Nhiều chuyển biến nhưng vẫn còn điểm nghẽn

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, các xã, phường cơ bản đã chủ động bố trí nhân lực thực hiện nhiệm vụ tiếp nhận, xử lý thủ tục hành chính về đất đai. Mỗi địa phương bố trí khoảng 2-4 công chức tham gia công việc này. Đối với hồ sơ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu, Phòng Kinh tế hoặc Phòng Kinh tế - Đô thị là cơ quan tham mưu thực hiện quy trình trên cơ sở hồ sơ do Trung tâm Phục vụ hành chính công chuyển đến. Nhìn chung, trình tự, thủ tục được thực hiện theo quy định pháp luật và quy chế làm việc của UBND cấp xã. Khi phát sinh vấn đề vượt quá khả năng xử lý, các địa phương chủ động đề nghị cơ quan chuyên môn cấp thành phố và Văn phòng Đăng ký đất đai hướng dẫn.

Hiện nay ở cấp thành phố, Văn phòng Đăng ký đất đai có 6 phòng chuyên môn, nghiệp vụ và 20 chi nhánh khu vực, với tổng số 627 nhân sự, đã ban hành Quy chế làm việc theo Quyết định số 143/QĐ-VPĐK ngày 4/2/2026. Cùng với đó, UBND thành phố cũng đã quy định cơ chế phối hợp giữa Văn phòng Đăng ký đất đai, các chi nhánh với UBND cấp xã, bộ phận một cửa, cơ quan thuế, tài chính và các đơn vị liên quan tại Quyết định số 26/2026/QĐ-UBND ngày 27/3/2026, làm cơ sở để các khâu tiếp nhận, xác minh, đo đạc, đăng ký, xác định nghĩa vụ tài chính và trả kết quả được thực hiện thống nhất hơn. Tuy nhiên, qua giám sát cho thấy số lượng hồ sơ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu bị trễ hẹn hoặc chưa được giải quyết trong giai đoạn đầu năm 2026 còn khá lớn. Điều này đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận đầy đủ các nguyên nhân và có giải pháp xử lý căn cơ hơn.

Hồ sơ đất đai phức tạp trong khi thời gian xử lý giới hạn

Đặc thù của hồ sơ đất đai là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng chậm trễ. Nhiều hồ sơ có nguồn gốc sử dụng đất qua nhiều thời kỳ, giấy tờ pháp lý không đầy đủ, ranh giới thửa đất biến động hoặc chồng lấn với các thửa liền kề. Một số trường hợp liên quan đến quy hoạch, tranh chấp hoặc phát sinh ý kiến phản ánh trong thời gian niêm yết công khai. Với những hồ sơ này, cán bộ không thể chỉ căn cứ vào một loại giấy tờ mà phải xác minh nhiều nguồn thông tin, kiểm tra thực tế, xác định nguồn gốc, ranh giới, quá trình sử dụng đất và lấy ý kiến các bên liên quan. Trong khi đó, thời gian giải quyết theo quy định 20 ngày đối với một số trường hợp được phản ánh là tương đối ngắn so với khối lượng công việc thực tế. Riêng thời gian niêm yết công khai kết quả kiểm tra hồ sơ đã khoảng 15 ngày, cơ quan chuyên môn chỉ còn khoảng 5 ngày để thực hiện các bước còn lại như: kiểm tra hiện trạng, xác minh nguồn gốc, tình trạng tranh chấp, xử lý phản ánh, hoàn thiện hồ sơ, chuyển thông tin xác định nghĩa vụ tài chính và trình ký,…Với hồ sơ đơn giản, thời gian này có thể bảo đảm. Nhưng với hồ sơ phức tạp, việc hoàn thành toàn bộ quy trình trong thời gian còn lại là rất khó khăn. Do đó, tình trạng hồ sơ trễ hạn cần được phân tích một cách khách quan và toàn diện, trên cơ sở xem xét toàn bộ chuỗi quy trình xử lý cũng như trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị có liên quan.

Công tác phối hợp giữa UBND cấp xã với Văn phòng Đăng ký đất đai và các chi nhánh đã có chuyển biến nhưng vẫn còn trường hợp chưa đáp ứng yêu cầu. Một số chi nhánh đề nghị UBND cấp xã cung cấp thông tin, tài liệu hoặc cho ý kiến nhưng việc phản hồi còn chậm. Hồ sơ vì thế bị "đứng" trên hệ thống, trong khi đơn vị xử lý vẫn có thể bị ghi nhận là quá hạn. Thực tế này cho thấy cần thay đổi cách nhìn về trách nhiệm. Không thể chỉ dựa vào trạng thái hồ sơ để quy trách nhiệm cho một cơ quan, mà phải xác định rõ trách nhiệm của từng khâu trong quy trình liên thông. Công tác đo đạc, xác định ranh giới, mốc giới và ký xác nhận tiếp giáp cũng phát sinh nhiều khó khăn. Tại khu vực đô thị, các thửa đất có nhiều chủ sử dụng liền kề; chủ đất vắng mặt hoặc không có mặt tại địa phương. Nếu phát sinh tranh chấp ranh giới, việc hoàn thiện hồ sơ càng kéo dài. Đáng chú ý, tại một số khu vực thuộc địa bàn tỉnh Quảng Nam trước đây, hệ thống bản đồ địa chính chưa đồng bộ, còn sử dụng bản đồ được lập theo Nghị định số 64/CP, không có hệ tọa độ. Điều này gây khó khăn trong xác định ranh giới, phân tích nguồn gốc sử dụng đất và xử lý hồ sơ cấp đổi Giấy chứng nhận theo hệ thống bản đồ mới. Bên cạnh đó, phần mềm VBDLIS còn có bất cập trong quá trình chuyển hồ sơ sang cơ quan thuế và tiếp nhận thông báo xử lý hồ sơ. Có trường hợp cơ quan thuế đã gửi thông báo bổ sung hồ sơ hoặc kết quả xác định nghĩa vụ tài chính nhưng cán bộ chuyên môn cấp xã không nhận được thông tin kịp thời, làm tăng nguy cơ kéo dài thời gian giải quyết.

Tháo gỡ hồ sơ đất đai tồn đọng, kéo dài không chỉ là giải quyết những "nút thắt" của thủ tục hành chính, mà còn là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, khơi thông nguồn lực đất đai và củng cố niềm tin vào chính quyền. Với tinh thần rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ kết quả, cùng sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, ngành, thành phố cần quyết liệt xử lý từng hồ sơ, từng vụ việc, không để tồn đọng kéo dài trở thành điểm nghẽn trong phát triển và ổn định đời sống nhân dân.

Minh Sơn (còn nữa)