Mỹ đặt điều kiện về hạt nhân và an ninh khu vực

Theo các nguồn tin từ The New York Times và The Wall Street Journal, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã gửi tới Iran bản đề xuất gồm 15 điểm thông qua trung gian Pakistan, với trọng tâm là yêu cầu Tehran từ bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân mang tính quân sự.

Cụ thể, Washington yêu cầu Iran tháo dỡ các cơ sở hạt nhân chủ chốt tại Natanz, Isfahan và Fordow; chấm dứt mọi hoạt động làm giàu urani; đồng thời bàn giao toàn bộ lượng urani đã làm giàu cho Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế theo lộ trình giám sát chặt chẽ. Cơ quan này cũng phải được trao quyền tiếp cận đầy đủ và minh bạch đối với toàn bộ chương trình hạt nhân của Iran. Bên cạnh đó, Mỹ yêu cầu Iran ngừng hỗ trợ tài chính và quân sự cho các lực lượng đồng minh trong khu vực, đồng thời chấp nhận các giới hạn đối với chương trình tên lửa đạn đạo, bao gồm tầm bắn và số lượng, với mục đích chỉ phục vụ “tự vệ”.

Một nội dung đáng chú ý khác là yêu cầu đảm bảo tự do hàng hải tại eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu mỏ toàn cầu – với điều kiện “không bên nào được phép phong tỏa”. Đổi lại, Mỹ cam kết dỡ bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt, hỗ trợ Iran phát triển chương trình hạt nhân dân sự tại nhà máy Bushehr, đồng thời loại bỏ cơ chế “snapback” – cho phép tự động tái áp đặt các lệnh trừng phạt của Liên hợp quốc nếu Iran vi phạm thỏa thuận.

Iran phản ứng cứng rắn

Trong khi Mỹ thúc đẩy đề xuất ngoại giao, Iran phát đi thông điệp không nhượng bộ. Các quan chức quân sự cấp cao tuyên bố sẽ tiếp tục chiến đấu “đến khi giành chiến thắng hoàn toàn”, đồng thời bác bỏ khả năng nối lại đàm phán với Washingtontrong thời điểm hiện tại. Lập trường này cho thấy khoảng cách giữa hai bên vẫn rất lớn, bất chấp các đề xuất hòa bình đang được trung gian thúc đẩy.

Trên thực địa, Iran tiếp tục các đợt tấn công tên lửa nhằm vào Tel Aviv và nhiều khu vực khác của Israel, cho thấy năng lực quân sự vẫn được duy trì trong bối cảnh xung đột kéo dài. Ở chiều ngược lại, Mỹ được cho là đang chuẩn bị triển khai khoảng 3.000 binh sĩ thuộc Sư đoàn Dù 82 – lực lượng phản ứng nhanh tinh nhuệ – tới Trung Đông, nhằm tăng cường khả năng can dự và sẵn sàng cho các kịch bản quân sự như bảo vệ tuyến hàng hải tại eo biển Hormuz hoặc kiểm soát các khu vực chiến lược. Động thái này cho thấy Washington không chỉ thúc đẩy ngoại giao mà còn tiếp tục gia tăng sức ép quân sự.

Dù vậy, vẫn xuất hiện một số tín hiệu hạ nhiệt khi Iran tuyên bố cho phép các tàu “không thù địch” đi qua eo biển Hormuz- động thái được Tổng thống Trump mô tả là “món quà lớn”. Thông điệp này đã được Tổ chức Hàng hải Quốc tế lưu hành, góp phần giảm bớt lo ngại của thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy vậy, thực tế cho thấy các hãng vận tải vẫn thận trọng khi nhiều công ty bảo hiểm từ chối bảo lãnh rủi ro chiến tranh tại khu vực. Trong khi đó, các hoạt động quân sự của Israel và các đòn đáp trả từ Iran vẫn tiếp diễn, làm gia tăng nguy cơ xung đột kéo dài.

Ở góc độ quốc tế, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế tiếp tục kêu gọi các bên kiềm chế nhằm tránh rủi ro an toàn hạt nhân, đặc biệt sau khi một số cơ sở liên quan bị ảnh hưởng bởi giao tranh. Dù chưa ghi nhận thiệt hại nghiêm trọng tại nhà máy Bushehr, cảnh báo này cho thấy mức độ nhạy cảm của xung đột hiện nay.

Giới phân tích nhận định, việc Mỹ đồng thời thúc đẩy đàm phán và gia tăng hiện diện quân sự, trong khi Iran giữ lập trường cứng rắn, khiến khả năng đạt được đột phá trong ngắn hạn là rất thấp. Triển vọng hòa bình vẫn phụ thuộc vào mức độ nhượng bộ từ cả hai phía, trong bối cảnh xung đột có nguy cơ kéo dài và leo thang.

AN BÌNH