Đòn đáp trả liên tiếp giữa Iran, Mỹ và Israel

Ngày 3-3, xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran tiếp tục leo thang với các đòn tấn công qua lại trên nhiều mặt trận. Theo các nguồn tin quốc tế, Iran đã phóng loạt tên lửa và thiết bị bay không người lái nhằm vào Israel, UAE, Qatar và Kuwait. Các hệ thống phòng không tại các quốc gia này được kích hoạt để đánh chặn. Kuwait cho biết đã bắn hạ hàng trăm UAV và tên lửa kể từ khi giao tranh bùng phát. Tại Saudi Arabia, hai UAV nghi của Iran được cho là đã tấn công khu vực gần Đại sứ quán Mỹ ở Riyadh. Phái bộ Mỹ lập tức ban hành khuyến cáo trú ẩn tại chỗ đối với công dân tại Riyadh, Jeddah và Dhahran.

Ở phía Bắc, quân đội Israel tuyên bố mở các cuộc không kích nhằm vào mục tiêu của Hezbollah tại Beirut (Lebanon), sau khi nhóm này phóng tên lửa để trả đũa vụ không kích khiến Lãnh tụ Tối cao Iran thiệt mạng. Trước đó, Israel xác nhận đã tham gia chiến dịch không kích quy mô lớn cùng Mỹ từ ngày 28-2.

Phía Iran tuyên bố đã đóng cửa Eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thông báo đã tấn công một tàu chở dầu bị cáo buộc "quá cảnh trái phép" qua khu vực này.

Thương vong dân sự tại Iran gia tăng nhanh chóng. Các tổ chức nhân quyền cho biết số người thiệt mạng đã lên tới hàng trăm, trong đó có nhiều phụ nữ và trẻ em. Một số cơ sở hạ tầng dân sự, bao gồm bệnh viện và công trình công cộng, bị hư hại nghiêm trọng.

Trong bối cảnh đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã tấn công hơn 1.250 mục tiêu tại Iran trong 48 giờ đầu tiên của chiến dịch, bao gồm các trung tâm chỉ huy, kho tên lửa đạn đạo và căn cứ hải quân.

Ông Trump nêu mục tiêu chiến dịch tấn công Iran

Trong lần xuất hiện công khai đầu tiên kể từ khi phát động chiến dịch, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chiến dịch "Operation Epic Fury" nhằm phá hủy năng lực tên lửa, làm tê liệt hải quân Iran và ngăn chặn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân. Ông Trump khẳng định Mỹ "thậm chí còn chưa bắt đầu tập kích một cách mạnh mẽ", đồng thời cảnh báo "đòn tấn công lớn nhất vẫn chưa diễn ra". Tuy nhiên, ông không nêu rõ liệu Washington có theo đuổi thay đổi chế độ tại Tehran hay không.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tìm cách trấn an dư luận khi nhấn mạnh: "Đây không phải là Iraq. Đây không phải là vô tận". Ông mô tả chiến dịch là cuộc không kích "phức tạp và chính xác nhất trong lịch sử", đồng thời tránh tiết lộ liệu Mỹ có triển khai bộ binh. Ngoại trưởng Marco Rubio giải thích Washington hành động sau khi có thông tin Israel sắp tấn công Iran, và lo ngại Tehran sẽ đáp trả trực tiếp vào lực lượng Mỹ. Theo ông, nếu Mỹ không chủ động đánh trước, thương vong có thể còn cao hơn.

Dù vậy, trong nội bộ Mỹ, tranh luận đang gia tăng. Một số nghị sĩ Dân chủ cho rằng Mỹ bị cuốn vào một cuộc xung đột khu vực rộng lớn hơn. Theo khảo sát Reuters/Ipsos, tỷ lệ ủng hộ chiến dịch không kích Iran vẫn ở mức thấp.

