Sáng 26-8, một trận lũ quét nghiêm trọng bất ngờ xảy ra trên hệ thống sông Bhote Koshi và Trishuli, thuộc khu vực biên giới giữa Nepal và Trung Quốc. Dòng lũ khổng lồ mang theo bùn, đá, nước và các mảnh vỡ từ thượng nguồn lao xuống các thung lũng, nhấn chìm nhà cửa, cuốn trôi phương tiện và tàn phá nhiều cộng đồng dân cư. Đến ngày 27-8, số người chết và mất tích đã lên tới hơn 1.500 người. Trong đó, phía Nepal ghi nhận 165 người thiệt mạng và 826 người mất tích. Đáng chú ý, gần 500 người nước ngoài nằm trong số những người chưa được tìm thấy. Ở phía bên kia biên giới, huyện Gyirong thuộc khu tự trị Tây Tạng của Trung Quốc báo cáo 558 người mất tích, trong đó có hàng trăm công dân nước ngoài.

Những người mất tích gồm công dân nhiều quốc gia như Ấn Độ, Mỹ, Australia, Anh, Malaysia, Hà Lan, Bồ Đào Nha, Nam Phi, Ukraine và Hàn Quốc. Khu vực xảy ra thảm họa vốn thu hút đông đảo du khách quốc tế đi bộ đường dài và các đoàn hành hương tới núi Kailash - địa điểm linh thiêng đối với nhiều tín đồ Phật giáo và Ấn Độ giáo.

Công tác cứu hộ đang diễn ra trong điều kiện hết sức khó khăn. Tại Nepal, hàng nghìn nhân sự thuộc quân đội và cảnh sát được huy động, trong khi trực thăng phải liên tục tìm kiếm người sống sót và thả lương thực, lều bạt cùng vật tư khẩn cấp cho các khu vực bị cô lập. Tuy nhiên, mực nước cao, thời tiết xấu và địa hình núi hiểm trở khiến nhiều trực thăng không thể hạ cánh.

Ở Trung Quốc, gần 800 nhân viên cứu hộ cùng hơn 150 phương tiện được triển khai. Chó nghiệp vụ, thiết bị bay không người lái, xuồng máy và các thiết bị dò tìm cũng được huy động. Tuy nhiên, đường núi hẹp, nhiều tuyến giao thông bị phá hủy và tình trạng địa chất chưa ổn định khiến thiết bị hạng nặng chưa thể tiếp cận một số khu vực chịu thiệt hại nghiêm trọng nhất.

Các đoạn video từ hiện trường cho thấy những dòng bùn đất khổng lồ tràn xuống với sức tàn phá dữ dội. Một số ngôi làng và khu chợ gần như bị san phẳng. Theo đại diện của Liên đoàn Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế tại Nepal, toàn bộ một số khu dân cư và khu vực buôn bán đã bị xóa sổ. Ban đầu, giới chức Nepal cho rằng một trận động đất có thể đã kích hoạt sạt lở đất, làm chặn dòng sông trước khi đập tự nhiên bị vỡ, giải phóng lượng nước khổng lồ xuống hạ lưu. Tuy nhiên, sau khi phân tích dữ liệu địa chấn và hình ảnh vệ tinh, Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) đưa ra đánh giá khác.

Theo USGS, tín hiệu địa chấn từng được cho là trận động đất mạnh 4,4 độ thực chất có thể là năng lượng phát ra từ một vụ sụp đổ sông băng, sau đó kéo theo dòng đất đá và lũ bùn. Các chuyên gia cho rằng một khối đá và băng lớn đã sụp từ độ cao đáng kể xuống đáy thung lũng, tạo thành hỗn hợp nước, băng và đất đá di chuyển với tốc độ rất cao.

Đánh giá sơ bộ của Trung tâm Quốc tế về Phát triển Miền núi Tổng hợp (ICIMOD) cũng cho thấy một vụ lở đá và băng có thể đã làm tắc sông Lhende, gây ra chuỗi lũ quét liên hoàn. Sự kiện một lần nữa làm dấy lên lo ngại về mức độ mất ổn định ngày càng tăng của các sông băng tại khu vực Hindu Kush - Himalaya trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu gia tăng. Đáng lo ngại hơn, nguy cơ thảm họa vẫn chưa kết thúc. Các chuyên gia ICIMOD cảnh báo một điểm tắc nghẽn vẫn tồn tại ở thượng nguồn con sông chạy dọc biên giới Nepal - Trung Quốc. Nếu lượng nước tiếp tục tích tụ rồi phá vỡ điểm chặn này, một đợt lũ bất ngờ khác có thể xảy ra, đe dọa trực tiếp các cộng đồng ở hạ lưu cũng như lực lượng cứu hộ đang hoạt động trong khu vực.

Mưa trong đêm càng làm gia tăng nguy cơ sạt lở đất, đá và lũ quét. Đặc biệt, thảm họa lần này xảy ra khi trước đó không có lượng mưa lớn đáng kể, cho thấy các hệ thống cảnh báo lũ truyền thống dựa chủ yếu vào lượng mưa và mực nước sông có thể không đủ khả năng phát hiện sớm những thảm họa bắt nguồn từ sụp đổ băng và địa chất.

Không chỉ gây tổn thất nặng nề về người, trận lũ còn phá hủy nhiều công trình hạ tầng quan trọng trên tuyến giao thương giữa Trung Quốc và Nepal. Cửa khẩu Gyirong, nơi đảm nhận gần 1/3 hoạt động thương mại giữa hai nước, cùng một số cây cầu và tuyến đường đã bị ảnh hưởng. Tuyến đường kết nối Kathmandu với Lhasa cũng bị phá hủy, có nguy cơ khiến hoạt động du lịch, vận tải và thương mại bị đình trệ kéo dài.

Trong bối cảnh số người chết và mất tích có thể tiếp tục tăng, các lực lượng cứu hộ đang chạy đua với thời gian để tìm kiếm người sống sót. Tuy nhiên, hiểm họa từ một trận lũ thứ hai đang phủ bóng lên toàn bộ chiến dịch. Thảm họa tại biên giới Nepal - Trung Quốc một lần nữa cho thấy mức độ nguy hiểm của các hiện tượng băng tan, sạt lở và lũ quét tại Himalaya, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cấp hệ thống giám sát, cảnh báo sớm và phối hợp ứng phó với các thảm họa xuyên biên giới.

AN BÌNH