Bộ máy hành chính vận hành linh hoạt hơn

Theo Báo cáo tổng hợp ý kiến cử tri và nhân dân tại các hội nghị tiếp xúc cử tri sau Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, đa số cử tri bày tỏ sự đồng thuận và đánh giá cao chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính, xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Nhiều ý kiến cho rằng việc tinh gọn bộ máy đã góp phần giảm tầng nấc trung gian, nâng cao hiệu quả điều hành, rút ngắn quy trình giải quyết công việc và phục vụ người dân, doanh nghiệp thuận lợi hơn.

Cử tri Nguyễn Trường Sinh (khu dân cư Hòa An 16, phường An Khê) và cử tri Ngô Thị Huyền Tâm (phường Sơn Trà) đều nhận định đây là chủ trương đúng đắn, phù hợp với yêu cầu đổi mới bộ máy hành chính theo hướng tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả. Theo các cử tri, khi giảm bớt đầu mối trung gian, chính quyền có điều kiện tập trung nguồn lực cho nhiệm vụ quản lý, đồng thời nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Cùng chung quan điểm, cử tri Vũ Tiến Dũng (Tổ 20 Thạch Thang, phường Hải Châu) cho rằng sau gần một năm triển khai, bộ máy hành chính đã vận hành linh hoạt hơn, nhiều công việc được giải quyết nhanh hơn trước, trách nhiệm của chính quyền cơ sở cũng được thể hiện rõ nét hơn. Sự đồng thuận của cử tri cho thấy chủ trương đổi mới tổ chức bộ máy đã đáp ứng đúng yêu cầu thực tiễn. Quan trọng hơn, mô hình mới đang từng bước chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Phân cấp mạnh để tăng tính chủ động

Điểm khác biệt lớn nhất của mô hình chính quyền địa phương hai cấp là kết thúc hoạt động của cấp huyện, chuyển nhiều nhiệm vụ, quyền hạn về cấp tỉnh và cấp xã. Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong cải cách tổ chức bộ máy nhà nước ở địa phương.

Để tạo hành lang pháp lý cho mô hình mới, từ ngày 1-7-2025, Trung ương đã đồng loạt sửa đổi, bổ sung và ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật. Chỉ trong thời gian ngắn, 28 luật, 53 nghị định, 112 thông tư và 68 nghị quyết có hiệu lực, phân định lại thẩm quyền giữa các cấp chính quyền. Trên cơ sở đó, thành phố đã nhanh chóng cụ thể hóa chủ trương bằng hàng loạt quyết định phân cấp, phân quyền và ủy quyền. Theo UBND thành phố, hiện toàn thành phố có 2.541 nhiệm vụ được phân cấp hoặc phân định lại thẩm quyền; trong đó 859 nhiệm vụ trước đây thuộc cấp huyện đã được chuyển giao cho cấp xã. HĐND, UBND và Chủ tịch UBND thành phố cũng đã ban hành nhiều quyết định phân cấp, ủy quyền hơn 600 nhiệm vụ cho các sở, ngành và địa phương.

Việc phân cấp sâu đã tạo điều kiện để chính quyền cơ sở chủ động giải quyết công việc ngay từ đầu, thay vì phải trình qua nhiều cấp như trước. Nhiều thủ tục hành chính trong các lĩnh vực đất đai, đầu tư, xây dựng, môi trường, chứng thực,... được rút ngắn thời gian giải quyết. Tư duy "xin - cho" từng bước được thay bằng cơ chế "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, việc phân cấp còn tạo điều kiện để chính quyền cơ sở phát huy tính chủ động, sáng tạo trong giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Chuyển biến tích cực trong cải cách hành chính và chuyển đổi số

Song hành với việc đổi mới tổ chức bộ máy, thành phố tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Nhiều quy trình giải quyết thủ tục hành chính được chuẩn hóa theo hướng liên thông, dịch vụ công trực tuyến tiếp tục được mở rộng, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành ngày càng được tăng cường.

