Mốc 60 ngày và "đồng hồ pháp lý" đang đếm ngược

Cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran bước sang tuần thứ tám trong bối cảnh một thời hạn pháp lý quan trọng đang đến gần. Theo quy định của Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh năm 1973, tổng thống Mỹ có thể triển khai lực lượng quân sự trong tối đa 60 ngày mà không cần sự chấp thuận của Quốc hội. Chiến dịch quân sự hiện nay được khởi động từ cuối tháng 2, nhưng thời điểm chính thức kích hoạt "đồng hồ 60 ngày" là ngày 2-3, khi Tổng thống Trump gửi thông báo tới Quốc hội. Điều này đồng nghĩa hạn chót sẽ rơi vào ngày 1-5.

Trong suốt gần hai tháng qua, các nghị sĩ đảng Cộng hòa đã nhiều lần chặn nỗ lực của đảng Dân chủ nhằm buộc Nhà Trắng phải tham vấn Quốc hội hoặc chấm dứt chiến dịch. Tuy nhiên, khi thời hạn 60 ngày cận kề, một số tiếng nói trong chính nội bộ đảng Cộng hòa bắt đầu thay đổi, cho thấy sự ủng hộ dành cho tổng thống có thể không còn tuyệt đối. Nhiều nghị sĩ cảnh báo rằng nếu chiến dịch tiếp tục sau mốc này mà không có sự phê chuẩn chính thức, họ có thể không tiếp tục ủng hộ. Điều này đặt Nhà Trắng trước một bài toán chính trị và pháp lý phức tạp.

Khi mốc 60 ngày kết thúc, các lựa chọn của Tổng thống Mỹ sẽ bị thu hẹp đáng kể. Theo luật, ông Trump có ba hướng đi chính. Thứ nhất, tìm kiếm sự phê chuẩn từ Quốc hội thông qua một nghị quyết cho phép sử dụng vũ lực quân sự (AUMF). Đây là con đường hợp pháp rõ ràng nhất, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro chính trị khi chưa chắc nhận được sự đồng thuận từ cả hai đảng. Thứ hai, bắt đầu giảm dần hoặc chấm dứt sự can dự quân sự của Mỹ tại Iran. Đây là phương án giúp tránh đối đầu với Quốc hội, nhưng có thể bị xem là dấu hiệu "xuống thang" trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị. Thứ ba, tận dụng điều khoản gia hạn 30 ngày. Tuy nhiên, luật chỉ cho phép gia hạn nhằm phục vụ việc rút quân an toàn, không phải để tiếp tục các hoạt động tấn công. Điều này khiến lựa chọn gia hạn trở nên hạn chế về mặt thực tiễn. Đáng chú ý, dù đảng Cộng hòa hiện chiếm ưu thế trong Quốc hội, sự đoàn kết của họ có thể bị thử thách khi phải đưa ra quyết định chính thức về việc tiếp tục chiến tranh. Một số nghị sĩ đã bày tỏ lo ngại về sự thiếu minh bạch liên quan đến mục tiêu, chi phí và lộ trình của chiến dịch.

Quốc hội trở lại trung tâm quyền lực?

Một trong những hệ quả lớn nhất của hạn chót 60 ngày là khả năng khôi phục vai trò giám sát của Quốc hội đối với các quyết định quân sự. Trong nhiều thập kỷ, các tổng thống Mỹ thường mở rộng quyền hạn với tư cách Tổng tư lệnh, trong khi Quốc hội ngày càng ít sử dụng quyền tuyên chiến chính thức.

Lần gần nhất Quốc hội Mỹ phê chuẩn sử dụng vũ lực là năm 2002, trước chiến tranh Iraq. Kể từ đó, các chiến dịch quân sự chủ yếu dựa vào các nghị quyết rộng hoặc quyền hành pháp. Hiện nay, một số nghị sĩ đang thúc đẩy việc thông qua một AUMF mới liên quan đến Iran nhằm thiết lập các giới hạn rõ ràng hơn cho chiến dịch. Điều này không chỉ mang ý nghĩa pháp lý mà còn là nỗ lực tái khẳng định vai trò của Quốc hội trong các quyết định chiến tranh.

Tuy nhiên, vẫn tồn tại khả năng Nhà Trắng sẽ tìm cách "lách luật". Trong quá khứ, nhiều chính quyền Mỹ đã lập luận rằng Barack Obama từng tiếp tục chiến dịch tại Libya sau mốc 60 ngày với lý do không có "giao tranh kéo dài" theo định nghĩa pháp lý. Ông Trump cũng từng thể hiện quan điểm hoài nghi đối với đạo luật này, cho rằng nó hạn chế quyền lực hiến định của tổng thống. Do đó, không loại trừ khả năng ông sẽ tiếp tục chiến dịch mà không cần sự phê chuẩn, dù điều này có thể gây tranh cãi lớn.

Bước ngoặt chính trị và chiến lược

Hạn chót 60 ngày không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn mang ý nghĩa chiến lược. Nó buộc chính quyền Mỹ phải làm rõ mục tiêu của chiến dịch: liệu đây là một hành động ngắn hạn nhằm gây sức ép, hay là một cuộc can dự dài hơi. Đồng thời, mốc thời gian này cũng là phép thử đối với sự đoàn kết chính trị tại Washington. Nếu Quốc hội không đạt được đồng thuận, Mỹ có thể rơi vào tình trạng giằng co giữa hành pháp và lập pháp trong bối cảnh xung đột vẫn tiếp diễn.

Trong khi đó, phía Iran nhiều khả năng sẽ theo dõi sát diễn biến này để điều chỉnh chiến lược. Một sự chia rẽ trong nội bộ Mỹ có thể tạo thêm lợi thế cho Tehran trên bàn đàm phán cũng như trên thực địa. Với tất cả những yếu tố trên, ngày 1-5 có thể trở thành bước ngoặt quan trọng không chỉ đối với chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran, mà còn đối với cách thức Washington triển khai quyền lực trong các cuộc xung đột quốc tế hiện đại.

Ông Trump lạc quan, đàm phán Mỹ - Iran có thể nối lại trong 72 giờ tới Các cuộc đàm phán giữa Hoa Kỳ và Iran có thể được nối lại trong vòng 36-72 giờ tới, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump phát đi tín hiệu lạc quan sau quyết định gia hạn lệnh ngừng bắn thêm hai tuần. Theo nguồn tin từ The New York Post dẫn lại các kênh ngoại giao tại Islamabad, Pakistan đang tích cực làm trung gian để đưa hai bên trở lại bàn đàm phán. Khi được hỏi về khả năng đạt đột phá, ông Trump trả lời ngắn gọn: "Có thể!", cho thấy kỳ vọng về tiến triển trong thời gian rất gần. Động thái này diễn ra sau khi Washington gia hạn lệnh ngừng bắn theo đề xuất từ phía Pakistan, nhằm tạo thêm thời gian để Tehran thống nhất lập trường nội bộ. Các nguồn tin cho biết những tín hiệu ngoại giao tích cực đã xuất hiện, dù trước đó Iran tỏ ra dè dặt và chưa xác nhận tham gia vòng đàm phán thứ hai. Giới quan sát nhận định việc nối lại đối thoại, nếu thành hiện thực, có thể là bước quan trọng nhằm hạ nhiệt căng thẳng tại Trung Đông, đặc biệt khi xung đột thời gian qua đã gây tác động đáng kể tới an ninh khu vực và thương mại toàn cầu.

AN BÌNH