Thách thức phát triển và bảo tồn

Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, Đà Nẵng có điều kiện mở rộng và kết nối các không gian văn hóa từ khu vực đô thị trung tâm ven sông Hàn, ven biển đến các vùng sinh thái, làng nghề, khu vực miền núi phía Tây và các di tích lịch sử - cách mạng, tăng cường liên kết giữa khu vực đô thị trung tâm với các vùng ven biển, miền núi, sinh thái, làng nghề và các không gian văn hóa đa dạng, tạo điều kiện thuận lợi để hình thành một không gian văn hóa - di sản đa dạng, liên kết giữa đô thị biển, đô thị lịch sử, vùng sinh thái miền núi và các cộng đồng văn hóa truyền thống. Sự đa dạng văn hóa cộng đồng trở thành nguồn lực quan trọng để phát triển công nghiệp văn hóa, các sản phẩm du lịch sáng tạo và xây dựng thương hiệu văn hóa địa phương. Sự liên kết giữa đô thị hiện đại với các giá trị truyền thống giúp hình thành các tuyến du lịch văn hóa, du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và trải nghiệm bản sắc địa phương theo hướng bền vững.

Việc mở rộng không gian quản lý sau hợp nhất chính là điều kiện thuận lợi để Đà Nẵng phát triển mô hình quản lý đô thị thông minh gắn với bảo tồn di sản. Nếu khai thác tốt các giá trị văn hóa di sản, Đà Nẵng không chỉ là đô thị hiện đại, năng động mà còn có thể định vị xây dựng thương hiệu "thành phố đáng sống có chiều sâu văn hóa". Trong tầm nhìn dài hạn, đây sẽ là lợi thế cạnh tranh quan trọng trong thu hút đầu tư, du lịch, nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao chất lượng sống đô thị.

Mặc dù vậy, cơ hội này cũng song song với những khó khăn, thách thức. Tốc độ phát triển KT-XH, áp lực đô thị hóa cũng đặt ta nguy cơ mai một bản sắc văn hóa. Hệ thống chính sách, tiêu chuẩn, quy chuẩn và công cụ quản lý hiện nay vẫn còn khoảng trống trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa di sản gắn với phát triển đô thị hiện đại. Nguồn lực cho công tác bảo tồn di sản còn hạn chế; cơ chế huy động xã hội hóa chưa thực sự hiệu quả, hấp dẫn; sự tham gia của cộng đồng, doanh nghiệp và các tổ chức nghề nghiệp trong quản lý, bảo tồn di sản vẫn chưa được phát huy tối đa.

Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP Đà Nẵng Lê Trí Thanh cho biết, trong bối cảnh mới, Đà Nẵng định hướng phát triển thành một cực tăng trưởng của cả nước, nhưng vẫn giữ vững bản sắc văn hóa, di sản và lịch sử. Phát triển không chỉ là xây dựng công trình hiện đại, hạ tầng giao thông, công nghiệp, dịch vụ thương mại mà còn phải đi đôi với bảo tồn giá trị di sản, văn hóa bản địa, không gian sống của người dân; giữ gìn môi trường sinh thái, hành lang xanh và không gian công cộng. Đây là một bài toán rất thách thức, đòi hỏi tầm nhìn trong công tác quy hoạch, hoạch định chính sách. "Cần có các công cụ quản lý nhà nước và chính sách ban hành tương thích để huy động sự tham gia của doanh nghiệp, cá nhân và đặc biệt là cộng đồng nhân dân. Thành phố kỳ vọng các chuyên gia, nhà khoa học làm sáng tỏ các giải pháp để giải quyết hài hòa mối quan hệ trên, đáp ứng sự kỳ vọng của lãnh đạo các cấp và nhân dân", ông Lê Trí Thanh cho hay.

