Toàn tỉnh Quảng Ngãi có 2 cảng cá Sa Huỳnh và Tịnh Kỳ, cùng 3 cảng neo trú Lý Sơn, Tịnh Hòa, Mỹ Á và Cảng dịch vụ hậu cần nghề cá 19/5. Tuy nhiên, hệ thống cảng cá hiện hữu mới chỉ đáp ứng khoảng 30% nhu cầu neo đậu tàu thuyền. Trong đó, Cảng cá Tịnh Hòa giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với khu vực phía Bắc của tỉnh đã được đưa vào sử dụng từ năm 2007. Sau gần hai thập kỷ khai thác, hạ tầng cảng đã xuống cấp nghiêm trọng, chỉ có khả năng tiếp nhận khoảng 150 tàu cá. Mỗi mùa mưa bão, hàng trăm tàu thuyền dồn về trú ẩn khiến cảng thường xuyên rơi vào tình trạng quá tải. Ban Quản lý cảng phải tính toán, sắp xếp từng mét vuông mặt nước để bố trí chỗ neo đậu an toàn cho tàu cá. Không ít trường hợp, do không còn chỗ neo trú, tàu thuyền buộc phải di chuyển sang Đà Nẵng hoặc các địa phương khác, làm phát sinh chi phí, gia tăng rủi ro cho ngư dân.

Xuất phát từ thực tế đó, tháng 12-2022, Bộ NN&PTNT (nay là Bộ NN&MT) đã ban hành quyết định phê duyệt Dự án nâng cấp, mở rộng khu neo đậu tránh trú bão kết hợp cảng cá Tịnh Hòa. Theo ông Nguyễn Đình Trung, Giám đốc Ban Quản lý dự án, mục tiêu của dự án là đáp ứng nhu cầu bốc dỡ hải sản, neo trú bão cho tàu cá của Quảng Ngãi và các tỉnh lân cận. "Hiện nay, tỷ lệ tàu thuyền vào các cảng cá của Quảng Ngãi chỉ đạt khoảng 30% do hạ tầng chưa đáp ứng. Khi Cảng cá Tịnh Hòa hoàn thành, dự án sẽ góp phần giải quyết thêm khoảng 30% nhu cầu neo trú, tạo điều kiện thuận lợi cho ngư dân, thúc đẩy phát triển ngành thủy sản địa phương", ông Trung cho biết.

Dự án có tổng mức đầu tư 505 tỷ đồng, do Sở NN&MT tỉnh Quảng Ngãi làm chủ đầu tư. Quy mô dự án gồm nhiều hạng mục quan trọng như xây dựng mới bến cảng; kè bảo vệ bờ; luồng tàu khu vực 3; khu nước neo đậu tránh trú bão cho tàu cá; hệ thống phao, biển báo hiệu và các hạng mục công trình kiến trúc, hạ tầng kỹ thuật cảng cá trên tổng diện tích hơn 40ha. Khi hoàn thành, Cảng cá Tịnh Hòa sẽ đạt tiêu chuẩn cảng cá loại 1, có khả năng tiếp nhận hơn 1.000 tàu cá công suất từ 800CV trở lên. Dự án được khởi công năm 2024, song đến nay tiến độ vẫn chưa đạt như kỳ vọng.

