Theo thống kê của Sở Tài chính, trên địa bàn thành phố hiện có 3.805 cơ sở nhà, đất. Trong đó, 2.977 cơ sở tiếp tục được bố trí làm trụ sở làm việc, còn lại 828 cơ sở dôi dư sau sắp xếp, có 247 cơ sở được chuyển đổi công năng phục vụ sang các lĩnh vực y tế, giáo dục, nhà ở công vụ và các hoạt động công cộng. Bên cạnh đó, thành phố còn tiếp nhận thêm 83 cơ sở nhà, đất từ Trung ương chuyển giao, càng làm gia tăng áp lực trong công tác quản lý, sắp xếp và khai thác. Do vậy, nếu không có phương án xử lý kịp thời, hiệu quả, khối tài sản này không chỉ bị "đóng băng" mà còn phát sinh chi phí bảo trì, điện nước, trông coi… kéo dài theo thời gian. Thực tế cho thấy, nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư sau khi bỏ trống đã nhanh chóng xuống cấp, trở nên nhếch nhác, ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Điều này càng đặt ra yêu cầu phải đẩy nhanh tiến độ xử lý, đồng thời nâng cao hiệu quả trong khâu bố trí công năng sử dụng.

Có thể nói, trong bối cảnh nguồn lực đầu tư công còn hạn chế, việc tận dụng tài sản công dôi dư để phục vụ các lĩnh vực thiết yếu như: y tế, giáo dục, nhà ở công vụ,… được xem là hướng đi hợp lý, mang lại hiệu quả xã hội rõ rệt. Tại phường Tam Kỳ và Bàn Thạch, trong tổng số 52 cơ sở nhà, đất đang quản lý, có 14 cơ sở dôi dư đang được xây dựng phương án xử lý. Nhiều phương án bước đầu cho thấy sự chuyển hướng tích cực, gắn với nhu cầu thực tiễn của địa phương. Điển hình, trụ sở Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh Quảng Nam (cũ) tại số 5 Nguyễn Chí Thanh dự kiến được bàn giao cho Trường THCS Nguyễn Du để mở rộng khuôn viên, đây là giải pháp vừa tận dụng được cơ sở hạ tầng sẵn có, vừa đáp ứng nhu cầu cấp thiết về phòng học, thư viện và các không gian chức năng của nhà trường. Trong lĩnh vực y tế, việc đề xuất chuyển giao trụ sở Sở Nội vụ (cũ) trên đường Nguyễn Chí Thanh cho Bệnh viện Y học cổ truyền được xem là một giải pháp hợp lý. Phương án này nhằm tạo quỹ không gian liền kề, qua đó mở rộng quy mô khám chữa bệnh và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho nhân dân. Bên cạnh đó, một số cơ sở nhà, đất dôi dư có vị trí thuận lợi, nhất là nằm trên các trục giao thông chính cũng đang được định hướng chuyển đổi sang mục đích thương mại - dịch vụ nhằm giúp khai thác hiệu quả quỹ đất, góp phần thay đổi diện mạo đô thị, tạo động lực phát triển kinh tế.

Một trong những hạn chế phổ biến trong quá trình sắp xếp tài sản công là cách tiếp cận còn mang tính tình huống, thể hiện ở tư duy ngắn hạn, thiếu sự tính toán trong dài hạn. Việc phân bổ tài sản chưa được đặt trong tổng thể quy hoạch phát triển hạ tầng, chưa làm rõ công năng sử dụng tối ưu, cũng như chưa xây dựng đầy đủ cơ chế lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp định hướng chuyển đổi sang mục đích thương mại - dịch vụ. Hệ quả là nguy cơ lãng phí không những không được loại bỏ mà còn có thể tiếp diễn dưới những hình thức khác nhau, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn lực công trong dài hạn. Bởi thực tế sau khi bố trí, nhiều đơn vị tiếp nhận vẫn phải tiếp tục cải tạo, sửa chữa, thậm chí nâng cấp quy mô để đáp ứng yêu cầu sử dụng thực tế. Điều này làm phát sinh thêm chi phí đầu tư ban đầu, đồng thời kéo theo gánh nặng vận hành và bảo trì trong suốt vòng đời công trình.

