Bài 1: Những ngày đầu đến với cách mạng

Trong ảnh: Anh hùng lực lượng Vũ trang nhân dân Nguyễn Sỹ Huynh. Ảnh: Mai Phúc

(Cadn.com.vn) - Sinh ra và lớn lên trên quê hương Quảng Nam - Đà Nẵng, năm 17 tuổi ông Nguyễn Sỹ Huynh đã vinh dự kết nạp vào hàng ngũ của Đảng Cộng sản Việt Nam. Gắn bó với những cuộc trường chinh cứu nước thoát khỏi ách thống trị của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ-ngụy, trải qua nhiều chức vụ lãnh đạo khác nhau nhưng cuộc đời ông gắn bó với ngành CAND  lâu dài nhất với những chiến công vang dội, những tình cảm sâu nặng với đồng đội, đồng chí kể từ  mùa thu Cách mạng tháng 8-1945 cho đến ngày nghỉ hưu. Ông là người thầy, người đồng chí, người anh của bao thế hệ trong lực lượng CAND. Ông sống giản dị, nhân văn.

Ngày 6-11 vừa qua, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết ký quyết định phong danh hiệu Anh hùng lực lượng Vũ trang nhân dân cho ông.

Trong những ngày này, không chỉ riêng lực lượng ANND, quê hương Đà Nẵng, mà cả những người bà con đồng hương Đà Nẵng tại TPHCM, ai cũng vui và tự hào về nguyên Phó Tổng cục trưởng Thường trực Tổng cục An ninh, người cựu Chủ tịch Hội đồng hương Đà Nẵng Nguyễn Sỹ Huynh được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng. Trong niềm vui đó tôi tìm đến thăm ông ở căn nhà nhỏ nằm sâu trong một con hẻm ở đường Lữ Gia – Q. 11 –TPHCM. Đón chúng tôi, ông vẫn nở nụ cười đôn hậu như những người con thân yêu trong gia đình. Ôâng chậm rãi kể về những tháng năm, về cuộc đời của mình gắn bó với sự nghiệp giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc.

Trong câu chuyện kể, ông nhắc đến ngôi trường tiểu học tư thục Thành Chung ở TP Đà Nẵng. Những năm 1936-1943 có một ngôi trường tiểu học tư thục ra đời  và mang tên Thành Chung. Trường được thành lập do sáng kiến và tâm huyết của một số cán bộ cách mạng và trí thức yêu nước ở Quảng Nam - Đà Nẵng không chịu đi làm cho Pháp và Nam triều. Hiệu trưởng của trường là ông Nguyễn Sỹ Huân, một thanh niên sớm thành công trên con đường học vấn, giác ngộ lý tưởng cách mạng và tích cực tham gia hoạt động các tổ chức chính trị.

Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng trao danh hiệu Anh hùng lực lượng Vũ trang cho đồng chí Nguyễn Sỹ Huynh.

Ông Huân được Đảng bộ Quảng Nam Đà Nẵng giao nhiệm vụ hoạt động công khai.  Ông Nguyễn Sỹ Huân chính là anh ruột của ông Nguyễn Sỹ Huynh. Mục đích của trường là tập hợp thanh thiếu niên học sinh tuyên truyền giáo dục giác ngộ cách mạng, đồng thời là nơi đào tạo cán bộ thông qua các đợt diễn tập mở rộng phong trào cách mạng ở TP Đà Nẵng. Từ phong trào này nhiều người đã trở thành cán bộ cốt cán của Đà Nẵng - Quảng Nam. Học trò trường Thành Chung ngày ấy đã tham gia vào cuộc vận động bầu đồng chí Phan Thanh vào Hội đồng dân biểu Trung kỳ. Khi đồng chí Phan Thanh qua đời, cuộc vận động bầu ông Đặng Thai Mai vào Hội đồng dân biểu Trung kỳ cũng thành công.

Một thành công khác nữa là thầy và trò trường Thành Chung đã tham gia phong trào truyền bá Quốc ngữ tại Đà Nẵng. Học sinh là những anh chị em xe kéo, anh chị khuân vác ở bến cảng, nhà ga với mục đích xây dựng phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp và đưa ra các yêu sách của anh chị em lao động nghèo như giảm giờ, tăng lương. Cũng vì vậy,  từ đó bọn mật thám không để cho trường Thành Chung yên ổn và tìm cách đóng cửa trường. Tuy nhiên, ngọn lửa cách mạng đã được nhóm lên hừng hực cháy trong những trái tim yêu nước của mọi người, bọn địch không thể nào dập tắt được. Nhiều học sinh trường Thành Chung đã liên lạc với các tổ chức Đảng để tiếp tục hoạt động. Trường Thành Chung được chuyển cho một người khác là ông Phan Bá Lân, sau này chuyển thành Trường trung học Chấn Thanh -  trường trung học đầu tiên ở Đà Nẵng.

Đồng chí Nguyễn Sỹ Huynh năm 20 tuổi.

Từ ngôi trường này đã xuất hiện những con người ưu tú, sau này trở thành cán bộ  lãnh đạo cấp cao như Trung tướng QĐND Trương Công Cẩn, Thiếu tướng QĐNDVN Hoàng Kim, Giáo sư Hoàng Châu Ký, ông Lê Đào – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng,... Thời điểm này phong trào chống Pháp lan rộng, một trong những trụ cột của các phong trào cách mạng ở trường Chấn Thanh vẫn là người thanh niên yêu nước  Nguyễn Sỹ Huynh với cương vị Bí thư Chi bộ. Ông Nguyễn Sỹ Huynh đã tổ chức lãnh đạo phong trào cách mạng và đã giữ cương vị chủ chốt trong Thành ủy Đà Nẵng.

Ông được Đảng tín nhiệm phân công giữ chức vụ Bí thư Thành ủy lâm thời của TP Đà Nẵng. Sau đó ông giữ chức Tỉnh ủy viên Tỉnh ủy lâm thời liên Tỉnh ủy Quảng Nam, Đà Nẵng, Hội An (năm 1942-1943) do đồng chí Võ Toàn làm Bí thư (sau này đổi tên là Võ Chí Công - nguyên là Chủ tịch nước). Mùa thu năm 1942, ông Huynh cùng tham dự cuộc họp với đồng chí Võ Toàn bàn kế hoạch Đông Xuân (1942-1943). Trước tình hình phong trào cách mạng phát triển mạnh mẽ, thực dân Pháp ra sức đàn áp dã man hòng dập tắt phong trào.

Bọn mật thám ra sức lùng sục và chỉ điểm khiến nhiều người chiến sĩ cách mạng bị địch bắt. Ông Nguyễn Sỹ Huynh cũng bị giặc Pháp bắt giam, tra tấn dã man chết đi sống lại nhiều lần tại các nhà giam Hội An và Hỏa Lò. Nhưng dù địch tra tấn, hành  hạ dã man đến bao nhiêu ông vẫn giữ trọn khí tiết của người cộng sản. Năm ấy ông tròn 20 tuổi. Những ngày tháng ở lao tù đã giúp ông mở ra nhiều phương pháp đấu tranh mới từ những người tù chính trị, những đồng đội, đồng chí ở khắp nơi. Từ đó ông đã đúc kết nên những bài học thực tiễn trong đấu tranh cách mạng để vận dụng sau này.

Mai Phúc

(còn nữa)