Theo số liệu do Bộ Lao động Mỹ công bố ngày 14-10, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 9 tăng 3,7% so với cùng kỳ năm ngoái, cao hơn mức dự báo 3,6% của giới phân tích và mức 3,4% trong tháng 8. Tính theo tháng, CPI tăng 0,6%, so với mức tăng 0,4% của tháng trước. Trong khi đó, CPI lõi, không bao gồm giá thực phẩm và năng lượng, tăng 2,6% so với cùng kỳ năm 2025.

Giá năng lượng là động lực chính đẩy lạm phát đi lên. Giá xăng tăng 9,1% trong tháng 9, đóng góp hơn một nửa mức tăng CPI theo tháng. Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng bán lẻ bình quân đã lên 4,33 USD/gallon, tăng hơn 45% kể từ khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát. Giá dầu diesel cũng tăng mạnh, làm gia tăng chi phí vận chuyển và tạo thêm áp lực lên giá hàng hóa, dịch vụ.

Xung đột tại Trung Đông, đặc biệt là tình trạng gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải quan trọng đối với hoạt động vận chuyển dầu mỏ và khí đốt toàn cầu, đã khiến thị trường năng lượng biến động mạnh. Chi phí nhiên liệu tăng không chỉ tác động trực tiếp đến ngân sách của các hộ gia đình mà còn lan rộng trong chuỗi cung ứng, từ vận tải, hàng không đến các hoạt động sản xuất và phân phối.

Báo cáo Beige Book công bố ngày 14-10 của Fed cho biết giá dầu tăng đã ảnh hưởng đến cả 12 khu vực kinh tế được khảo sát. Nhiều doanh nghiệp phản ánh chi phí dầu diesel và phụ phí nhiên liệu tăng cao, buộc họ chuyển một phần chi phí sang khách hàng. Tuy nhiên, sức mua suy yếu và mức độ nhạy cảm ngày càng lớn của người tiêu dùng trước giá cả khiến doanh nghiệp khó tăng giá đồng loạt, qua đó làm thu hẹp biên lợi nhuận. Một số đơn vị lựa chọn tăng giá có chọn lọc, áp dụng ưu đãi hoặc điều chỉnh danh mục sản phẩm để tiết giảm chi phí. Dù vậy, nhiều doanh nghiệp dự báo giá bán sẽ tiếp tục tăng trong những tháng tới khi các hợp đồng cung ứng được đàm phán lại.

Áp lực lên chính sách tiền tệ

Số liệu lạm phát mới nhất khiến thị trường gia tăng dự đoán Fed có thể tiếp tục nâng lãi suất tại cuộc họp chính sách ngày 27, 28-10. Theo công cụ FedWatch của Tập đoàn CME, xác suất Fed tăng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm trong tháng 10 đã tăng từ khoảng 22% lên 37,1% sau khi báo cáo được công bố.

Tuy nhiên, quyết định chính sách vẫn chưa chắc chắn. Fed phải cân nhắc giữa việc kiềm chế lạm phát và nguy cơ làm suy yếu hoạt động kinh tế khi chi phí vay vốn tăng. Nếu giá năng lượng tiếp tục duy trì ở mức cao và áp lực giá lan sang các lĩnh vực khác, cơ quan này có thể phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn. Ngược lại, việc tăng lãi suất quá nhanh có thể gây thêm khó khăn cho doanh nghiệp và người dân đang phải đối mặt với chi phí sinh hoạt đắt đỏ.

Nhà kinh tế trưởng Diane Swonk của KPMG dự báo Fed có thể tăng lãi suất ít nhất hai lần nữa vào đầu năm 2027, bắt đầu từ tháng 12/2026. Trong khi đó, một số nhà kinh tế cho rằng Fed cần thận trọng, bởi việc tăng lãi suất liên tiếp trong thời gian ngắn chưa chắc là cần thiết khi một phần áp lực lạm phát bắt nguồn từ cú sốc nguồn cung năng lượng.

Chi phí sinh hoạt bào mòn sức mua

Không chỉ gây khó khăn cho công tác điều hành chính sách tiền tệ, lạm phát kéo dài còn làm thay đổi cách người dân Mỹ chi tiêu và nhìn nhận nền kinh tế. Theo phân tích của CNBC, CPI tại Mỹ đã tăng cao hơn ngưỡng 2% trong khoảng 65 tháng liên tiếp, phản ánh tình trạng giá cả tăng dai dẳng trong hơn 5 năm qua.

Khảo sát Kỳ vọng Người tiêu dùng của Fed chi nhánh New York cho thấy dự báo lạm phát trong một năm tới tăng lên 3,9% trong tháng 9, mức cao nhất trong hơn 3 năm. Kỳ vọng giá cả tiếp tục tăng có thể khiến người lao động yêu cầu tăng lương để bù đắp chi phí sinh hoạt, trong khi doanh nghiệp chủ động điều chỉnh giá bán nhằm phòng ngừa chi phí đầu vào tăng. Nếu kéo dài, vòng xoáy giữa tiền lương và giá cả có thể khiến việc đưa lạm phát trở lại mục tiêu của Fed trở nên khó khăn hơn.

Báo cáo Beige Book cũng cho thấy chi tiêu tiêu dùng tại nhiều khu vực chủ yếu dựa vào nhóm hộ gia đình thu nhập cao, trong khi người thu nhập thấp chịu ảnh hưởng nặng nề hơn. Nhiều người phải cân nhắc giữa các khoản chi thiết yếu như thực phẩm và hóa đơn sinh hoạt, thay vì đơn giản chuyển sang lựa chọn hàng hóa rẻ hơn.

Trong bối cảnh đó, thách thức đối với Fed không chỉ nằm ở việc kiểm soát tốc độ tăng giá mà còn ở nguy cơ lạm phát cao ăn sâu vào kỳ vọng của người dân và doanh nghiệp. Việc giá cả giảm tốc trong thời gian tới, nếu xảy ra, cũng không đồng nghĩa với việc mặt bằng giá quay trở lại mức trước đây. Đối với người tiêu dùng Mỹ, khả năng phục hồi sức mua sẽ phụ thuộc đáng kể vào việc tiền lương có tăng nhanh hơn giá cả hay không, trong khi triển vọng lạm phát vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ diễn biến xung đột và thị trường năng lượng toàn cầu.

AN BÌNH