Thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa Mỹ và Iran – được kỳ vọng là bước đệm cho tiến trình ngoại giao – đang đối mặt nguy cơ sụp đổ chỉ sau một thời gian rất ngắn, khi hai bên không thống nhất về việc liệu Lebanon có nằm trong phạm vi áp dụng hay không. Theo The New York Times, bất đồng cốt lõi xoay quanh việc Iran cho rằng Lebanon – nơi Hezbollah hoạt động – phải được bao gồm trong thỏa thuận. Ngược lại, phía United States khẳng định lệnh ngừng bắn chỉ giới hạn trong phạm vi xung đột trực tiếp với Tehran. Sự khác biệt này nhanh chóng trở nên nghiêm trọng khi Israel tiến hành một trong những đợt không kích lớn nhất vào Lebanon kể từ khi xung đột bùng phát. Hơn 100 mục tiêu bị tấn công chỉ trong thời gian ngắn, bao gồm nhiều khu vực tại thủ đô Beirut, khiến hàng trăm người thương vong và làm dấy lên làn sóng phẫn nộ trong khu vực.

Phản ứng trước diễn biến này, các quan chức Iran đã lên tiếng cảnh báo mạnh mẽ. Ngoại trưởng Abbas Araghchi tuyên bố Washington phải lựa chọn giữa việc duy trì lệnh ngừng bắn hoặc tiếp tục xung đột thông qua Israel, nhấn mạnh rằng “không thể có cả hai”. Trong khi đó, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf cáo buộc Mỹ vi phạm cam kết ngay từ những ngày đầu thực thi thỏa thuận. Ở chiều ngược lại, chính quyền Tổng thống Donald Trump khẳng định các hoạt động quân sự của Israel tại Lebanon là “một cuộc xung đột riêng biệt” và không thuộc phạm vi điều chỉnh của thỏa thuận ngừng bắn. Phó Tổng thống JD Vance cũng cho rằng phía Iran đã “hiểu sai” các điều khoản đã được thống nhất.

Căng thẳng càng leo thang khi Iran phát tín hiệu có thể rút hoàn toàn khỏi thỏa thuận nếu các cuộc tấn công nhằm vào Hezbollah tiếp diễn. Với Tehran, việc bảo vệ lực lượng đồng minh này không chỉ mang ý nghĩa chiến lược mà còn liên quan đến uy tín và cam kết của họ đối với “trục kháng chiến” trong khu vực. Các chuyên gia nhận định rằng Iran khó có thể chấp nhận một lệnh ngừng bắn chỉ mang tính cục bộ. Theo ông Sina Azodi từ George Washington University, Tehran mong muốn một “trạng thái không còn chiến sự trên mọi mặt trận” nhằm tránh nguy cơ bị cuốn trở lại vòng xoáy xung đột.

Trong khi đó, tình hình thực địa tiếp tục diễn biến phức tạp. Các cuộc không kích của Israel đã gây thiệt hại nặng nề tại Lebanon, buộc hơn một triệu người phải rời bỏ nhà cửa. Hezbollah – lực lượng được Iran hậu thuẫn – cũng chịu tổn thất đáng kể, song vẫn duy trì khả năng đáp trả. Không chỉ Lebanon, các dấu hiệu vi phạm lệnh ngừng bắn cũng xuất hiện tại Iran, bao gồm các vụ xâm nhập bằng thiết bị bay không người lái và những sự cố quân sự khác. Điều này càng làm suy yếu niềm tin vốn đã mong manh giữa các bên.

Trong bối cảnh đó, vai trò trung gian của Shehbaz Sharif – người đứng ra thúc đẩy thỏa thuận – đang bị thử thách nghiêm trọng. Ông Sharif kêu gọi các bên kiềm chế và tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán hòa bình, song những diễn biến trên thực địa cho thấy khoảng cách giữa cam kết và hành động vẫn còn rất lớn. Nhiều nhà lãnh đạo quốc tế cũng lên tiếng kêu gọi mở rộng phạm vi lệnh ngừng bắn để bao trùm cả Lebanon. Tổng thống Emmanuel Macron nhấn mạnh rằng một thỏa thuận chỉ có thể “đáng tin cậy và lâu dài” nếu áp dụng cho tất cả các điểm nóng trong khu vực. Tuy nhiên, triển vọng đạt được sự đồng thuận như vậy hiện vẫn rất mờ mịt. Việc Israel tiếp tục duy trì các chiến dịch quân sự độc lập, cùng với lập trường cứng rắn của Iran, khiến nguy cơ leo thang trở lại luôn hiện hữu.

Giới quan sát cảnh báo rằng nếu không sớm giải quyết bất đồng về Lebanon, thỏa thuận ngừng bắn Mỹ – Iran có thể sụp đổ hoàn toàn, kéo theo hệ lụy nghiêm trọng đối với an ninh khu vực.

A.B