“Ua chầu chầu Nguyễn Quang Lập”!

Thứ năm, 05/06/2014 09:15

(Cadn.com.vn) - Tôi chọn mãi cái tít cho bài viết về Nguyễn Quang Lập. Đọc lại Ký ức vụn, bỗng lóe lên, đây rồi: Ua chầu chầu Nguyễn Quang Lập. Cái giọng văn tếu táo đó hợp tạng Lập chăng? Tôi và Lập cùng ở Huế từ năm 1987, cùng vô Hội Nhà văn một lần, lại cùng quê và đều ham rượu, nên anh em thân thiết lắm. Nguyễn Quang Lập bắt đầu được bạn đọc chú ý từ những truyện ngắn đầu tiên xuất hiện trên Tạp chí Sông Hương như Người lính hay nói trạng, Đò ơi, Cây sến lửa... Lúc đó Lập 30 tuổi, chưa vợ, chuyển từ bộ đội điều khiển tên lửa ở Đà Nẵng về Huế. Mọi người xôn xao tìm đọc. Còn Lập thì suốt ngày đi uống rượu và nói trạng ngất ngư. Hết nhà Hoàng Phủ Ngọc Tường, lại đến nhà Ngô Minh, rồi quán cóc vỉa hè...

Lập thông minh, hóm hỉnh, nói năng tếu táo, có khi bốc đồng, nhưng rất thật bụng. Hắn đặc biệt giỏi kể chuyện tiếu lâm. Sau Đại hội Nhà văn trẻ lần 3 (1985) ở Hà Nội, các nhà văn được tham quan Nhà máy thủy điện Hòa Bình đang xây dựng. Trên xe, Lập kể chuyện tếu làm mọi người cười nghiêng ngả. Lập có mấy chục năm cầm bút ở nhiều thể loại như văn chương, sân khấu, phim. Lập viết kịch bản các vở kịch hay phim như Trên mảnh đất người đời, Đời cát, Thung lũng hoang vắng... đều khiến người xem rơi nước mắt vì số phận bi thương, vì tấm lòng bao dung nhân hậu của các nhân vật. Phim, kịch của Lập ăn khách, được giải cao vì cái chất người rất thật ấy.

Hoạt ngôn, bỗ bã là thế, nhưng Lập lại nhát gái. Có lần tôi chủ động tạo ra một cuộc vui rượu - thơ ở làng cổ La Chữ cách Huế 9 cây số. Tôi làm ông mối rủ một cô gái đẹp long lanh, lại hát hay, mới 20 tuổi đi để cho Lập làm quen. Nhưng suốt buổi tối ngồi bên người đẹp, tôi thấy Lập mặt như ngỗng ị. Đêm đó đi về xe đạp của tôi bị hỏng xăm, Lập phải chở tôi ở giàng xe phía trước, chở người đẹp phía sau, rồi một tay vác xe đạp hỏng của tôi, tay kia lái xe đi từ La Chữ về Huế.

Những năm 1986 - 1988, Lập sống trong một gian phòng 4 mét vuông vừa kê đủ cái giường ngủ ở số 22-Lê Lợi, Huế. Chủ, khách vào nhà nghĩa là phải lên giường. Gay go hơn là phòng bên có một cô gái trẻ xinh đẹp tên Thu, trắng trẻo, răng khểnh lại hay cười và thường mặc áo ba lỗ. Hai phòng cách nhau bằng tấm cót nứa, có thể ghé mắt nhìn. May sao, giữa lúc đó, xuất hiện cô gái Ba Đồn Nguyễn Thị Hồng vừa đi lao động ở Liên Xô về. Hồng cũng trắng trẻo, có gương mặt lúm đồng tiền phúc hậu, lại cùng quê. Lập bị hớp hồn ngay.

