Mỹ tuyên bố hành động "tự vệ"

Căng thẳng giữa Mỹ và Iran bất ngờ gia tăng trở lại khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận quân đội nước này đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào một số mục tiêu của Iran tại khu vực miền Nam nước này, gần eo biển Hormuz. Theo phía Mỹ, các mục tiêu bị nhắm đến bao gồm những bệ phóng tên lửa và tàu thuyền của Iran bị cáo buộc đang tìm cách triển khai thủy lôi tại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu. Người phát ngôn CENTCOM Timothy Hawkins cho biết các cuộc không kích mang tính "phòng vệ", nhằm bảo vệ lực lượng Mỹ trước những mối đe dọa trực tiếp trong khu vực.

Một số nguồn tin Mỹ tiết lộ lực lượng nước này phát hiện hai tàu cao tốc của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đang thực hiện hoạt động rải thủy lôi. Đồng thời, một trận địa tên lửa của Iran được cho là đã khóa mục tiêu vào các chiến đấu cơ Mỹ hoạt động gần eo biển Hormuz. Washington khẳng định việc phá hủy hai tàu cùng một trận địa tên lửa đất đối không tại thành phố cảng Bandar Abbas là biện pháp cần thiết để ngăn chặn nguy cơ đe dọa lực lượng Mỹ. Dù vậy, giới chức Mỹ nhấn mạnh các hành động quân sự này không đồng nghĩa với việc chấm dứt lệnh ngừng bắn hiện nay. CENTCOM cho biết quân đội Mỹ vẫn đang "kiềm chế tối đa" và tiếp tục ủng hộ các nỗ lực ngoại giao.

Iran phản ứng cứng rắn, cảnh báo đáp trả mạnh hơn

Về phía Iran, nhiều vụ nổ đã được ghi nhận tại Bandar Abbas và các khu vực ven vịnh Ba Tư trong rạng sáng 26-5. IRGC xác nhận hệ thống phòng không đã được kích hoạt để đối phó với những "mục tiêu thù địch". Truyền thông Iran cũng đưa tin lực lượng nước này đã bắn hạ một máy bay không người lái bị cáo buộc xâm nhập không phận.

Sau đòn không kích của Mỹ, các quan chức Iran đồng loạt đưa ra những tuyên bố cứng rắn. Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei cảnh báo Mỹ sẽ không còn "nơi trú ẩn an toàn" trong khu vực nếu tiếp tục các hành động quân sự chống Tehran. Người phát ngôn lực lượng vũ trang Iran Abolfazl Shekarchi tuyên bố bất kỳ hành động gây hấn mới nào cũng sẽ phải đối mặt với phản ứng "nghiêm khắc hơn nhiều", thậm chí vượt ra ngoài phạm vi khu vực Trung Đông.

Trong khi đó, nhiều nghị sĩ và quan chức Iran cho rằng các nhà đàm phán của Tehran cần duy trì lập trường cứng rắn, không được nhượng bộ trong các cuộc thương lượng với Washington. Những phản ứng quyết liệt này cho thấy Iran đang muốn phát đi thông điệp rằng nước này sẽ không chấp nhận các sức ép quân sự trong lúc tiến trình đàm phán vẫn đang được xúc tiến.

Đàm phán hòa bình đứng trước thử thách lớn

Điều khiến giới quan sát lo ngại là các cuộc không kích diễn ra đúng thời điểm Mỹ và Iran đang tiến hành các vòng đàm phán quan trọng tại Qatar nhằm tìm kiếm một thỏa thuận toàn diện. Theo các nguồn tin ngoại giao, hai bên đã đạt được một số đồng thuận sơ bộ liên quan đến việc gia hạn lệnh ngừng bắn, từng bước mở lại eo biển Hormuz, giảm các biện pháp phong tỏa kinh tế và tạo điều kiện cho hoạt động hàng hải quốc tế. Tuy nhiên, các vấn đề cốt lõi như chương trình hạt nhân Iran, số lượng uranium làm giàu và lộ trình dỡ bỏ các lệnh trừng phạt vẫn còn nhiều bất đồng. Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục thể hiện lập trường cứng rắn khi yêu cầu Iran phải xử lý toàn bộ lượng uranium làm giàu cấp độ cao. Nhà lãnh đạo Mỹ tuyên bố Tehran sẽ không nhận được bất kỳ lợi ích kinh tế nào nếu chưa giải quyết vấn đề này.

Dù vậy, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio vẫn bày tỏ sự lạc quan. Ông cho biết các cuộc trao đổi giữa hai bên đang tiếp tục thông qua trung gian Qatar và hy vọng có thể đạt tiến triển trong vài ngày tới. "Hoặc sẽ có một thỏa thuận tốt hoặc sẽ không có thỏa thuận nào cả", ông Rubio nhấn mạnh khi nhắc lại quan điểm của Tổng thống Trump. Bên cạnh đó, Washington cũng khẳng định eo biển Hormuz cuối cùng sẽ phải được mở lại, bởi việc phong tỏa tuyến hàng hải chiến lược này là điều không thể chấp nhận đối với nền kinh tế toàn cầu.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định loạt cuộc không kích mới nhất đã cho thấy mức độ mong manh của tiến trình hòa bình hiện nay. Chỉ một sự cố quân sự nhỏ cũng có thể kích hoạt chuỗi phản ứng trả đũa giữa hai bên, đẩy khu vực trở lại vòng xoáy xung đột. Trong bối cảnh Mỹ vẫn duy trì hiện diện quân sự mạnh tại Trung Đông và Iran tiếp tục giữ lập trường cứng rắn, triển vọng đạt được một thỏa thuận hòa bình toàn diện vẫn còn nhiều trở ngại. Những diễn biến tại eo biển Hormuz trong những ngày tới vì vậy sẽ là phép thử quan trọng đối với cả lệnh ngừng bắn lẫn nỗ lực ngoại giao đang được theo đuổi giữa Washington và Tehran.

AN BÌNH