Khủng hoảng năng lượng toàn cầu, nhiều nước gấp rút ứng phó

Việc Iran tuyên bố phong tỏa Eo biển Hormuz lập tức gây chấn động thị trường năng lượng. Giá dầu Brent tăng gần 9%, trong khi dầu WTI tăng hơn 8%. Giới phân tích cảnh báo nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, giá dầu có thể vượt 100 USD/thùng, thậm chí chạm ngưỡng 200 USD như cảnh báo từ phía Iran. Tại châu Âu, giá khí đốt tăng mạnh sau khi một cơ sở LNG của Qatar bị tấn công bằng UAV. Hợp đồng tương lai khí đốt TTF trên sàn ICE London có thời điểm vọt lên 585 USD/1.000 m3.

Các thị trường chứng khoán lớn từ Frankfurt, Paris đến Tokyo đồng loạt giảm điểm. Ngược lại, cổ phiếu năng lượng và quốc phòng tăng mạnh. Giá vàng vượt 5.400 USD/ounce khi nhà đầu tư tìm kiếm tài sản trú ẩn.

Nhật Bản - quốc gia nhập khẩu tới 95% dầu thô từ Trung Đông - đã yêu cầu các hãng vận tải biển tạm dừng cho tàu đi qua Hormuz. Indonesia đa dạng hóa nguồn cung và cảnh báo ngân sách trợ giá sẽ chịu áp lực nếu dầu vượt 120 USD/thùng. Trung Quốc, nước nhập khẩu năng lượng lớn nhất thế giới, được cho là sẽ chịu "cú sốc chiến lược" nếu tuyến đường này bị phong tỏa kéo dài, dù đã đa dạng hóa nguồn cung qua Nga và Trung Á.

Các chuyên gia kinh tế cảnh báo giá năng lượng cao kéo dài có thể làm gia tăng lạm phát toàn cầu và làm suy yếu tăng trưởng, trong bối cảnh nhiều nền kinh tế vốn đang phục hồi mong manh.

Sơ tán công dân, Liên hợp quốc ứng phó khủng hoảng nhân đạo

Xung đột khiến hơn 13.000 chuyến bay bị hủy, không phận Iran, Iraq và Israel đóng cửa diện rộng. Hàng nghìn người mắc kẹt tại Dubai, Doha và các trung tâm trung chuyển lớn.

Bộ Ngoại giao Mỹ kêu gọi công dân rời khỏi hơn 10 quốc gia Trung Đông "ngay lập tức". Đức, CH Czech, Anh và nhiều nước khác triển khai máy bay quân sự và dân sự để sơ tán công dân. Tại châu Âu, Pháp nâng mức cảnh báo an ninh trong khuôn khổ kế hoạch Vigipirate. CH Czech điều máy bay chuyên dụng hồi hương hàng nghìn công dân từ Ai Cập và Jordan. Indonesia, Philippines và Nam Phi cũng khẩn trương bảo hộ công dân.

Trong khi đó, Liên Hợp Quốc cho biết đã kích hoạt các kế hoạch dự phòng ứng phó khủng hoảng nhân đạo. Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo (OCHA) cảnh báo nguy cơ di dời hàng loạt và quá tải hệ thống cứu trợ. Cao ủy về Người tị nạn (UNHCR) và Quỹ Nhi đồng (UNICEF) bày tỏ lo ngại sâu sắc trước số lượng dân thường thiệt mạng gia tăng. Các cơ quan LHQ nhấn mạnh việc đóng cửa không phận và tuyến hàng hải có thể cản trở nghiêm trọng hoạt động viện trợ nhân đạo.

Cuộc khủng hoảng hiện không còn giới hạn ở một cuộc đối đầu quân sự song phương. Từ năng lượng, tài chính đến nhân đạo, hệ lụy đang lan rộng khắp khu vực và toàn cầu. Trong khi Washington và Tehran tiếp tục phát đi tín hiệu cứng rắn, cộng đồng quốc tế đứng trước câu hỏi lớn: liệu xung đột có được kiểm soát, hay sẽ tiếp tục leo thang thành một cuộc khủng hoảng khu vực kéo dài với những hậu quả khó lường?

AN BÌNH