* Kỳ I: Từ Trần Hy Đồng đến Bạc Hy Lai

(Cadn.com.vn) - Những tình tiết quanh vụ bê bối Bạc Hy Lai đang khiến người ta hồi tưởng về một “thảm kịch” tương tự trong nền chính trị Trung Quốc những năm 1990. Khi đó, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Bắc Kinh Trần Hy Đồng bị kết án 16 năm tù vì tội liên quan đến cái chết của Phó Chủ tịch Thường trực Bắc Kinh Vương Bảo Sâm.

Số phận Trần Hy Đồng, tương lai Bạc Hy Lai?

Vào những năm 1990, cũng giống như Bạc Hy Lai, Trần Hy Đồng là ngôi sao sáng trên chính trường Trung Quốc.

Nhậm chức Chủ tịch Bắc Kinh năm 1989 rồi Bí thư Thành ủy Bắc Kinh vào năm 1992, ông Trần nổi lên như một hiện tượng vì có công mang đến nhiều lợi lộc hơn nữa cho người dân Bắc Kinh. Tuy nhiên, năm 1995, ông bị phát giác tham nhũng. Theo ý kiến của một số nhà phân tích, vụ bê bối này khá giống với vụ cách chức Bí thư Thành ủy Trùng Khánh Bạc Hy Lai.

Cũng giống như vụ bê bối họ Bạc, vốn bị phanh phui chỉ sau khi cựu Phó Chủ tịch Trùng Khánh kiêm Giám đốc Công an Vương Lập Quân, người trong mấy năm liền là “cánh tay phải” của Bạc Hy Lai, bị “sờ gáy” khi bất ngờ chạy vào Lãnh sự quán Mỹ ở Thành Đô, “phát súng đầu tiên” trong trường hợp cựu Bí thư Thành ủy Bắc Kinh Trần Hy Đồng, là cuộc điều tra Phó Thị trưởng Bắc Kinh, Phó Chủ tịch Thường trực Bắc Kinh Vương Bảo Sâm, một cộng sự thân tín nhất của Trần Hy Đồng.

Chỉ sau khi Vương Bảo Sâm tự tử, thông tin về việc nhà lãnh đạo Bắc Kinh nhận những khoản hối lộ khổng lồ mới rộ lên. Ngoài việc bị cách chức toàn bộ chức vụ, cả Bạc Hy Lai và Trần Hy Đồng đều liên quan đến những vụ án giết người. Trong khi ông Trần bị cáo buộc liên quan đến cái chết của ông Vương Bảo Sâm, thì ông Bạc đang bị cáo buộc liên quan đến vụ án giết doanh nhân người Anh Neil Heywood, trong đó vợ ông – bà Cốc Khai Lai là chủ mưu và đã bị kết án tử hình treo.

Ông Trần Hy Đồng khi bị xét xử tội tham nhũng (ảnh trái) trong khi tương lai ông Bạc Hy Lai chưa biết đi về đâu. Ảnh: Hk.Apple.com/AP

Vụ việc này đã khiến ông Trần lãnh án 16 năm tù hồi năm 1998. Tuy nhiên, khi mới đi được nửa chặng đường ở trại giam, năm 2004, ông Trần được bảo lãnh tại ngoại để chữa bệnh. Trong khi đó, số phận của ông Bạc Hy Lai vẫn đang là câu hỏi lớn chưa có lời giải đáp.

Nạn nhân của đấu đá quyền lực?

Trong thời gian điều trị bệnh tại Bắc Kinh từ năm 2010-2012, ông Trần Hy Đồng 8 lần trao đổi với học giả nổi tiếng Trung Quốc Diêu Giám Phục và mới đây ông đã ra một cuốn sách tự thuật gây tranh cãi ghi chép thực tế sau những lần trao đổi quan trọng này.