Theo Ban Quản lý dự án, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ công tác giải phóng mặt bằng. Hiện diện tích bàn giao cho đơn vị thi công mới đạt khoảng 50%, chưa đáp ứng yêu cầu triển khai đồng bộ các hạng mục. Một trong những khó khăn lớn là sự thay đổi về cơ chế, chính sách bồi thường so với thời điểm dự án được phê duyệt. Đơn giá bồi thường, hỗ trợ hiện nay tăng cao, kéo theo chi phí giải phóng mặt bằng tăng từ khoảng 60 tỷ đồng lên 105 tỷ đồng. Việc điều chỉnh này phải trình Bộ NN&MT xem xét, phê duyệt điều chỉnh chủ trương đầu tư và tổng mức đầu tư, khiến thời gian thực hiện dự án bị kéo dài. Bên cạnh đó, quá trình sáp nhập đơn vị lập phương án bồi thường từ Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng và phát triển quỹ đất TP Quảng Ngãi sang Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh cũng gây ra không ít khó khăn trong tiếp cận, chuyển tiếp hồ sơ. Diện tích bồi thường còn lại khá lớn, chủ yếu là các hồ nuôi trồng thủy sản do người dân đầu tư từ lâu, hồ sơ lưu trữ không đầy đủ, gây khó khăn trong việc xác định khối lượng, giá trị bồi thường và hỗ trợ.

Tỉnh Quảng Ngãi đã xây dựng 6 phương án bồi thường. Trong đó, 3 phương án đã được phê duyệt nhưng người dân chưa đồng thuận, không nhận tiền bồi thường và tiếp tục gửi đơn kiến nghị, đề xuất bổ sung chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm. Ba phương án còn lại cũng đang gặp nhiều vướng mắc trong quá trình triển khai, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện. Để tháo gỡ "điểm nghẽn", Ban Quản lý dự án kiến nghị Bộ NN&MT sớm phê duyệt điều chỉnh chủ trương đầu tư, cho phép tăng vốn bồi thường từ ngân sách tỉnh. UBND tỉnh Quảng Ngãi được đề xuất bổ sung dự án vào kế hoạch trung hạn giai đoạn 2021-2025 và bố trí thêm 45 tỷ đồng vốn bổ sung trong năm 2025. Đồng thời, Trung tâm Phát triển quỹ đất và UBND xã Đông Sơn cần khẩn trương hoàn thiện các phương án bồi thường, hỗ trợ, sớm bàn giao mặt bằng cho đơn vị thi công. "Đối với khối lượng còn lại, Ban Quản lý dự án sẽ tập trung cao độ các giải pháp tổ chức thi công phù hợp. Các nhà thầu đã cam kết thực hiện đúng tiến độ, phấn đấu sớm đưa dự án vào khai thác, phát huy hiệu quả đầu tư", ông Nguyễn Đình Trung nhấn mạnh.

Trao đổi thêm về dự án, ông Phan Đình Chí, Chủ tịch UBND xã Đông Sơn cho biết, Cảng cá Tịnh Hòa là một trong bốn công trình trọng điểm, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Dự án không chỉ tạo động lực phát triển kinh tế biển mà còn góp phần định hướng chuyển đổi nghề nghiệp, phù hợp với quy hoạch chung của xã. Trên cơ sở đó, UBND xã Đông Sơn đã thành lập Ban chỉ đạo và các tổ công tác, phân công nhiệm vụ cụ thể, huy động cán bộ, công chức phối hợp chặt chẽ với Trung tâm Phát triển quỹ đất và chủ đầu tư để tháo gỡ từng vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng. "Chúng tôi xác định rõ trách nhiệm của địa phương, tăng cường phối hợp đồng bộ để xử lý các điểm nghẽn theo từng khu vực, từng vị trí. Năm 2026, xã sẽ triển khai ngay từ đầu năm, kỳ vọng công tác giải phóng mặt bằng có chuyển biến tích cực hơn", ông Chí cho biết.

Trong bối cảnh hạ tầng cảng cá của Quảng Ngãi không còn đáp ứng nhu cầu thực tế, việc sớm hoàn thành Dự án nâng cấp, mở rộng khu neo đậu tránh trú bão kết hợp cảng cá Tịnh Hòa là yêu cầu cấp thiết. Dự án không chỉ góp phần giải quyết tình trạng quá tải, bảo đảm an toàn cho tàu thuyền trong mùa mưa bão, mà còn tạo nền tảng quan trọng cho phát triển bền vững ngành thủy sản và kinh tế biển của địa phương.

Hà Vy