“Ngành công nghiệp” trị giá hàng tỷ USD
Lừa đảo trực tuyến tại Đông Nam Á đã tiến hóa nhanh chóng, không còn là những chiêu trò nhỏ lẻ mà trở thành một ngành công nghiệp tội phạm quy mô lớn, với mạng lưới tổ chức tinh vi và hoạt động xuyên biên giới. Theo các báo cáo của Liên hợp quốc và các tổ chức chống lừa đảo quốc tế, khu vực này hiện tập trung hàng trăm trung tâm lừa đảo, với quy mô từ vài chục đến hàng nghìn người, tạo ra nguồn thu lên tới hàng chục tỷ USD mỗi năm.
Báo cáo Tình hình Lừa đảo tại Đông Nam Á 2025 do Liên minh Chống Lừa đảo Toàn cầu (GASA) phối hợp với ScamAdviser và BioCatch công bố cho thấy, tổng thiệt hại tài chính do lừa đảo tại khu vực trong năm qua ước tính khoảng 23,6 tỷ USD. Mức thiệt hại bình quân của mỗi nạn nhân dao động lớn giữa các quốc gia, trong đó Singapore ghi nhận mức trung bình hơn 2.100 USD/người, còn Malaysia trên 1.000 USD/người bị lừa. Các con số này cho thấy tác động sâu rộng của lừa đảo trực tuyến không chỉ về kinh tế mà còn đối với niềm tin của người dân vào môi trường số.

Các trung tâm lừa đảo thường hoạt động trong những khu phức hợp khép kín, canh gác nghiêm ngặt, đặt tại các khu vực pháp lý lỏng lẻo hoặc vùng biên giới khó kiểm soát. Lao động tại đây chủ yếu là người nước ngoài, bị dụ dỗ bằng lời mời việc làm lương cao hoặc bị buôn bán, sau đó bị ép buộc tham gia các hoạt động lừa đảo nhắm vào nạn nhân ở nhiều quốc gia khác nhau. Liên hợp quốc ước tính, riêng trong năm 2023 đã có hơn 200.000 người bị buôn bán sang Myanmar và Campuchia dưới vỏ bọc tuyển dụng việc làm, để phục vụ cho các trung tâm lừa đảo quy mô lớn.
Về phương thức hoạt động, các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi, kết hợp giữa tâm lý mong muốn lợi nhuận nhanh của nạn nhân với việc khai thác mạnh mẽ mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin, nền tảng đầu tư trực tuyến và cả công nghệ trí tuệ nhân tạo. Những chiêu trò phổ biến gồm mua sắm trực tuyến giả mạo, đầu tư tài chính hoặc tiền điện tử “lợi nhuận cao”, và lừa đảo tình cảm - còn được gọi là “vỗ béo con mồi”, khi kẻ gian xây dựng mối quan hệ tin tưởng, thậm chí giả danh người yêu, trước khi dụ nạn nhân chuyển tiền.
Đáng lo ngại hơn, dòng tiền khổng lồ thu được từ lừa đảo trực tuyến không chỉ phục vụ lợi ích cá nhân mà còn nuôi dưỡng các mạng lưới tội phạm có tổ chức, làm xói mòn niềm tin vào thương mại số và gây áp lực lớn lên hệ thống tài chính – pháp lý của nhiều quốc gia. Theo GASA, trong 12 tháng kết thúc vào tháng 10-2025, tổng thiệt hại do lừa đảo trên toàn cầu đã lên tới 442 tỷ USD, và con số thực tế có thể còn cao hơn nhiều do phần lớn nạn nhân không trình báo. Đáng chú ý, 57% người trưởng thành trên thế giới cho biết họ từng trải qua ít nhất một hình thức lừa đảo trong năm qua, cho thấy mức độ phổ biến và nguy hiểm của loại tội phạm này.

