Trong bối cảnh các thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng gia tăng, cứu trợ nhân đạo quốc tế đã vượt ra khỏi ý nghĩa hỗ trợ khẩn cấp để trở thành một phương thức quan trọng thể hiện trách nhiệm, năng lực và vị thế của mỗi quốc gia trong quản trị toàn cầu. Đối với Việt Nam, việc liên tiếp cử lực lượng tham gia cứu trợ động đất tại Thổ Nhĩ Kỳ (2023), Myanmar (2025) và Venezuela (2026) không chỉ phản ánh sự trưởng thành của lực lượng cứu hộ, cứu nạn mà còn cho thấy bước phát triển mới trong thực tiễn triển khai đường lối đối ngoại của Đảng.

Văn kiện Đại hội XIV xác định tiếp tục thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, hiệu quả; phát huy vai trò tiên phong của đối ngoại trong tạo lập môi trường hòa bình, huy động nguồn lực phát triển và nâng cao vị thế, uy tín quốc tế của đất nước. Trên tinh thần đó, chuỗi hoạt động cứu trợ nhân đạo quốc tế của Việt Nam không còn là những hoạt động hỗ trợ đơn lẻ mà đã trở thành biểu hiện sinh động của sự chuyển dịch từ tư duy "tham gia hội nhập" sang tư duy "chủ động đóng góp, chia sẻ trách nhiệm và kiến tạo giá trị" đối với cộng đồng quốc tế.

Đặt trong tiến trình đổi mới và hội nhập quốc tế của đất nước, những hoạt động cứu trợ nhân đạo quốc tế còn phản ánh sự vận động và phát triển trong tư duy đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta. Từ mục tiêu phá thế bao vây, cấm vận, mở rộng quan hệ đối ngoại và tranh thủ các nguồn lực bên ngoài phục vụ phát triển đất nước, tư duy đối ngoại Việt Nam từng bước chuyển sang chủ động hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng và ngày nay đang hướng tới chủ động đóng góp, tham gia giải quyết các vấn đề chung của khu vực và thế giới. Sự chuyển biến đó không chỉ thể hiện ở các tuyên bố chính sách mà còn được kiểm nghiệm sinh động thông qua thực tiễn tham gia các hoạt động gìn giữ hòa bình, cứu trợ nhân đạo và ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống trên phạm vi toàn cầu.

Từ đối ngoại hội nhập đến đối ngoại kiến tạo - bước phát triển trong tư duy đối ngoại theo tinh thần Đại hội XIV

Đường lối đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam luôn được bổ sung và phát triển phù hợp với yêu cầu của từng giai đoạn phát triển đất nước. Nếu trong giai đoạn đầu của công cuộc đổi mới, nhiệm vụ trọng tâm là phá thế bao vây, cấm vận, mở rộng quan hệ đối ngoại và tạo lập môi trường quốc tế thuận lợi cho phát triển, thì cùng với quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng, tư duy đối ngoại đã từng bước chuyển từ "mở cửa và hội nhập" sang "chủ động tham gia", và hiện nay đang phát triển lên một nấc thang mới là "chủ động đóng góp" và "kiến tạo giá trị" đối với các vấn đề chung của khu vực và thế giới.

Nhìn lại chặng đường gần 40 năm đổi mới, có thể thấy tư duy đối ngoại của Việt Nam đã trải qua những bước phát triển quan trọng gắn liền với yêu cầu phát triển của đất nước trong từng giai đoạn lịch sử. Từ tư duy đối ngoại phục vụ nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc và tranh thủ sự ủng hộ quốc tế, Việt Nam từng bước chuyển sang mở cửa, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại; chủ động hội nhập kinh tế quốc tế; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng. Đến Đại hội XIV, tư duy đối ngoại tiếp tục được nâng lên một bước mới khi nhấn mạnh yêu cầu phát huy vai trò tiên phong của đối ngoại không chỉ trong việc tạo lập môi trường hòa bình, huy động nguồn lực phát triển mà còn chủ động tham gia, đóng góp và cùng cộng đồng quốc tế xử lý những vấn đề toàn cầu.

Sự phát triển này phản ánh vị thế mới của đất nước sau gần bốn thập niên đổi mới. Nếu trước đây Việt Nam chủ yếu là quốc gia tranh thủ các nguồn lực bên ngoài để phục vụ công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc thì ngày nay đã có đủ năng lực, điều kiện và uy tín để tham gia đóng góp ngày càng thực chất vào các nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế. Đây chính là bước chuyển từ tư duy "hội nhập để phát triển" sang tư duy "đóng góp để cùng phát triển", thể hiện tầm nhìn chiến lược và trách nhiệm quốc tế ngày càng cao của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Đại hội XIV kế thừa và phát triển những thành tựu lý luận của các kỳ Đại hội trước, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nền đối ngoại toàn diện, hiện đại, phát huy vai trò tiên phong của đối ngoại trong tạo lập và giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; huy động nguồn lực bên ngoài phục vụ phát triển đất nước và không ngừng nâng cao tiềm lực, vai trò, vị thế, uy tín quốc tế của Việt Nam. Báo cáo Chính trị khẳng định: "Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, hiệu quả. Phát huy vai trò tiên phong của đối ngoại trong việc tạo lập và giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; huy động các nguồn lực bên ngoài để phát triển đất nước; không ngừng nâng cao tiềm lực, vai trò, vị thế, uy tín quốc tế của đất nước" (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, Tập II, tr. 281).