Đáng chú ý, không ít trường hợp cơ sở sau khi được bố trí vẫn không khai thác hết công suất, dẫn đến nghịch lý "nơi thừa vẫn thừa, nơi thiếu vẫn thiếu". Đây là biểu hiện rõ nét của việc thiếu gắn kết giữa quy hoạch, kế hoạch sử dụng tài sản công với quy hoạch phát triển ngành, lĩnh vực. Vì vậy, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ dừng lại ở việc xử lý nhanh các cơ sở dôi dư, mà quan trọng hơn là phải bố trí đúng đối tượng, đúng nhu cầu và đúng định hướng phát triển, tránh việc "làm rồi lại sửa", gây lãng phí nguồn lực xã hội, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác và bảo đảm lợi ích chung trong dài hạn.

Một yêu cầu then chốt trong quá trình xử lý các cơ sở dôi dư là việc chuyển đổi công năng phải bảo đảm cơ sở khoa học, tính hợp lý và sự phù hợp với quy hoạch tổng thể cũng như định hướng phát triển đô thị trong từng giai đoạn. Mỗi phương án bố trí công năng cần được xem xét trên nền tảng phân tích đa chiều, bao gồm nhu cầu sử dụng thực tế, khả năng thích ứng của công trình hiện hữu, chi phí cải tạo - nâng cấp, cũng như hiệu quả khai thác trong dài hạn. Thực tiễn cho thấy, các cơ sở dôi dư chỉ có thể phát huy tối đa giá trị khi được tích hợp chặt chẽ vào quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng và quy hoạch phát triển ngành, lĩnh vực có liên quan. Vì vậy, các cơ quan chuyên môn như Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường cần chủ động rà soát, cập nhật và điều chỉnh các quy hoạch liên quan theo hướng đồng bộ, bảo đảm tính tương thích với phương án chuyển đổi công năng của từng cơ sở cụ thể. Đồng thời, cần đẩy nhanh quá trình số hóa, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu liên thông về tài sản công nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, tăng tính minh bạch và hỗ trợ quá trình ra quyết định một cách kịp thời, chính xác. Bên cạnh đó, xem xét linh hoạt áp dụng các cơ chế thị trường trong khai thác tài sản công như: đấu giá quyền sử dụng, cho thuê hoặc triển khai các mô hình hợp tác công - tư,… nhằm tối ưu hóa giá trị nguồn lực đất đai và tài sản. Ưu tiên giải quyết dứt điểm các vướng mắc pháp lý liên quan đến nhà, đất, nhiều cơ sở vẫn chưa hoàn thiện hồ sơ pháp lý, thiếu giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, gây cản trở đáng kể cho quá trình chuyển giao, đấu giá hoặc cho thuê, đây cũng là một điều kiện tiên quyết để đảm bảo xử lý nhanh, sớm đưa tài sản công vào khai thác, quản lý.

Trong bối cảnh nguồn lực công ngày càng được quản lý chặt chẽ nhằm hạn chế thất thoát và lãng phí, yêu cầu nâng cao hiệu quả sắp xếp, quản lý và khai thác tài sản công trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Nếu chỉ tập trung xử lý nhanh các cơ sở dôi dư mà thiếu sự gắn kết với quy hoạch phát triển ngành, lĩnh vực trong dài hạn, nguy cơ lãng phí có thể lặp lại dưới nhiều hình thức khác nhau. Do vậy, việc bố trí, sử dụng tài sản cần được cân nhắc, đảm bảo hài hòa giữa yêu cầu trước mắt và hiệu quả lâu dài nhằm tối ưu hóa giá trị tài sản, góp phần tạo nền tảng và động lực phát triển bền vững cho thành phố.

Minh Sơn