Cởi trói rủi ro

Điểm nhấn quan trọng của Nghị định 77 nằm ở cơ chế xử lý rủi ro tài chính được quy định tại Điều 18. Theo đó, các doanh nghiệp, tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (KH, CN&ĐMST) sẽ được loại trừ trách nhiệm hành chính và miễn trách nhiệm dân sự đối với thiệt hại gây ra cho Nhà nước nếu đã tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định và không có hành vi gian lận, cố ý vi phạm hay sử dụng kinh phí sai mục tiêu, sai phạm vi. Thậm chí, trong trường hợp nhiệm vụ không đạt mục tiêu hoặc gặp rủi ro khách quan, doanh nghiệp vẫn có thể được xem xét không thu hồi kinh phí và không bị xử phạt. Cơ chế này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thực tiễn lâu nay: nhiều doanh nghiệp dù có năng lực và ý tưởng nhưng vẫn dè dặt khi tham gia các nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển có sử dụng ngân sách nhà nước. Nguyên nhân không chỉ nằm ở thủ tục, mà còn ở nỗi lo "làm sai sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật", nhất là khi đặc thù của đổi mới sáng tạo luôn gắn với xác suất thất bại cao. Việc chính thức thừa nhận rủi ro và thiết lập cơ chế "bảo vệ hợp lý" cho người thực thi sẽ giúp giải tỏa tâm lý này.

Trong nhiều năm qua, thành phố Đà Nẵng đã ưu tiên tập trung nguồn lực phát triển hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đến nay, thành phố đã có 3 khu công nghệ thông tin được Thủ tướng Chính phủ công nhận, đồng thời đang đẩy mạnh đầu tư xây dựng Trung tâm dữ liệu và phát triển công nghiệp vi mạch, bán dẫn. Hạ tầng số tiếp tục được nâng cấp mạnh mẽ khi mạng 5G của các nhà mạng như Viettel, Mobifone, Vinaphone được mở rộng, cùng với hệ thống wifi công cộng phủ rộng, tạo nền tảng thuận lợi cho kinh tế số. Nhờ đó, Đà Nẵng nằm trong nhóm 8 địa phương có tỷ trọng giá trị tăng thêm kinh tế số trong GRDP cao nhất cả nước, với kinh tế số chiếm khoảng 12,1% GRDP, trong đó phần lõi đạt 6,4%. Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo cũng từng bước định hình, có sự tham gia của các trường đại học, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp. Tuy vậy, quá trình phát triển vẫn đối mặt với không ít "điểm nghẽn". Nguồn lực đầu tư còn phân tán, thiếu các dòng vốn quy mô lớn và dài hạn; cơ chế tài chính chưa thực sự linh hoạt; liên kết giữa các chủ thể trong hệ sinh thái còn thiếu chặt chẽ và vai trò dẫn dắt chưa rõ nét. Trong bối cảnh đó, việc triển khai Nghị định 77/2024/NĐ-CP được kỳ vọng tạo động lực mới, thông qua các cơ chế tài trợ, đặt hàng và hỗ trợ tài chính,… các chính sách này sẽ giúp doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực nhỏ và vừa tiếp cận nguồn lực, giảm chi phí và tăng đầu tư cho nghiên cứu – phát triển.

Để chính sách đi vào cuộc sống

Dù được đánh giá là bước tiến quan trọng nhưng để Nghị định 77 thực sự phát huy hiệu quả, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống, từ cơ quan quản lý nhà nước đến cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức hỗ trợ. Theo đó, thành phố cần tập trung các giải pháp để nâng cao năng lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực KH, CN&ĐMST, không chỉ dừng ở việc hoàn thiện quy trình mà còn bao gồm việc đào tạo đội ngũ cán bộ công chức cần có tư duy mở, hiểu rõ đặc thù của đổi mới sáng tạo để có cách tiếp cận phù hợp. Bên cạnh đó, thành phố cần xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên nhằm tập trung nguồn lực đầu tư, tạo động lực dẫn dắt trong thời gian tới. Theo đó, công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ tự động hóa, công nghệ vật liệu mới, công nghiệp cơ khí chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và chuyển đổi số tiếp tục giữ vai trò nền tảng; trí tuệ nhân tạo, vi mạch, bán dẫn,… được định hướng là các lĩnh vực mũi nhọn mới.

Một yếu tố then chốt khác là tập trung hơn nữa phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; hoàn thiện hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo theo hướng đồng bộ và hội nhập quốc tế; thúc đẩy đa dạng hóa nguồn lực đầu tư theo hướng mở rộng sự tham gia của khu vực tư nhân, các quỹ đầu tư mạo hiểm và đối tác quốc tế, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách nhà nước. Cùng với đó, việc tăng cường kết nối hệ sinh thái trong nước với mạng lưới doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế cần được xem là một giải pháp trọng tâm, đây không chỉ là kênh huy động vốn hiệu quả, mà còn mở ra cơ hội tiếp cận công nghệ tiên tiến, kinh nghiệm quản trị và thị trường toàn cầu, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Có thể khẳng định, giá trị lớn nhất của Nghị định 77 không chỉ nằm ở việc bổ sung nguồn lực tài chính, mà ở việc thiết lập một cơ chế đủ thông thoáng để "giải phóng" tinh thần dám nghĩ, dám làm trong cộng đồng doanh nghiệp. Khi rủi ro được chia sẻ một cách hợp lý, doanh nghiệp sẽ không còn bị "trói tay" bởi nỗi lo trách nhiệm.

Minh Sơn