sinh hoạt văn hóa đặc biệt trong đời sống cộng đồng dân tộc Co. Lễ hội thể hiện lòng biết ơn của dân làng đối với tổ tiên, các vị thần linh và thiên nhiên đã chở che, ban tặng nguồn nước, đất đai, cây trái, những mùa vụ tốt lành cho dân làng, đồng thời qua đó, cầu mong mưa thuận gió hòa, bản làng bình yên.

Trong không gian thiêng liêng của lễ hội, tiếng trống, tiếng cồng chiêng vang lên kính cáo với trời đất, thần núi, thần sông, thần nước, thần gió và tổ tiên về chứng giám cho tấm lòng thành kính của dân làng. Những âm thanh ấy ngân vang cũng là lời mời gọi bà con tụ hội, chung vui và thắt chặt tình đoàn kết để chung tay xây dựng cuộc sống mới. Lễ hội múa cheo năm nay ở làng Phú Tân được tổ chức sau một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, địa phương đã thực hiện phục dựng lễ hội chu đáo, đầy đủ các nội dung theo nghi thức truyền thống.

Tại lễ hội, chủ lễ thành kính thực hiện nghi thức 3 lần cúng và 9 lần múa. Mỗi lần cúng có ý nghĩa khác nhau. Lần 1 dâng lễ gọi mời các thần linh, tổ tiên về dự; lần 2 cầu xin mưa thuận gió hòa, cây cối tốt tươi, mùa màng bội thu và bản làng bình an; lần ba là nghi thức cảm tạ, tiễn đưa thần linh và tổ tiên sau khi các nghi lễ hoàn thành. Mỗi lần cúng kèm theo lễ vật khác nhau, từ động vật còn sống như heo, gà… đến động vật đã mổ thịt và cuối cùng là sản vật đã nấu chín. Tiếp đó là phần múa cheo sôi động do các diễn viên người đồng bào dân tộc Co với trang phục truyền thống biểu diễn xen lẫn trong tiếng trống, tiếng chiêng vang lừng, rộn rã gọi mời…

Lễ hội múa cheo ở xã Tam Mỹ năm nay diễn ra nhiều hoạt động văn hóa cộng đồng đặc sắc như chương trình dân vũ, giao lưu văn nghệ và các hội thi mang bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc. Trong đó, có cuộc thi gói và nấu 2 loại bánh truyền thống của dân tộc Co là bánh lá dong và bánh lá đót (còn gọi là bánh kèn). Qua đó, các thí sinh lớn tuổi hướng dẫn, truyền lại kỹ năng làm các loại bánh truyền thống dân tộc cho thế hệ trẻ. Cũng tại lễ hội, diễn ra hội thi "Tiếng hát dân ca đồng bào Co" với những làn điệu mộc mạc, lời ca chân chất phản ánh tình yêu quê hương, đất nước, tình cảm gia đình, đời sống lao động của đồng bào miền núi. Đêm hội còn diễn ra giao lưu tấu chiêng giữa các già làng, nghệ nhân, đội văn nghệ và nhân dân trong vùng.

Theo Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Tam Mỹ Nguyễn Văn Đảng, lễ hội múa cheo năm 2026 là lần phục dựng thứ 2, tiếp nối những nỗ lực của Đảng ủy, UBND xã Tam Trà (cũ) trước đây trong hành trình bảo tồn bản sắc văn hóa đồng bào dân tộc Co. Sau khi thành lập xã Tam Mỹ trên cơ sở sáp nhập 3 xã (Tam Trà, Tam Mỹ Đông, Tam Mỹ Tây), địa phương tiếp tục thực hiện các giải pháp phục hồi các loại hình văn hóa dân tộc Co, xây dựng đội cồng chiêng trẻ, tổ chức truyền dạy múa cheo, hướng dẫn thế hệ trẻ làm các loại bánh truyền thống dân tộc Co và khôi phục những hoạt động văn hóa cộng đồng.

Với việc phục dựng lễ hội múa cheo có đông đảo người trẻ tham gia là tín hiệu tích cực trong nỗ lực phục hồi bản sắc văn hóa đồng bào dân tộc Co của địa phương. Xã Tam Mỹ cũng đã và đang khôi phục các lễ hội múa cồng chiêng, tết ngã rạ. tết mùa, lễ cầu mưa… của dân tộc Co đồng thời đề nghị chính quyền cấp trên, ngành văn hóa, bảo tồn - bảo tàng TP Đà Nẵng hỗ trợ thực hiện các dự án, đề án nghiên cứu khoa học về phục hồi các lễ hội văn hóa đặc trưng của dân tộc Co ở miền núi phía Nam Đà Nẵng.

Văn Phin