Những cuộc truy quét, bắt giữ
Trước quy mô và mức độ tinh vi ngày càng gia tăng của lừa đảo trực tuyến, trong vòng một năm qua, nhiều quốc gia Đông Nam Á đã đồng loạt triển khai các chiến dịch truy quét với cường độ và phạm vi lớn hơn, cho thấy sự chuyển biến rõ rệt từ cảnh báo sang hành động. Tại Campuchia, lực lượng chức năng đã tiến hành hàng loạt cuộc đột kích nhằm vào các khu phức hợp bị nghi là trung tâm lừa đảo, tập trung ở Phnom Penh, Sihanoukville và các tỉnh giáp biên giới. Hàng nghìn nghi phạm bị bắt giữ, trong đó có nhiều công dân nước ngoài.
Myanmar nổi lên như một trường hợp đặc biệt khi chính quyền không chỉ nhắm vào con người mà còn trực tiếp đánh vào “hạ tầng” của các đường dây lừa đảo. Từ đầu năm 2025, hàng loạt công trình, khu nhà và tổ hợp xây dựng tại các khu vực biên giới như Shwe Kokko và Myawaddy đã bị phá dỡ. Đây là những địa bàn lâu nay bị coi là “vùng xám”, nơi các trung tâm lừa đảo hoạt động núp bóng dự án kinh tế hoặc sòng bạc. Việc phá bỏ các công trình này được xem là nỗ lực nhằm triệt tiêu điều kiện vật chất giúp tội phạm duy trì hoạt động lâu dài, dù giới quan sát cho rằng việc xóa bỏ hoàn toàn các mạng lưới này vẫn là thách thức lớn trong bối cảnh bất ổn chính trị kéo dài.
Tại Thái Lan, các chiến dịch chống lừa đảo trực tuyến được đẩy mạnh thông qua hợp tác quốc tế. Cảnh sát Thái Lan phối hợp với lực lượng thực thi pháp luật của Australia và một số nước châu Âu đã triệt phá nhiều đường dây lừa đảo đầu tư nhắm vào nạn nhân ở nước ngoài, đồng thời tăng cường kiểm soát các tuyến biên giới – vốn bị xem là điểm trung chuyển người và thiết bị phục vụ hoạt động lừa đảo.
Không chỉ các quốc gia trong khu vực, nhiều nước bên ngoài Đông Nam Á cũng đã gia tăng can dự. Cơ quan thực thi pháp luật của Trung Quốc, Ấn Độ và một số quốc gia phương Tây đã mở các cuộc điều tra nhằm vào những mạng lưới lừa đảo có “đầu não” đặt tại Đông Nam Á, đồng thời phối hợp truy bắt, dẫn độ và hồi hương nạn nhân. Những động thái này cho thấy lừa đảo trực tuyến đã vượt ra ngoài khuôn khổ tội phạm thông thường, trở thành vấn đề an ninh xuyên biên giới.
Ở cấp độ quốc tế, các biện pháp tài chính và trừng phạt cũng bắt đầu được áp dụng. Hàn Quốc gần đây đã cùng Mỹ, Anh và Singapore áp đặt các lệnh trừng phạt đối với doanh nhân Chen Zhi và Tập đoàn Prince Holding của Campuchia – một mạng lưới đa quốc gia có người sáng lập bị cáo buộc liên quan đến các hoạt động lừa đảo quy mô lớn tại Đông Nam Á, dù doanh nghiệp này đã bác bỏ mọi cáo buộc. Theo ông Brian Hanley, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương của GASA, xu hướng “theo dòng tiền” đang ngày càng rõ nét. “Việc phong tỏa tài sản và áp đặt trừng phạt nhằm vào những kẻ đứng sau các mạng lưới lừa đảo đã bắt đầu tạo ra tác động nhất định”, ông Hanley nhận định.
Tại Mỹ, nơi được xem là một trong những thị trường bị lừa đảo nhắm tới nhiều nhất, Cục Điều tra Liên bang (FBI) ước tính các mạng lưới lừa đảo có liên hệ với Đông Nam Á gây thiệt hại từ 9-10 tỷ USD mỗi năm cho người dân Mỹ. Riêng trong 12 tháng kết thúc vào tháng 10-2025, tổng thiệt hại do lừa đảo tại Mỹ lên tới 64,8 tỷ USD. Trước thực trạng này, Washington đã thành lập Lực lượng Đặc nhiệm Tấn công Trung tâm Lừa đảo vào tháng 11-2025, đồng thời tăng cường phối hợp với Anh, Australia và Singapore trong điều tra, truy tố và hoàn thiện khung pháp lý.