Chuyển từ tư duy "bảo tồn tĩnh" sang "bảo tồn gắn với phát triển"

Tại hội thảo, Kiến trúc sư Vũ Quang Hùng - Trưởng Ban Quản lý Khu công nghệ cao và Các khu công nghiệp Đà Nẵng cho rằng, điều đặc biệt của Đà Nẵng sau hợp nhất là sự hội tụ hiếm có giữa các nguồn lực phát triển hiện đại và hệ giá trị văn hóa - di sản đặc sắc, được tích lũy qua hàng trăm năm lịch sử. Đây không chỉ là những dấu tích của quá khứ mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng để kiến tạo bản sắc và nâng cao năng lực cạnh tranh của đô thị trong tương lai. Thành phố cũng đang bước vào giai đoạn tăng tốc phát triển với hàng loạt không gian động lực mới như Khu thương mại tự do Đà Nẵng, Khu công nghệ cao Đà Nẵng, hệ thống khu công nghiệp thế hệ mới, cảng biển nước sâu Liên Chiểu, trung tâm logistics quốc tế, trung tâm dữ liệu, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và các mô hình kinh tế số. Cùng với đó, thành phố sau hợp nhất đang sở hữu đồng thời hai nhóm nguồn lực quan trọng, một bên là không gian phát triển mới cho công nghiệp, công nghệ cao, logistics và thương mại tự do. Một bên là hệ thống di sản, cảnh quan, văn hóa và cộng đồng dân cư có chiều sâu lịch sử hiếm có. "Nếu biết khai thác đúng tiềm năng và kiểm soát tốt quá trình phát triển, Đà Nẵng không chỉ có cơ hội trở thành trung tâm kinh tế quan trọng của miền Trung, mà còn có thể trở thành hình mẫu về đô thị di sản hiện đại của Việt Nam và khu vực. Đó là một đô thị biết phát triển nhanh nhưng không đánh mất chiều sâu; biết hội nhập nhưng không trở nên đồng dạng; biết sử dụng công nghệ để nâng cao chất lượng sống nhưng vẫn tôn trọng ký ức, văn hóa và bản sắc của nơi chốn", Kiến trúc sư Vũ Quang Hùng nhìn nhận.

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà nghiên cứu, nhà quản lý cho rằng, việc triển khai các nhiệm vụ quy hoạch, quản lý phát triển đô thị và bảo tồn di sản văn hóa tại Đà Nẵng cần được đặt trong tinh thần và định hướng của Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Đối với Đà Nẵng, đòi hỏi công tác quy hoạch kiến trúc đô thị phải chuyển từ tư duy "bảo tồn tĩnh" sang "bảo tồn gắn với phát triển", từ việc gìn giữ các di sản đơn lẻ sang kiến tạo các không gian văn hóa, cảnh quan và hệ sinh thái di sản có khả năng tái lập giá trị kinh tế, xã hội và văn hóa mới. Các giá trị của văn hóa biển, văn hóa làng nghề, văn hóa cộng đồng, các di tích lịch sử, danh thắng, di sản kiến trúc và không gian văn hóa bản địa cần được tích hợp trở thành một bộ phận hữu cơ trong cấu trúc phát triển đô thị, góp phần hình thành bản sắc riêng của thành phố Đà Nẵng trong kỷ nguyên mới.

Đông A

Kiến tạo không gian vùng liên kết đan xen Kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, cần xóa bỏ ngay tư duy ranh giới hành chính cứng nhắc và thay thế bằng tư duy cạnh tranh vùng đô thị. Đà Nẵng không thể phát triển đơn độc ở tầm vóc quốc tế nếu không liên kết hợp tác chặt chẽ với Huế. Ông đề xuất cấu trúc không gian đan xen hài hòa: Đô thị di sản đan xen với đô thị hiện đại. Trục kéo dài từ vùng lõi Huế, qua đô thị hiện đại Chân Mây - Lăng Cô, đến trung tâm tài chính Đà Nẵng, tới di sản. Hội An và tiếp nối là đô thị Chu Lai sẽ tạo thành một chuỗi động lực liên kết hoàn hảo. Nơi nào có thế mạnh về di sản sẽ kiên quyết giữ không gian thấp tầng. Nơi nào cần cực tăng trưởng sẽ tập trung phát triển hiện đại, cao tầng. Khi đó, chỉ với bán kính 100km từ sân bay, Đà Nẵng sẽ sở hữu sức mạnh tổng hợp để trở thành điểm đến hấp dẫn.