Theo truyền thông Iran, phái đoàn nước này tại IAEA cho rằng ông Grossi trước hết cần kêu gọi Mỹ và Israel chấm dứt các cuộc tấn công hoặc đe dọa tấn công nhằm vào những cơ sở hạt nhân của Iran được sử dụng cho mục đích hòa bình và đang thuộc phạm vi giám sát an toàn của IAEA.

Trong tuyên bố đăng trên mạng xã hội X ngày 7-9, phái đoàn Iran cho rằng việc yêu cầu Tehran vô điều kiện thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn hạt nhân trong bối cảnh hiện nay là không phù hợp. Theo phía Iran, IAEA trước đó đã quyết định đình chỉ việc thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn và rút các thanh sát viên khỏi Iran vì lý do an ninh, sau những cuộc tấn công mà Tehran cáo buộc do Mỹ và Israel tiến hành.

Phái đoàn Iran cũng chỉ trích hoạt động báo cáo của IAEA là thiếu chuyên nghiệp, không khách quan và chịu ảnh hưởng chính trị. Tehran kêu gọi cơ quan này tạo ra những điều kiện cần thiết để các hoạt động thanh sát có thể được nối lại, đồng thời cho rằng Iran có quyền tự bảo vệ các lợi ích quốc gia nếu IAEA và Hội đồng Bảo an không thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình.

Phản ứng của Iran được đưa ra sau khi Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi kêu gọi Tehran nối lại hợp tác với cơ quan này. Phát biểu sau khi khai mạc phiên họp định kỳ của Hội đồng Thống đốc IAEA tại Vienna, Áo, ông Grossi cho rằng việc Iran cho phép IAEA tiếp cận các cơ sở hạt nhân quan trọng sẽ tạo ra những tác động tích cực và góp phần giải quyết tình trạng bất đồng hiện nay.

IAEA chưa được tiếp cận một số cơ sở hạt nhân trọng yếu của Iran kể từ cuộc xung đột kéo dài 12 ngày hồi tháng 6-2025, khi Israel và Mỹ tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào những địa điểm hạt nhân của Tehran. Một số cơ sở tiếp tục bị tấn công trong cuộc chiến mới bùng phát ngày 28-2.

Trong khi đó, Mỹ, Anh, Pháp và Đức đã soạn thảo một nghị quyết dự kiến được đưa ra biểu quyết trong tuần này, nhằm đề nghị chuyển hồ sơ hạt nhân Iran lên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc với cáo buộc Tehran không tuân thủ các nghĩa vụ báo cáo về chương trình hạt nhân. Phái bộ Iran tại Liên hợp quốc phản đối dự thảo, gọi đây là một "hành động tuyệt vọng mới" và cho rằng động thái này không mang lại lợi ích.

Một trong những vấn đề gây lo ngại là tình trạng kho urani làm giàu của Iran. Trước các cuộc tấn công của Mỹ vào Iran hồi tháng 6-2025, IAEA ước tính Tehran sở hữu khoảng 440 kg urani được làm giàu ở mức 60%. Mức này cao hơn nhiều so với giới hạn 3,67% được quy định trong Thỏa thuận Kế hoạch hành động toàn diện chung (JCPOA) năm 2015, dù JCPOA hiện không còn hiệu lực, và tiến gần mức 90% thường được xem là cấp độ làm giàu phù hợp để chế tạo vũ khí hạt nhân. Đến nay, số phận của lượng urani này vẫn chưa được xác định rõ. Tháng 6-2025, IAEA cũng thông qua một nghị quyết kết luận Iran không tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ liên quan đến việc giải trình về những dấu vết urani được phát hiện tại một số địa điểm chưa được Tehran công bố.

Iran nhiều lần khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ nhằm mục đích hòa bình và Tehran tuân thủ Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT). Tuy nhiên, nếu nghị quyết mới được thông qua, vấn đề hạt nhân Iran có thể tiếp tục bị đẩy lên cấp độ quốc tế nghiêm trọng hơn, đồng thời mở đường cho các biện pháp trừng phạt mới đối với Tehran.

Diễn biến mới cho thấy khoảng cách giữa Iran và các cường quốc phương Tây về vấn đề hạt nhân vẫn rất lớn. Trong khi IAEA muốn khôi phục hoạt động thanh sát và xác minh tình trạng chương trình hạt nhân Iran, Tehran lại yêu cầu bảo đảm an ninh và chấm dứt các hành động quân sự trước khi nối lại đầy đủ hợp tác.

AN BÌNH