Từ truy quét đơn lẻ đến chiến lược toàn cầu
Giới chuyên gia cho rằng các chiến dịch truy quét thời gian qua, dù cần thiết và mang lại hiệu ứng răn đe nhất định, mới chỉ giải quyết phần “ngọn” của vấn đề. Khi một trung tâm lừa đảo bị triệt phá, các đường dây tội phạm có thể nhanh chóng dịch chuyển sang địa bàn khác, tái lập hoạt động với hạ tầng mới và thủ đoạn ngày càng tinh vi hơn.
Theo ông Jacob Sims, chuyên gia nghiên cứu tội phạm xuyên quốc gia tại Đại học Harvard, mức độ đe dọa của lừa đảo trực tuyến hiện nay đã vượt xa năng lực ứng phó của các biện pháp đơn lẻ. Các nỗ lực truy quét, nếu thiếu sự phối hợp đồng bộ, khó có thể làm suy yếu tận gốc một “ngành công nghiệp tội phạm” trị giá hàng trăm tỷ USD, vận hành dựa trên mạng lưới xuyên biên giới và dòng tiền toàn cầu.
Thực tế cho thấy không một quốc gia nào có thể tự mình giải quyết triệt để vấn nạn lừa đảo trực tuyến. Tính chất xuyên quốc gia của loại tội phạm này đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa các nước, từ chia sẻ thông tin tình báo, phối hợp điều tra, truy tố đến kiểm soát dòng tiền, phong tỏa tài sản và dẫn độ tội phạm. Chỉ khi các mắt xích này được kết nối liền mạch, các mạng lưới lừa đảo mới thực sự bị bóp nghẹt.

Bên cạnh vai trò của các cơ quan thực thi pháp luật, khu vực tư nhân ngày càng giữ vị trí then chốt trong cuộc chiến chống lừa đảo. Các ngân hàng, nền tảng công nghệ và mạng xã hội có khả năng phát hiện sớm các giao dịch bất thường, tài khoản giả mạo và nội dung lừa đảo, qua đó ngăn chặn thiệt hại trước khi lan rộng. Việc thiếu sự tham gia tích cực của khu vực này sẽ tạo ra những “khoảng trống” mà tội phạm dễ dàng lợi dụng.
Một thách thức khác là cách tiếp cận đối với những người bị bắt giữ trong các trung tâm lừa đảo. Nhiều trường hợp thực chất là nạn nhân của buôn người và lao động cưỡng bức. Nếu không có cơ chế xác minh, bảo vệ và hỗ trợ phù hợp, họ có nguy cơ tiếp tục bị tái bóc lột hoặc rơi trở lại vòng xoáy tội phạm, làm suy yếu hiệu quả lâu dài của các chiến dịch truy quét.
Song song với các biện pháp cưỡng chế, nâng cao nhận thức cộng đồng và kỹ năng số cho người dân vẫn là “tuyến phòng thủ” quan trọng. Trong bối cảnh các chiêu trò lừa đảo ngày càng tinh vi - từ giả mạo giọng nói bằng trí tuệ nhân tạo đến dựng lên những kịch bản đầu tư hoàn hảo trên mạng xã hội - sự cảnh giác của mỗi cá nhân có thể trở thành rào cản cuối cùng ngăn tội phạm thành công.
Lừa đảo trực tuyến tại Đông Nam Á không còn là hiện tượng cục bộ mà đã trở thành một thách thức an ninh phi truyền thống nghiêm trọng của khu vực. Cuộc chiến chống lừa đảo xuyên quốc gia vì thế được đánh giá là đã khởi động trên quy mô toàn cầu. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả thực chất và bền vững, cộng đồng quốc tế vẫn cần một chiến lược thống nhất, dài hạn và quyết liệt hơn, trong đó hợp tác là chìa khóa then chốt.

An Bình