Áp lực ngày càng lớn đối với cấp xã

Một trong những thay đổi lớn nhất của mô hình chính quyền địa phương hai cấp là phần lớn nhiệm vụ trước đây thuộc cấp huyện được chuyển giao trực tiếp cho cấp xã. Điều này giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn trong giải quyết công việc, nhưng đồng thời cũng tạo ra áp lực chưa từng có về khối lượng nhiệm vụ. Theo thống kê, UBND cấp xã hiện đảm nhận 203 nhiệm vụ thuộc 20 nhóm lĩnh vực theo 22 nghị định của Chính phủ. Riêng lĩnh vực nội vụ có 75 nhiệm vụ, tư pháp 29 nhiệm vụ, xây dựng - quy hoạch đô thị 21 nhiệm vụ, đất đai 13 nhiệm vụ, cùng hàng loạt nhiệm vụ trong các lĩnh vực tài chính, môi trường, văn hóa, giáo dục, y tế...

Việc phân cấp sâu thể hiện rõ chủ trương trao quyền cho cơ sở, song thực tế cũng cho thấy sự chênh lệch giữa nhiệm vụ được giao và điều kiện bảo đảm thực hiện. Tại nhiều xã, phường, số lượng hồ sơ hành chính tăng mạnh trong khi biên chế hầu như không thay đổi. Cử tri phường Quảng Phú phản ánh khối lượng công việc hiện nay lớn hơn rất nhiều so với trước, nhiều cán bộ phải làm thêm ngoài giờ, kể cả cuối tuần để giải quyết hồ sơ đúng thời hạn. Áp lực không chỉ đến từ số lượng công việc mà còn từ yêu cầu ngày càng cao về chuyên môn. Trong khi đó, đội ngũ cán bộ cấp xã chưa đồng đều về năng lực, đặc biệt ở các lĩnh vực chuyên sâu như: đất đai, xây dựng, tài chính, công nghệ thông tin,... Nếu không có giải pháp tăng cường nhân lực và nâng cao chất lượng đội ngũ, nguy cơ quá tải ở cấp cơ sở sẽ ngày càng rõ nét.

Những "điểm nghẽn" từ cơ chế và thực tiễn

Bên cạnh áp lực về nhân sự, nhiều cử tri phản ánh vẫn còn những bất cập trong cơ chế phân cấp, phân quyền. Theo cử tri Vũ Tiến Dũng (phường Hải Châu), tại một số lĩnh vực vẫn còn tình trạng phân định trách nhiệm chưa thật rõ ràng giữa cấp thành phố và cấp xã, dẫn đến lúng túng trong xử lý công việc, thậm chí có nơi còn tâm lý chờ hướng dẫn hoặc đùn đẩy trách nhiệm. Thực tế cho thấy, có những nhiệm vụ đã được giao nhưng chưa đi kèm đầy đủ thẩm quyền hoặc công cụ thực hiện. Nói cách khác, vẫn còn tình trạng "giao việc nhưng chưa giao đủ quyền". Đây là nguyên nhân khiến một số thủ tục hành chính chưa đạt được mục tiêu rút ngắn thời gian giải quyết như kỳ vọng.

Trong lĩnh vực đất đai, cử tri Phạm Thế Quý (xã Hòa Tiến) nêu thực tế việc tách thửa hiện do Văn phòng Đăng ký đất đai khu vực thực hiện, trong khi cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu lại thuộc thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã. Quy trình này khiến người dân phải đi lại nhiều lần, kéo dài thời gian giải quyết hồ sơ. Từ đó, cử tri kiến nghị nghiên cứu giao Văn phòng Đăng ký đất đai về cấp xã quản lý để tạo sự thống nhất trong giải quyết thủ tục.

Ở lĩnh vực quản lý tài nguyên rừng, cử tri xã Tây Giang đề xuất sắp xếp lại mô hình quản lý Ban Quản lý rừng theo hướng tăng quyền chủ động cho địa phương. Theo phản ánh, khi xảy ra cháy rừng hoặc vi phạm lâm luật, việc phối hợp giữa đơn vị ngành dọc và chính quyền cơ sở đôi khi chưa kịp thời, ảnh hưởng đến hiệu quả xử lý. Những kiến nghị này cho thấy mô hình mới đã phát huy hiệu quả, nhưng cũng cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm nguyên tắc "việc đi đôi với quyền, quyền đi đôi với trách nhiệm".