Điểm mới nổi bật trong tư duy đối ngoại trong văn kiện Đại hội XIV là sự kết hợp chặt chẽ giữa lợi ích quốc gia – dân tộc với trách nhiệm quốc tế. Hội nhập quốc tế không chỉ nhằm tranh thủ nguồn lực phục vụ phát triển đất nước mà còn hướng tới việc chủ động tham gia giải quyết các vấn đề chung của cộng đồng quốc tế, qua đó nâng cao vị thế và sức mạnh mềm của Việt Nam. Đây là bước phát triển quan trọng từ tư duy "hội nhập để phát triển" sang tư duy "đóng góp để phát triển", trong đó năng lực đóng góp trở thành một tiêu chí phản ánh trình độ phát triển và vị thế của quốc gia.

Trong bối cảnh quản trị toàn cầu ngày càng coi trọng trách nhiệm của các quốc gia đối với những vấn đề chung như biến đổi khí hậu, gìn giữ hòa bình, cứu trợ nhân đạo và ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống, khả năng cung cấp các "hàng hóa công toàn cầu" đã trở thành một biểu hiện của sức mạnh quốc gia. Đối với Việt Nam, việc chủ động tham gia các hoạt động cứu trợ nhân đạo quốc tế không chỉ thể hiện truyền thống nhân văn của dân tộc mà còn phản ánh sự trưởng thành về năng lực quản trị quốc gia, khả năng tổ chức, phối hợp liên ngành và triển khai các hoạt động quốc tế ngày càng chuyên nghiệp.

Như vậy, từ góc nhìn đường lối đối ngoại hiện nay, cứu trợ nhân đạo quốc tế không chỉ mang ý nghĩa nhân đạo đơn thuần mà còn là phương thức hiện thực hóa đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển. Chính trong quá trình tham gia giải quyết các thách thức chung của cộng đồng quốc tế, Việt Nam từng bước khẳng định vai trò là một thành viên tích cực, có trách nhiệm, đồng thời chuyển hóa sức mạnh tổng hợp quốc gia thành uy tín, ảnh hưởng và sức mạnh mềm trên trường quốc tế.

Chuỗi hoạt động cứu trợ quốc tế - minh chứng cho bước phát triển mới của đối ngoại Việt Nam

Trong bối cảnh các thách thức toàn cầu ngày càng diễn biến phức tạp, ngoại giao nhân đạo đang trở thành một xu hướng quan trọng trong đời sống quốc tế. Đây là việc các quốc gia thông qua hoạt động cứu trợ khẩn cấp, hỗ trợ nhân đạo, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, xung đột để thể hiện trách nhiệm đối với cộng đồng quốc tế, đồng thời tăng cường lòng tin, sự hiểu biết và quan hệ hữu nghị giữa các dân tộc. Khác với các hình thức viện trợ truyền thống, ngoại giao nhân đạo không chỉ mang giá trị vật chất mà còn góp phần lan tỏa các giá trị nhân văn, củng cố sức mạnh mềm và uy tín quốc gia.

Đối với Việt Nam, ngoại giao nhân đạo vừa là sự tiếp nối truyền thống "thương người như thể thương thân", vừa là biểu hiện cụ thể của đường lối đối ngoại hòa bình, nhân văn, trách nhiệm. Việc chủ động tham gia các hoạt động cứu trợ quốc tế thời gian qua cho thấy Việt Nam đang từng bước định hình dấu ấn riêng trong lĩnh vực ngoại giao nhân đạo, góp phần nâng cao vị thế đất nước thông qua những hành động thiết thực vì con người và vì lợi ích chung của cộng đồng quốc tế.

Chuỗi hoạt động cứu trợ tại Thổ Nhĩ Kỳ (2023), Myanmar (2025) và Venezuela (2026) cho thấy rõ sự chuyển biến trong phương thức triển khai đường lối đối ngoại của Việt Nam. Nếu trước đây Việt Nam chủ yếu tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế với tư cách thành viên tích cực thì hiện nay đã chủ động đóng góp nguồn lực, nhân lực và năng lực chuyên môn để hỗ trợ các quốc gia khắc phục hậu quả thiên tai. Đây là bước chuyển từ "tham gia" sang "đóng góp", từ "đối ngoại bằng tuyên bố" sang "đối ngoại bằng hành động".

Điểm chung của ba chiến dịch cứu trợ là lực lượng Việt Nam đều trực tiếp tham gia tìm kiếm cứu nạn, cứu chữa người bị thương, hỗ trợ y tế, phối hợp với lực lượng sở tại và các đoàn cứu hộ quốc tế trong điều kiện đặc biệt khó khăn. Chính hiệu quả thực tiễn ấy đã góp phần tạo dựng niềm tin, uy tín và hình ảnh tích cực của Việt Nam trong cộng đồng quốc tế. Uy tín quốc gia vì thế không chỉ được khẳng định qua các diễn đàn ngoại giao mà còn được xây dựng bằng những hành động cụ thể, thiết thực vì con người.