Đối với người dân và doanh nghiệp, những thay đổi rõ nét nhất là thời gian giải quyết nhiều thủ tục hành chính được rút ngắn, số lượng giấy tờ phải nộp giảm đáng kể và ngày càng nhiều dịch vụ được thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử. Đối với cơ quan quản lý nhà nước, việc tinh gọn đầu mối và giảm tầng nấc trung gian giúp thông tin được truyền đạt nhanh hơn, quá trình chỉ đạo, điều hành sát thực tiễn hơn; đồng thời các địa phương có điều kiện chủ động giải quyết công việc trong phạm vi thẩm quyền, hạn chế tình trạng phải xin ý kiến nhiều cấp. Các chỉ tiêu về chuyển đổi số và cải cách hành chính tiếp tục đạt nhiều kết quả tích cực, nhiều nội dung vượt kế hoạch đề ra. Hầu hết các đơn vị đạt tỷ lệ 100% đối với dịch vụ công trực tuyến toàn trình đủ điều kiện; tỷ lệ hồ sơ tiếp nhận trực tuyến duy trì ở mức cao, phổ biến từ 98% đến 100%, vượt chỉ tiêu tối thiểu theo quy định. Tỷ lệ thanh toán trực tuyến, số hóa hồ sơ, cấp kết quả điện tử và tái sử dụng dữ liệu số hóa tiếp tục được nâng lên, nhiều đơn vị đạt hoặc tiệm cận 100%, góp phần giảm giấy tờ, tiết kiệm thời gian và chi phí cho người dân, doanh nghiệp. Công tác giải quyết thủ tục hành chính tiếp tục được các cơ quan, đơn vị thực hiện hiệu quả, với tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng và trước hạn tại phần lớn đơn vị đạt 100%; mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp được duy trì ở mức cao. Nhiều cơ quan chủ động rà soát, đơn giản hóa quy trình, cắt giảm thời gian xử lý và chi phí tuân thủ đối với các thủ tục liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh; đồng thời triển khai nhiều sáng kiến cải cách hành chính và mô hình dịch vụ công chủ động nhằm nâng cao chất lượng phục vụ. Kết quả đánh giá Bộ Chỉ số phục vụ người dân và doanh nghiệp theo Quyết định số 766/QĐ-TTg cũng tiếp tục được cải thiện rõ rệt, nhiều đơn vị đạt mức điểm cao và tiệm cận chỉ tiêu thành phố giao.

Có thể thấy, sau gần một năm triển khai, mô hình chính quyền địa phương hai cấp từng bước khẳng định tính đúng đắn của chủ trương cải cách. Bộ máy hành chính được tinh gọn hơn, phương thức quản trị từng bước hiện đại, hiệu quả điều hành được nâng cao, góp phần cải thiện chất lượng phục vụ nhân dân và tạo nền tảng cho quá trình phát triển của thành phố trong giai đoạn mới.

Những vấn đề đặt ra từ thực tiễn

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn triển khai cũng cho thấy cải cách tổ chức bộ máy mới chỉ là bước khởi đầu. Khi nhiều nhiệm vụ được chuyển giao về cấp xã, khối lượng công việc tăng nhanh trong khi nguồn lực, nhân sự và cơ sở pháp lý ở một số lĩnh vực chưa theo kịp yêu cầu. Một số cử tri phản ánh vẫn còn tình trạng phân định trách nhiệm giữa các cấp chính quyền chưa thật rõ ràng; một số thủ tục hành chính còn phức tạp; hạ tầng số và cơ sở dữ liệu chưa đồng bộ, tạo áp lực ngày càng lớn đối với đội ngũ cán bộ cơ sở.

Trong lĩnh vực chuyển đổi số, việc kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của địa phương với các hệ thống của bộ, ngành Trung ương và Cổng Dịch vụ công quốc gia vẫn còn những hạn chế. Tình trạng lỗi đồng bộ dữ liệu khiến một số hồ sơ đã được giải quyết đúng hạn nhưng vẫn bị ghi nhận quá hạn, ảnh hưởng đến kết quả đánh giá của các đơn vị. Bên cạnh đó, nhiều cơ sở dữ liệu chuyên ngành chưa được tích hợp đầy đủ để phục vụ tra cứu trực tuyến nên chưa thể thay thế hoàn toàn hồ sơ giấy trong quá trình giải quyết thủ tục hành chính. Việc kết nối và đồng bộ các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, nhất là cơ sở dữ liệu đất đai, vẫn đang được tiếp tục phối hợp triển khai với các cơ quan Trung ương,…

Những vấn đề trên cho thấy yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực phù hợp; đồng thời tháo gỡ các "điểm nghẽn" về hạ tầng số, dữ liệu và năng lực quản trị ở cơ sở để mô hình chính quyền địa phương hai cấp phát huy hiệu quả cao hơn trong thời gian tới.

(còn nữa) Minh Sơn