Một điểm nghẽn khác là việc phân cấp chưa đi cùng với phân bổ nguồn lực tương xứng. Trong khi cấp xã đảm nhận thêm nhiều nhiệm vụ thì cơ chế phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và định mức phân bổ ngân sách vẫn chưa được điều chỉnh phù hợp với mô hình tổ chức mới. Điều này khiến nhiều địa phương gặp khó khăn trong bố trí kinh phí thực hiện nhiệm vụ. Nhiều cử tri đề nghị nghiên cứu tăng tỷ lệ ngân sách phường được hưởng từ nguồn thu tiền sử dụng đất nhằm tạo thêm nguồn lực đầu tư hạ tầng và phục vụ phát triển địa phương.

Song song với đó là yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số. Việc giải quyết thủ tục hành chính hiện phụ thuộc rất lớn vào hệ thống công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu dùng chung. Tuy nhiên, thực tế cho thấy hạ tầng số chưa đồng bộ; dữ liệu giữa các ngành còn phân tán; nhiều phần mềm của Trung ương và địa phương chưa kết nối liên thông. Cử tri xã Đồng Dương phản ánh quy trình chứng thực hiện nay phải cập nhật riêng từng loại giấy tờ lên hệ thống, nộp phí riêng rồi mới tiếp tục thực hiện thủ tục khác, khiến người dân mất nhiều thời gian hơn trước. Điều đó cho thấy chuyển đổi số không chỉ là đầu tư thiết bị hay phần mềm mà quan trọng hơn là chuẩn hóa quy trình, liên thông dữ liệu và cải cách thủ tục hành chính.

Hoàn thiện thể chế từ thực tiễn

Thực tiễn gần một năm qua cho thấy, việc hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp không thể chỉ dừng ở việc sắp xếp tổ chức bộ máy mà cần tiếp tục hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật. Theo nhiều ý kiến cử tri, trước hết cần tiếp tục rà soát, sửa đổi các quy định còn chồng chéo, phân định rõ trách nhiệm giữa các cấp chính quyền theo nguyên tắc "rõ người, rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm". Cùng với đó là đẩy mạnh phân cấp đi đôi với phân bổ nguồn lực, nhiều ý kiến đề xuất nâng tỷ lệ ngân sách phường được hưởng từ nguồn thu tiền sử dụng đất từ 80% lên 90–100% để tăng nguồn lực đầu tư, phát triển hạ tầng địa phương. Đồng thời bổ sung biên chế phù hợp với khối lượng công việc thực tế; tăng cường đào tạo đội ngũ cán bộ cấp xã, nhất là kỹ năng quản trị, chuyển đổi số và xử lý các lĩnh vực chuyên môn.

Đối với đội ngũ cán bộ cơ sở, cử tri cũng kiến nghị sớm điều chỉnh chính sách tiền lương, phụ cấp theo hướng tương xứng với quy mô quản lý và áp lực công việc; đồng thời quan tâm hơn đến lực lượng cán bộ không chuyên trách, bí thư chi bộ, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố và Ban Công tác Mặt trận để bảo đảm sự ổn định ở cơ sở. Bên cạnh đó, cần tiếp tục đầu tư hạ tầng số, hoàn thiện cơ sở dữ liệu dùng chung, xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu thống nhất giữa các cấp, các ngành nhằm tạo nền tảng cho chính quyền số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Có thể khẳng định, mô hình chính quyền địa phương hai cấp là bước cải cách lớn, phù hợp với yêu cầu xây dựng nền hành chính hiện đại, tinh gọn và phục vụ. Sau gần một năm triển khai, những chuyển biến tích cực về hiệu quả quản lý, cải cách hành chính và chất lượng phục vụ Nhân dân đã khẳng định tính đúng đắn của chủ trương. Tuy nhiên, mọi cuộc cải cách đều cần thời gian để hoàn thiện. Những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai là điều khó tránh khỏi, nhưng cũng chính là cơ sở thực tiễn quan trọng để tiếp tục hoàn thiện thể chế, điều chỉnh cơ chế phân cấp, phân quyền và nâng cao năng lực quản trị của chính quyền địa phương. Việc sớm tháo gỡ các điểm nghẽn không chỉ giúp mô hình chính quyền hai cấp vận hành hiệu quả hơn mà còn tạo động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Minh Sơn