Phước Sơn - đại họa từ núi vàng

Thứ ba, 25/08/2009 00:00

Bài 1: Đường đến "thiên đường vàng"

(Cadn.com.vn) - Sau gần 2 ngày quanh quẩn thuyết phục, tôi mới nhận được cái gật đầu đồng ý dẫn đường xâm nhập các bãi vàng ở Phước Sơn của H. - một phu vàng từng có hàng chục năm chinh chiến tại các bãi vàng nhưng đã từ bỏ giấc mơ vàng quay về phụ vợ kiếm sống tại TT Khâm Đức. Dù đã nhiều lần đặt chân đến vùng đất này, không hiểu sao tôi vẫn không thể xua được cái cảm giác nôn nao buồn, se sắt lạnh gợi lên nhiều bất trắc cứ rợn lên, len lỏi vào từng thớ thịt.

Những năm đầu thập niên 90 thế kỷ trước, khi “cơn sốt” vàng bùng lên đỉnh điểm ở các huyện vùng tây Quảng Nam, TT Khâm Đức (Phước Sơn) được mệnh danh là “thành phố vàng”. Nằm lọt thỏm giữa thung lũng nhỏ, nhưng Khâm Đức lại nổi bật bởi nét sầm uất hiếm thấy giữa chốn rừng núi thâm u. Thời gian cao điểm những năm 1996-1997, thị trấn nhỏ bé này cùng lúc đón đến gần 2 vạn người (gấp hàng chục lần dân số thị trấn) từ khắp nơi kìn kìn kéo nhau đổ bộ giày xéo, tìm giấc mơ đổi đời trên các bãi vàng. Ăn theo nó là nhà nghỉ, hàng quán, dịch vụ cũng mọc lên nhan nhản, giá cả được đẩy lên đến chóng mặt với mọi thứ hầu như đều được quy đổi ra vàng. Kèm theo đó là hàng loạt vấn đề phức tạp về ANTT bởi chốn rừng núi xa xôi giáp với biên giới Lào này luôn là “vùng đất hứa” của các loại tội phạm hình sự nguy hiểm, ma túy, cai thầu, bảo kê, đâm chém, bạo lực, mại dâm...

Bất chấp tai họa được cảnh báo,
dòng người tứ xứ vẫn đổ về bãi vàng đi tìm giấc mơ vàng. Ảnh: Q.S

Tháng 7 nhưng trời Khâm Đức mây đen kịt sà thấp sũng nước, mưa sầm sập cả ngày. Biết tôi có ý định vào bãi vàng Phước Thành - vùng đất được xem là “thủ phủ” với hàng chục bãi vàng có trữ lượng vàng lớn nhất Phước Sơn, tài xế xe Minsk tên Minh ném về phía tôi cái nhìn từ đầu đến chân rồi hét: “Trời mưa đi nguy hiểm lắm! Một triệu đồng cả đi lẫn về, không tính chi phí ăn uống. Giá này hữu nghị rồi, đồng ý thì đi, không thì thôi”. Tôi bảo đắt, Minh phân trần: “Chắc đại ca lần đầu vào bãi vàng. Chỉ có con đường độc đạo dẫn vào bãi gần 50 cây số đường rừng nhưng toàn dốc đá, bùn lầy chênh vênh bên vực thẳm. Nắng thì dễ, chứ mưa rất nguy hiểm, chỉ cần sảy chân là đi đứt. Chỗ thằng H. quen biết giới thiệu nên tôi mới đồng ý chở giá này, không tin đại ca đi rồi sẽ thấy”. Vừa nói Minh vừa lôi hai sợi xích sắt từ trong cốp đồ nghề chiếc xe Minsk cũ không BKS, để bó vào bánh xe. “Chỉ có hàng đặc chủng này mới bám đá trèo đèo vào bãi được thôi. Xe thường không thể đi được khi trời mưa” - Minh giải thích.

Cảnh tượng hàng ngàn người mang theo giấc mơ vàng rầm rập đổ về chốn rừng núi miền tây Quảng Nam để rồi phải trả bằng cái giá quá đắt, cả máu và nước mắt... tưởng đã khép lại sau khi “cơn lốc” vàng đi qua cách đây hơn thập niên. Nhưng không, trong chuyến trở lại bãi vàng Phước Sơn mới đây, tận mắt chứng kiến những gì đang diễn ra ở xứ sở được mệnh danh là “thiên đường vàng”, tôi nhận ra cuộc chiến về vàng vẫn vô cùng khốc liệt, nóng bỏng. Đời phu vàng vẫn từng ngày đối diện với hiểm họa sập hầm, chết ngạt, nhiễm độc. Hàng ngàn hộ dân sống trên đất vàng vẫn xác xơ nghèo đói, bệnh tật. Xa hơn nữa, hàng vạn con người khác sống dọc những dòng sông đang phải gánh chịu hậu họa khôn lường về thảm nạn môi trường bởi nguồn nước bị đầu độc.

