Giữa thành phố trong những ngày tháng Chạp, người xe tấp nập trên đường, họ đang mua sắm, tranh thủ từng giờ để chuẩn bị cho ba ngày tết. Những chậu hoa, cây kiểng thật đẹp từ khắp nơi tụ hội về đây, bày bán trên những con phố đẹp, thật rộn ràng, đầy màu sắc lung linh dưới nắng chiều. Trong mỗi gia đình, các tủ lạnh to lớn chất đầy thịt cá để dùng trong ba ngày tết. Ai cũng biết nhiều chợ trong thành phố này mở bán suốt ngày đêm, cả ngày mồng Một tết. Vậy mà ai cũng muốn mua thật nhiều thực phẩm để dự phòng, nhất là thịt heo từ quê mang xuống phố. Cái thì mang chiên mắm, ướp muối để dành, cái thì chất đầy tủ lạnh, đẩy giá thịt heo cao lên từng giờ, nhiều gia đình nghèo nhìn cảnh tình này mà rơi nước mắt.
Tôi không có ý định nói về giá cả thị trường, cũng không tỏ lòng thương hại với những mảnh đời khốn khổ, tôi chỉ ngồi nhớ lại cái tết ngày xưa. Rồi tôi nhớ mẹ tôi, nhớ cái làng quê nghèo trong những ngày cận tết. Đặc biệt nhớ những miếng thịt heo muối bó trong những chiếc mo cau treo lòng thòng trên bếp lửa gia đình, dành cho cả nhà dùng trong ngày tết. Tết đến mà không có mấy khổ thịt bó mo cau treo lủng lẳng thơm lừng trên giàn khói bếp, để ăn dần cho đến rằm tháng Giêng, thì cái Tết của tuổi thơ chúng tôi năm ấy sẽ vô vị biết dường nào. Nhưng muốn có những bó thịt gói mo cau ấy đâu phải dễ dàng gì, bởi người dân ở thôn quê ngày xưa cơ cực lắm, đâu có thịt trong bữa ăn hằng tuần, đừng nói chi đến có thịt để ăn mỗi ngày.
Trong trí nhớ non nớt của tôi thời thơ bé, mẹ tôi đã lo tết từ giữa tháng mười âm lịch. Đến hẹn lại lên, cứ sau ngày chạp mả ở quê, các nhà trong xóm tôi lại rủ nhau hùn tiền đặt cọc một con heo cỏ của một nhà trong xóm. Heo nuôi thịt chỉ ăn rau lang nấu với cám và chuối cây nên thịt rất chắc và thơm. Thường là bốn người chung nhau chia một con heo, mỗi nhà là một đùi. Nhà nào khá giả hơn, đông người hơn thì chia hai đùi. Vui nhất là đến giờ mổ thịt con heo, thường được bà con chọn một sân vườn rộng, rồi tập trung lại xúm nhau nổi lửa lên, mỗi người một tay mần thịt chia đều. Mỗi phần có cả xương lẫn thịt và một cái chân giò. Xương và chân giò, ngày tết mẹ tôi thường nấu canh chuối chát. Món canh chuối màu nho đặc biệt Quảng Nam này không phải các nơi ai cũng biết, cũng ăn.
Sau khi chia thịt xong, cả xóm ngồi quanh chiếc nong tròn, họ bưng nồi cháo lòng thả nấu từ bộ lòng của con heo vừa mổ thịt, khói bay nghi ngút, sôi sùng sục bên bếp lửa chụm bằng những thân cây củi to đùng, than đỏ rực. Các mẹ các chị bày ra cho bà con cả xóm cùng ăn vui vầy, đầm ấm, trong số đó đương nhiên là có bọn trẻ chúng tôi xúm xít bên nồi cháo thơm lừng... Riêng thịt heo, mẹ tôi mang về cắt ra từng miếng dài chừng gang tay, khổ cỡ hai ngón tay người lớn rồi bỏ vào mo cau, bó lại treo lên giàn, thế là hương vị tết đã tràn ngập trong bếp lửa gia đình tôi những ngày giáp tết.

Biết bao nhiêu mùa xuân đi qua trong cuộc đời, vậy mà hương vị của món thịt heo luộc lấy ra từ mo cau ấy vẫn còn vương vấn mãi trong tâm trí của tôi. Mỗi bữa ăn, mẹ tôi mở bó thịt ra, lấy một, hai miếng thịt, rửa sạch rồi gia vị và cho vào nồi luộc. Chỉ cần bỏ miếng thịt vào nồi nước sôi, tôi đã nghe mùi thơm bay lan tỏa khắp gian bếp gia đình. Tôi còn nhớ như in cái màu hường của khổ thịt lấy ra từ bó mo cau, sau khi luộc chín vẫn còn nguyên cái màu hồng nhạt đặc biệt ấy. Thịt xắt lát mỏng bày ra đĩa mà ngỡ như còn sống với cái màu hết sức đặc trưng, khó tả. Mùi thơm như dồn hết vào món thịt bó mo cau của mẹ tôi ngày ấy, không thể nào quên.
Chúng tôi lớn lên, xa làng ra phố, bước vào đời. Mỗi đứa một phương. Với tôi, hình ảnh đọng lại trong ký ức thời thơ ấu vẫn còn nhiều, nhưng riêng hình ảnh mẹ tôi ngồi cặm cụi ướp thịt rồi cẩn trọng bó từng mo thịt để chúng tôi có những bữa ăn thơm ngon ướp đầy hương vị quê nhà của một thời tấm bé là một trong những kỷ niệm mãi còn sâu đậm của tuổi thơ tôi.

Tôi nhớ mẹ tôi và thèm được ăn lại món thịt bó mo cau nghèo khó nhưng đầy ắp thương yêu của gia đình trong ba ngày tết. Ăn một lát thịt, hít hà cái hương vị đặc biệt ấy của quê nhà sẽ không dễ lẫn bất kỳ hương vị của loại thịt heo nào dẫu chế biến công phu, ướp trong tủ lạnh thời hiện đại. Cái hương vị đạm bạc, đơn sơ, chân chất của món ăn này mang đậm tính cách và hình ảnh mộc mạc cội nguồn của người dân xứ Quảng quê tôi tự bao giờ và mãi mãi...

Nguyễn Ngọc Hạnh