Lập nghèo trên răng dưới ca-tút, Hồng “đi Tây” có được ít hàng Liên Xô mang về, hai đứa mang ra chợ Đông Ba bán sạch mới đủ tiền để sắm sửa, tổ chức đám cưới. Bởi thế mà ba đứa con đều có tên tục gọi ở nhà là bi - líp - mayo, tên những thứ phụ tùng xe đạp. Vì có bi, líp, may-ơ mới có đám cưới, mới sinh ra chúng nó.

Vài ba năm nay, với tài kể chuyện tếu, tài dựng truyện của tay nghề kịch phim lão luyện, đặc biệt là giọng văn khẩu ngữ gần gũi, Lập đã làm sôi văn chương mạng. Rồi in thành sách Ký ức vụn, Bạn văn, Chuyện đời vớ vẩn... bán chạy như tôm tươi. Đã có nhiều người bàn luận. Riêng tôi cứ nghĩ sức hút cũng vẫn là cái “chất thật” ấy của Lập. Cái thật ẩn đằng sau gương mặt “nhà văn công chức” ấy đều rất người, rất đời. Những “bạn văn” như Trần Dần, Phùng Quán, Hoàng Phủ Ngọc Tường, Xuân Sách, Trần Vàng Sao... đều là những chuyện bên lề cuộc đời, có khi họ đã quên mất, nhưng Lập thì nhớ vì Lập quá yêu.

Cũng vì yêu mà có “bạn văn” anh đã chạm đến những cái thật “khó nói”, “không tiện nói”, nên bị phản ứng quyết liệt. Ngay những cái đó cũng là vì tình yêu bạn bè mà viết. Có lần tôi, Lập, Nguyễn Quang Vinh (em trai Lập), Mai Văn Hoan, Huy Tập, Lê Thị Mây... uống ở phòng của Vinh ở Huế. Mai Văn Hoan say và khóc: “Tao thương mạ tau lắm, tau thương nàng lắm...”. Hồi đó Hoan và Mây đang yêu nhau. Lập cũng khóc theo, vừa khuân Hoan say như xác chết lên xích lô vừa khóc hu hu như trẻ con. Sau lần nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường bị tai biến, Lập từ Hà Nội vào Huế thăm. Hôm đó Lập đã vào toilet khóc vì ngồi hàng giờ, lắng tai chăm chú mà không nghe được anh Tường đang nói với mình cái gì.

Anh em lâu ngày về ngồi bên nhau, lại nói với nhau bằng tiếng Việt, giọng “bọ” cả, thế mà lại không nghe nhau được vì anh Tường bị tai biến nên nói ngọng, thật oan nghiệt, đau đớn. Không khóc răng được. Sau vụ Lập bị ngã xe, tôi ra thăm khi Lập đã đi lại được. Lập đi lại tập tễnh cho tôi xem rồi bảo: “Anh Ngô Minh xem bây giờ đi kiểu em hề Xuân Hinh cũng không học được!”. Tôi ứa nước mắt, nhưng cố ghìm. Sau đó tôi mời mọi người về quán của Hồng (vợ Lập) ở tầng trệt khu Linh Đàm, cụng ly. Xong, cô bạn ở VTV2 đi cùng tôi giành trả tiền. Lập đã mắng tôi rồi khóc. Tôi hiểu rằng, Lập buồn vì nghĩ rằng bạn bè đang “thương hại”... Những tính cách ấy đã làm nên một Nguyễn Quang Lập trong Ký ức vụn chân thành mà xa xót.

Khẩu văn, phương ngữ, nói tục cũng là một cái thật làm nên phong cách văn Lập trong Ký ức vụn, Chuyện đời vớ vẩn... Cái hay là Lập biết sử dụng nói tục, phương ngữ ở mức độ nào để câu chuyện cuốn hút, mà không gây phản cảm. Ai cũng gọi “bọ Lập” rất thân tình. Nghĩa là Lập đã tạo thêm chút vốn từ vựng cho cuộc sống dân gian thêm phong phú. Đó là lập ngôn đó, Lập nờ...

Ngô Minh