Quan trọng hơn, các hoạt động cứu trợ này phản ánh sự trưởng thành của năng lực quốc gia. Để triển khai một chiến dịch cứu trợ quốc tế, Việt Nam phải huy động đồng bộ nhiều nguồn lực từ quốc phòng, công an, y tế, hậu cần, vận tải, ngoại giao, thông tin liên lạc và phối hợp quốc tế. Thành công của các chiến dịch không chỉ chứng minh năng lực của lực lượng cứu hộ mà còn phản ánh trình độ quản trị quốc gia trong điều kiện hội nhập sâu rộng. Điều này phù hợp với yêu cầu mà quan điểm của Đảng về đối ngoại đặt ra là "đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản trị quốc gia; hành động mạnh mẽ, quyết liệt, đột phá, hiệu quả" (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, Tập I, tr. 14).

Ở góc độ đối ngoại, chuỗi hoạt động cứu trợ đã góp phần hiện thực hóa quan điểm của Đại hội XIV về xây dựng nền đối ngoại toàn diện, hiện đại và nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam. Thay vì chỉ hiện diện tại các diễn đàn đa phương, Việt Nam còn hiện diện ở những nơi cộng đồng quốc tế cần sự hỗ trợ nhất. Hình ảnh lực lượng cứu hộ Việt Nam làm việc cùng các lực lượng quốc tế tại Thổ Nhĩ Kỳ, Myanmar và Venezuela đã góp phần lan tỏa hình ảnh một quốc gia yêu chuộng hòa bình, nhân văn, trách nhiệm và đáng tin cậy.

Ở góc độ rộng hơn, những hoạt động cứu trợ nhân đạo quốc tế còn phản ánh sinh động bản sắc của trường phái ngoại giao cây tre Việt Nam do Đảng ta xây dựng và phát triển qua các thời kỳ, được tiếp tục vận dụng và phát huy trong giai đoạn hiện nay trên nền tảng tư tưởng đối ngoại của Đảng. Đó là nền ngoại giao mang đậm bản sắc dân tộc, kiên định về nguyên tắc, linh hoạt trong ứng xử, nhân văn trong hành động và trách nhiệm đối với cộng đồng quốc tế. Trong mỗi chiến dịch cứu trợ, Việt Nam không chỉ thể hiện năng lực tổ chức, triển khai lực lượng mà còn lan tỏa những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc như nhân ái, đoàn kết, nghĩa tình và sẵn sàng sẻ chia với những quốc gia gặp khó khăn. Chính những giá trị ấy đang góp phần tạo nên sức hấp dẫn và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.

Thực tiễn đó cũng cho thấy ngoại giao nhân đạo đang trở thành một phương thức triển khai đường lối đối ngoại trong điều kiện mới. Đây là sự kết hợp hài hòa giữa năng lực quốc gia, trách nhiệm quốc tế và các giá trị nhân văn truyền thống của dân tộc Việt Nam. Chính sự kết hợp ấy tạo nên bản sắc riêng của đối ngoại Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.

Chuỗi hoạt động cứu trợ nhân đạo quốc tế tại Thổ Nhĩ Kỳ, Myanmar và Venezuela, cùng với việc tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, không chỉ phản ánh sự trưởng thành của năng lực quốc gia mà còn là minh chứng sinh động cho bước phát triển mới trong tư duy đối ngoại của Việt Nam theo tinh thần Đại hội XIV. Từ tư duy hội nhập nhằm tranh thủ các nguồn lực phục vụ phát triển đất nước, Việt Nam đang từng bước chuyển sang tư duy chủ động đóng góp, chia sẻ trách nhiệm và cùng cộng đồng quốc tế kiến tạo các giá trị chung vì hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững.

Thực tiễn đó cho thấy ngoại giao nhân đạo ngày càng trở thành một phương thức triển khai đường lối đối ngoại của Việt Nam trong điều kiện mới. Thông qua việc chuyển hóa sức mạnh tổng hợp quốc gia thành năng lực hỗ trợ cộng đồng quốc tế, Việt Nam không chỉ góp phần giải quyết những thách thức chung của nhân loại mà còn nâng cao vị thế, uy tín và sức mạnh mềm của đất nước.

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới với khát vọng trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, việc tiếp tục nâng cao năng lực tham gia các hoạt động gìn giữ hòa bình, cứu trợ nhân đạo và ứng phó với các thách thức toàn cầu sẽ không chỉ là trách nhiệm của một thành viên tích cực trong cộng đồng quốc tế mà còn là yêu cầu tất yếu để khẳng định vị thế, vai trò và bản lĩnh của Việt Nam trong hệ thống quốc tế hiện đại. Đây cũng là con đường để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền đối ngoại toàn diện, hiện đại, mang đậm bản sắc "cây tre Việt Nam", góp phần đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững trong những thập niên tới.

Theo ĐBQH và HĐND thành phố Đà Nẵng