Chiếc xe Minsk chỉ mới chồm lên hết con dốc Nước Chè mà tim tôi đập thình thịch, tay ôm chặt Minh mỗi khi chiếc xe rú ga trườn lên dốc đá dựng đứng trơn trượt. “Ăn thua gì, đoạn đường từ đây vào trong bãi mới thực sự là thử thách nguy hiểm” – H. ngồi sau trấn an tôi. Quãng đường gần 50km nhưng phải mất gần 5 giờ đồng hồ ngồi xe ôm mới tới được trung tâm xã Phước Thành, còn sau đó là quãng thời gian căng thẳng cực độ. Suốt hành trình nỗi lo sợ mơ hồ cứ rợn lên thường trực mỗi khi chiếc xe bám dốc dựng đứng hoặc trượt bánh chạy ngang khi thả dốc. Càng vào sâu, con đường càng dài hun hút. Minh phải liên tục ghì tay lái, hai chân cày vào vách núi để trụ cho chiếc xe khỏi lao xuống vực.

Thế nhưng, trên con đường độc đạo này, hàng đoàn xe Minsk vẫn thi nhau trực chỉ chở người vào bãi vàng. Ảo vọng về vàng là ma lực hút hàng ngàn người đổ về Phước Sơn. Ngay tại trung tâm xã Phước Thành, một người đàn ông ngồi trong căn lều có chữ: “Cty TNHH Trường Sơn. Không phận sự cấm vào” nhìn chúng tôi bằng ánh mắt dò xét: “2 ngày nay đoàn kiểm tra của huyện vào truy quét, người làm vàng bỏ về hết rồi, vào làm gì nữa?”. Hỏi ra, tôi mới biết sau khi vụ việc một đứa trẻ tên Thiên bị lừa đưa vào bãi vàng rồi bị chủ bưởng bóc lột, bắt làm việc đến kiệt sức phải bỏ trốn, được đưa đến cầu cứu sự giúp đỡ của cơ quan chức năng, thông tin có đoàn kiểm tra H. Phước Sơn vào kiểm tra, truy quét rộ lên 2 ngày nay. Thông tin này khiến một số chủ vàng trái phép ở các bãi gần tạm ém quân, ngưng hoạt động chờ động tĩnh. Thế nhưng, tiến vào sâu các bãi vàng thôn 4A, 4B, 1A, 1B, tôi như không tin vào mắt mình khi tận mắt chứng kiến cảnh làm vàng náo động cả một góc rừng của hàng chục DN được cấp phép và dân làm vàng trái phép.

Phu vàng trên đường vào bãi. Ảnh: Q.S

Nhiều quả đồi tại các xã Phước Thành, Phước Chánh, Phước Đức, Phước Kim biến thành một “đại công trường” trải rộng trên hàng trăm héc-ta rừng với hàng trăm lều trại xanh, đỏ, vàng với đủ hậu cần phục vụ được dựng lên lẩn khuất trên đồi, ven suối. Mức độ tàn phá đến kinh người: đất đai bị xới tung, cây cối bị chặt phá làm lán trại, chống hầm, sông suối xanh lét đầy dầu mỡ của chất thải, cyanua. Trên mặt đất ngổn ngang hàng đống thiết bị máy nổ, máy xay đá, máy bơm, máy hút, ống nước, dây điện, nước... đang hoạt động rầm rầm. Để lấy quặng vàng, hàng chục quả đồi bị đục khoét nham nhở thành hàng chục hầm mỏ trồi sụt, nứt nẻ, lở lói, khoét sâu chằng chịt vào lòng núi. Phu vàng hằng ngày phải chui vào các hầm lần theo vỉa vàng khai thác đất, đá rồi sau đó vận chuyển đến máy xay, lắng lọc, phân kim để lấy vàng.

Đáng lo hơn, hầu như toàn bộ sông, suối nơi có bãi vàng đi qua đều đã bị dân đào vàng “bức tử” không thương tiếc. Nhiều con suối đã bị chặt khúc với những máng, bể lắng lọc vàng khiến dòng chảy nghẹn tắc ngầu đục, nhiều đoạn dòng nước chỉ còn lại sền sệt một màu trắng như sữa bốc lên hôi thối, khét lẹt. Không chỉ những người làm vàng phải hằng ngày dầm mình trong dòng suối độc hại, nhiễm đầy hóa chất xử lý vàng này mà tất cả còn được chảy ra sông theo dòng nước trôi về xuôi. Thấy tôi quanh quẩn bên một lán trại tại thôn 3, Phước Thành, một người đàn ông đưa tay lên miệng huýt sáo, ngay lập tức 3-4 gã cởi trần, hình xăm khắp người từ dưới suối lừ lừ tiến đến nhìn tôi chằm chằm. Thấy không ổn, H. chỉ vào tôi lên tiếng: “Mấy anh ở Đoàn Thanh tra huyện vào công tác”. Đến lúc này, mấy gã mới gãi đầu cười cười: “Mời anh uống nước. Bọn em chỉ là dân đi mót lại xái của Cty Trường Sơn thải ra để kiếm cơm thôi”.