14 năm đã trôi qua, Trần Hy Đồng mới lên tiếng để minh oan cho mình sau nhiều năm chịu nhiều chỉ trích và phỉ báng. Và một điều chắc chắn rằng, thông tin những cuộc đàm đạo với cựu Bí thư Thành ủy Bắc Kinh Trần Hy Đồng được phanh phui có thể gây ra một cơn địa chấn chính trị ở Trung Quốc, như một bằng chứng rõ ràng rằng, vụ cách chức Bạc Hy Lai có lý do chính trị.

Bởi trong cuốn sách này, Trần Hy Đồng cho rằng, ông chính là nạn nhân cuộc đấu đá giữa các phe phái khác nhau trong nội bộ chính quyền Trung Quốc. Theo ông, những cáo buộc vô lý về tham nhũng chỉ là cái cớ “hất cẳng” ông. Theo lời Trần Hy Đồng, vụ án này là “không công bằng nhất trong tố tụng tư pháp đối với các nhà lãnh đạo cấp cao kể từ thời gian cách mạng văn hóa”. Ông này từng cảnh báo trong một cuộc phỏng vấn rằng, trong cuộc đấu tranh giành quyền lực, bất cứ chuyện gì cũng có thể xảy ra. Các đối thủ có thể không từ thủ đoạn nào để giành chính quyền.

Trong vụ Bạc Hy Lai, Trung Quốc ra tuyên bố cho rằng, chính trị gia hàng đầu này bị thất sủng vì vi phạm pháp luật khi bị nghi ngờ liên quan đến vụ án giết doanh nhân người Anh, Neil Heywood do vợ ông làm chủ mưu. Tuy nhiên, một số chuyên gia tin rằng, ông Bạc bị “thanh trừng”. Tờ Le Figaro của Pháp cũng từng nhận định rằng, ông này là nạn nhân của đấu đá giữa hai phe bảo thủ và cải cách hay có thể được hiểu đơn giản là một cuộc chiến giữa “mô hình Trùng Khánh”, thuộc phe bảo thủ và “mô hình Ô Khảm” của những người ủng hộ cải cách.

Mô hình Trùng Khánh gợi lại những giá trị chủ nghĩa Mao Trạch Đông, xác lập một chủ nghĩa quân bình và mở cửa kinh tế dưới sự kiểm soát của chính phủ. Trong khi đó, ông Uông Dương, Bí thư tỉnh Quảng Đông, người quản lý thành công các cuộc khủng hoảng vừa qua, nhất là vụ “Ô Khảm”, lại chủ trương cần phải mạnh dạn cải cách.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, vụ án Bạc Hy Lai chứng minh cho thấy “mô hình Trùng Khánh” bị phá sản và bị gạt ra ngoài cuộc chơi, nó “hé mở một hướng cải cách mới hiện đại hơn mà không quá rẽ sang trái”. Như vậy, “các nhà lãnh đạo Trung Quốc mới sẽ có nhiều quyền tự do hơn để tìm kiếm một sự đồng thuận và thúc đẩy nhanh các biện pháp cải cách”.

Ngoài ra, chính sự “nổi tiếng” thái quá của ông Bạc bị nhiều người ghen ghét. “Ông ta đầy tham vọng và thiếu nguyên tắc. Điều này hoàn toàn trái ngược với chuẩn mực mà các lãnh đạo Trung Quốc cần phải có”, Reuters dẫn lời một quan chức giấu tên của Trung Quốc cho biết.

Có thể thấy rằng, hồi những năm 1990, vụ Trần Hy Đồng có tiếng vang rất lớn, nhưng vụ bê bối Bạc Hy Lai lần này lại ảnh hưởng và gây phản ứng mạnh mẽ hơn. Theo giới phân tích, nguyên nhân không do ông Bạc Hy Lai là một chính khách tầm cỡ hơn mà ở chỗ xã hội Trung Quốc đã thay đổi cùng với sự bùng nổ của phương tiện truyền thông.

Thanh Văn