Trong bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ và Iran chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, một đề xuất ngoại giao mới từ Tehran đang thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế. Theo các nguồn tin được hãng tin Axios và truyền thông khu vực dẫn lại ngày 26-4, Iran đã thông qua các kênh trung gian tại Pakistan để chuyển tới Washington một lộ trình đàm phán hòa bình gồm ba giai đoạn, nhằm hướng tới chấm dứt xung đột và khôi phục đối thoại.

Theo đề xuất này, giai đoạn đầu tiên là thiết lập một lệnh ngừng bắn hoàn toàn, đi kèm các cam kết rõ ràng nhằm ngăn chặn việc tái diễn các hành động quân sự nhằm vào Iran và các lực lượng đồng minh trong khu vực, đặc biệt là tại Lebanon. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để xây dựng lòng tin ban đầu giữa hai bên, vốn đã bị xói mòn nghiêm trọng sau các cuộc không kích và các biện pháp phong tỏa gần đây.

Nếu đạt được tiến triển ở giai đoạn một, hai bên sẽ chuyển sang giai đoạn hai, tập trung vào vấn đề kiểm soát và vận hành eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược có vai trò sống còn đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu. Iran được cho là muốn đưa nội dung này lên bàn đàm phán sớm nhằm tháo gỡ các biện pháp phong tỏa hàng hải và giảm áp lực kinh tế, trong khi Mỹ coi đây là đòn bẩy để buộc Tehran nhượng bộ ở các vấn đề lớn hơn.

Chỉ khi hai giai đoạn đầu được giải quyết, Iran mới sẵn sàng bước vào giai đoạn ba – đàm phán về chương trình hạt nhân. Động thái này cho thấy Tehran muốn tách biệt vấn đề hạt nhân, vốn nhạy cảm và phức tạp nhất, khỏi các yếu tố quân sự và kinh tế trước mắt. Đồng thời, đây cũng có thể là cách để Iran kéo dài thời gian và tránh phải đưa ra các nhượng bộ ngay lập tức liên quan đến hoạt động làm giàu uranium.

Tuy nhiên, phía Iran hiện chưa chính thức xác nhận nội dung đề xuất nói trên. Khi được hỏi, Nhà Trắng chỉ phản hồi thận trọng, cho biết các cuộc trao đổi ngoại giao đang diễn ra ở cấp độ nhạy cảm và sẽ không được công bố qua truyền thông. Washington tiếp tục nhấn mạnh lập trường cứng rắn rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải đảm bảo Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân.

Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh vòng đàm phán thứ hai giữa hai nước tại Islamabad không thể diễn ra như kế hoạch. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã quyết định hủy chuyến đi của phái đoàn Mỹ tới Pakistan, cho rằng các đề xuất từ phía Iran chưa đủ mạnh, đồng thời tuyên bố các cuộc trao đổi có thể được thực hiện từ xa. Trong khi đó, Iran kiên quyết từ chối đàm phán trực tiếp với Mỹ, tiếp tục lựa chọn hình thức trung gian thông qua Pakistan và một số quốc gia khác trong khu vực. Điều này phản ánh mức độ thiếu tin cậy sâu sắc giữa hai bên sau nhiều vòng đối thoại không đạt kết quả và các diễn biến quân sự gần đây.

Một trong những điểm nóng lớn nhất hiện nay là eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu. Việc Mỹ phong tỏa các cảng của Iran và Tehran đáp trả bằng cách siết kiểm soát tuyến hàng hải này đã khiến nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu gia tăng đáng kể. Các nước trong khu vực như Jordan, Kuwait và Ai Cập đều kêu gọi bảo đảm tự do hàng hải và thúc đẩy giải pháp ngoại giao bền vững.

Song song với các nỗ lực ngoại giao, những cảnh báo cứng rắn vẫn tiếp tục được đưa ra từ cả hai phía. Tổng thống Trump gần đây thậm chí cảnh báo hạ tầng dầu mỏ của Iran có thể đối mặt với nguy cơ sự cố nghiêm trọng do tác động của các lệnh phong tỏa, trong khi Tehran tuyên bố sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu bị tấn công.

Giới quan sát nhận định, đề xuất ba giai đoạn của Iran là một nỗ lực nhằm phá vỡ thế bế tắc hiện nay, đồng thời tạo dư địa cho các bước đi ngoại giao tiếp theo. Tuy nhiên, với những khác biệt sâu sắc về lợi ích và quan điểm, đặc biệt là liên quan đến chương trình hạt nhân, con đường đi tới một thỏa thuận toàn diện giữa hai bên vẫn còn nhiều chông gai.

AN BÌNH