Thỏa thuận ngừng bắn sụp đổ, hai bên liên tiếp trả đũa

Căng thẳng giữa Mỹ và Iran đã leo thang nhanh chóng sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố bản ghi nhớ ngừng bắn ký kết hồi tháng 6 "đã chấm dứt". Theo Washington, Iran đã nhiều lần vi phạm các cam kết khi tiến hành các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại hoạt động tại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu.

Ngay sau tuyên bố của ông Trump, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận lực lượng nước này đã tiến hành thêm các cuộc không kích nhằm vào Iran theo chỉ đạo của Tổng thống. Washington cho biết mục tiêu của chiến dịch là tiếp tục làm suy giảm năng lực quân sự của Iran và bảo vệ quyền tự do hàng hải tại eo biển Hormuz.

Truyền thông Iran đưa tin nhiều vụ nổ đã xảy ra tại tỉnh Bushehr - nơi đặt nhà máy điện hạt nhân dân sự duy nhất của nước này và cũng là khu vực có vị trí chiến lược quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu năng lượng. Tuy nhiên, Tehran chưa xác nhận cụ thể về thiệt hại cũng như mục tiêu bị tấn công. Đây được xem là đợt không kích thứ hai liên tiếp của Mỹ chỉ trong vòng hai ngày, cho thấy chiến dịch quân sự đang được mở rộng thay vì chỉ là hành động đáp trả đơn lẻ.

Về phía Iran, giới lãnh đạo nước này cáo buộc Mỹ mới là bên phá vỡ thỏa thuận khi vừa nối lại các cuộc không kích, vừa hủy cơ chế miễn trừ đối với hoạt động xuất khẩu dầu của Tehran. Iran khẳng định sẽ không lùi bước trước sức ép quân sự và kinh tế từ Washington.

Những tuyên bố cứng rắn đẩy Trung Đông đến sát bờ vực

Song song với các hoạt động quân sự, cả Washington và Tehran đều phát đi những thông điệp cứng rắn chưa từng có. Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ đã giành ưu thế về quân sự và cảnh báo: "Mỗi lần họ tấn công chúng ta, chúng ta sẽ đáp trả mạnh gấp 20 lần". Ông cũng để ngỏ khả năng tái áp đặt phong tỏa hải quân đối với Iran tại eo biển Hormuz và tiến hành các chiến dịch quân sự quy mô lớn hơn nếu Tehran tiếp tục các hành động mà Washington cho là đe dọa tự do hàng hải.

Nguồn tin từ Fox News cho biết Mỹ đã triển khai khoảng 24 tàu chiến cùng nhiều nhóm tác chiến tàu sân bay tới khu vực biển Arab, trong đó có các nhóm tàu sân bay USS Abraham Lincoln, USS George H.W. Bush và nhóm tàu đổ bộ USS Boxer. Việc tăng cường hiện diện quân sự cho thấy Mỹ đang chuẩn bị nhiều phương án nếu xung đột tiếp tục leo thang.

Đáp lại, Iran tuyên bố sẽ đóng cửa eo biển Hormuz nếu Mỹ tiến hành thêm bất kỳ cuộc tấn công nào. Tehran đồng thời cảnh báo sẽ mở rộng số lượng mục tiêu quân sự cần tấn công và coi toàn bộ các căn cứ Mỹ trong khu vực là mục tiêu hợp pháp. Các quan chức Iran còn nhấn mạnh nước này "không có lằn ranh đỏ" trong việc bảo vệ chủ quyền quốc gia. Một số lãnh đạo cấp cao của Tehran cảnh báo lực lượng Mỹ tại Trung Đông có thể trở thành mục tiêu của các đòn đáp trả nếu Washington tiếp tục các hoạt động quân sự.

Việc cả hai bên liên tục đưa ra các tuyên bố cứng rắn khiến triển vọng nối lại các cuộc đàm phán hòa bình ngày càng trở nên mong manh, trong khi nguy cơ tính toán sai lầm hoặc va chạm ngoài ý muốn luôn hiện hữu.

Thị trường toàn cầu chao đảo, cộng đồng quốc tế kêu gọi kiềm chế

Diễn biến căng thẳng tại Trung Đông lập tức tạo ra những tác động đáng kể đối với kinh tế thế giới. Giá dầu Brent và WTI đồng loạt tăng hơn 5%, lên mức cao nhất trong hơn hai tuần, khi giới đầu tư lo ngại nguy cơ gián đoạn nguồn cung nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa. Cổ phiếu của nhiều tập đoàn năng lượng lớn tăng theo giá dầu, trong khi các thị trường chứng khoán châu Âu và nhiều thị trường châu Á đồng loạt giảm điểm. Các hãng vận tải biển và doanh nghiệp logistics cũng nâng mức cảnh báo rủi ro đối với hoạt động qua eo biển Hormuz - tuyến đường huyết mạch của thương mại năng lượng toàn cầu.

Trước nguy cơ xung đột lan rộng, nhiều tổ chức và quốc gia đã lên tiếng kêu gọi các bên kiềm chế. Qatar - quốc gia từng đóng vai trò trung gian trong các cuộc đàm phán Mỹ - Iran - thúc giục Washington và Tehran quay trở lại đối thoại nhằm tránh làm bất ổn toàn bộ khu vực. Trung Quốc nhấn mạnh mọi tranh chấp cần được giải quyết bằng đối thoại thay vì sử dụng vũ lực. Liên minh châu Âu cũng bày tỏ lo ngại việc tái bùng phát xung đột sẽ làm phá vỡ các nỗ lực ngoại giao vốn rất mong manh trong nhiều tuần qua. Trong khi đó, Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) cảnh báo hàng nghìn thủy thủ vẫn đang mắc kẹt tại khu vực Vịnh Persian và kêu gọi các bên bảo đảm an toàn cho hoạt động hàng hải quốc tế.

Giới quan sát nhận định, nếu Mỹ và Iran tiếp tục các cuộc tấn công trả đũa lẫn nhau, nguy cơ khủng hoảng lan rộng trên toàn Trung Đông sẽ gia tăng đáng kể. Khi đó, không chỉ an ninh khu vực bị đe dọa mà chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, thị trường tài chính và hoạt động thương mại quốc tế cũng sẽ chịu những tác động khó lường.

AN BÌNH