Chiến dịch quy mô lớn

Ngày 3-5, trên nền tảng Truth Social, Tổng thống Donald Trump bất ngờ công bố kế hoạch mang tên "Chiến dịch Tự do", với mục tiêu hỗ trợ các tàu thương mại đang mắc kẹt tại eo biển Hormuz rời khỏi khu vực một cách an toàn. Theo nhà lãnh đạo Mỹ, đây là phản hồi trước đề nghị từ nhiều quốc gia "trung lập" có tàu bị ảnh hưởng bởi xung đột. Ông nhấn mạnh rằng các tàu này đang đối mặt với tình trạng thiếu lương thực, nước uống và điều kiện sinh hoạt tối thiểu cho thủy thủ đoàn.

Ngay sau tuyên bố của Tổng thống, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận sẽ triển khai hỗ trợ chiến dịch từ ngày 4-5. Đây được đánh giá là một trong những đợt huy động lực lượng quy mô lớn nhất tại khu vực này trong những năm gần đây. Lực lượng nòng cốt bao gồm các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường lớp Arleigh Burke, hơn 100 máy bay quân sự từ các căn cứ trên bộ và hai nhóm tác chiến tàu sân bay, cùng khoảng 15.000 quân nhân tham gia hỗ trợ.

Đáng chú ý, các quan chức Mỹ nhấn mạnh đây không phải là một nhiệm vụ "hộ tống" truyền thống mà là một hoạt động "hướng dẫn và bảo vệ môi trường an ninh tổng thể". Chiến thuật này bao gồm việc sử dụng các máy bay tuần tra trên không, trực thăng vũ trang và các nền tảng không người lái (UAV, USV) đa miền để giám sát chặt chẽ mọi chuyển động. Mục tiêu là tạo ra một hành lang an toàn, sẵn sàng vô hiệu hóa các xuồng nhỏ hoặc trận địa tên lửa ven bờ nếu có bất kỳ hành vi cản trở nào.

Sự xuất hiện của các loại máy bay tấn công như A-10 Thunderbolt II cho thấy Mỹ đã sẵn sàng cho kịch bản đối đầu tầm gần trên mặt nước. Dù Mỹ tuyên bố mục tiêu là "tự do hàng hải", nhưng việc đưa một lượng lớn khí tài vào không gian hẹp và nhạy cảm như Hormuz - nơi Iran đang nắm giữ ưu thế địa hình - là một sự phô trương sức mạnh đầy rủi ro. Các chuyên gia nhận định, Mỹ đang cố gắng thay đổi trạng thái cân bằng tại eo biển, chuyển từ thế bị động phong tỏa sang chủ động kiểm soát dòng chảy thương mại.

Iran phản ứng gay gắt, nguy cơ phá vỡ ngừng bắn

Phản ứng từ phía Iran đến gần như ngay lập tức và vô cùng gay gắt. Tehran coi động thái của Mỹ là một sự khiêu khích trắng trợn và vi phạm nghiêm trọng thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực từ tháng 4. Ông Ebrahim Azizi, người đứng đầu Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran, đã bác bỏ những tuyên bố mà ông gọi là "hoang tưởng" của ông Trump, khẳng định eo biển Hormuz không phải là nơi để Mỹ trình diễn các chiến dịch tuyên truyền.

Các quan chức Iran cũng cho rằng chiến dịch của Mỹ không đơn thuần mang tính nhân đạo, mà có thể là bước đi nhằm gia tăng hiện diện quân sự trong khu vực. Trước đó, Tehran đã áp đặt nhiều hạn chế đối với hoạt động hàng hải tại eo biển chiến lược này. Theo kế hoạch đang được xem xét, các tàu từ "quốc gia thù địch" có thể phải xin phép hoặc thậm chí bị cấm đi qua, trong khi các tàu khác phải tuân thủ những quy định nghiêm ngặt hơn.

Các chuyên gia quân sự Mỹ đều bày tỏ sự lo ngại sâu sắc về khả năng leo thang. Iran không cần một hạm đội khổng lồ để đối đầu với Mỹ; họ sở hữu hàng nghìn tàu tấn công nhanh, UAV tự sát và hệ thống thủy lôi dày đặc. Việc Mỹ thiếu các tàu rà phá thủy lôi chuyên dụng sau khi đã cắt giảm lực lượng này vào năm ngoái là một lỗ hổng chí tử. Chỉ cần một tàu khu trục Mỹ bị trúng đạn hoặc vấp phải thủy lôi, ngòi nổ cho một cuộc chiến tranh tổng lực sẽ chính thức bị kích hoạt.

Những động thái này diễn ra trong bối cảnh lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran mới chỉ được duy trì trong thời gian ngắn, và vẫn còn rất mong manh. Việc Mỹ triển khai lực lượng quy mô lớn tới khu vực được nhiều chuyên gia đánh giá là có thể làm gia tăng nguy cơ tính toán sai lầm.

Bài toán khó: quân sự, kinh tế và niềm tin thị trường

Giới chuyên gia nhận định "Chiến dịch Tự do" không chỉ là vấn đề quân sự, mà còn là bài toán phức tạp liên quan đến kinh tế. Theo ước tính của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), có tới khoảng 20.000 thuyền viên đang mắc kẹt trên gần 2.000 tàu tại eo biển Hormuz. Trước xung đột, mỗi ngày có hơn 100 lượt tàu đi qua khu vực này - một trong những tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng nhất thế giới. Tuy nhiên, năng lực của Hải quân Mỹ bị cho là không đủ để bảo vệ toàn bộ số tàu này nếu xảy ra đối đầu. Các mối đe dọa tiềm tàng bao gồm thủy lôi, tên lửa ven bờ và đặc biệt là các xuồng tấn công nhanh của lực lượng Iran. Ngoài ra, yếu tố bảo hiểm cũng là rào cản lớn. Ngay cả khi Mỹ thiết lập được hành lang an toàn, các công ty bảo hiểm có thể vẫn từ chối bảo hiểm cho tàu đi qua khu vực rủi ro cao, khiến hoạt động vận tải khó có thể phục hồi nhanh chóng.

Một số chuyên gia cho rằng chiến dịch của ông Trump có thể là nỗ lực "phá vỡ thế bế tắc" với Iran, đồng thời tạo đòn bẩy cho các cuộc đàm phán ngoại giao. Tuy nhiên, họ cũng cảnh báo rằng nếu không có sự phối hợp hoặc ít nhất là sự chấp thuận ngầm từ Tehran, nguy cơ leo thang là rất lớn.

Trong bối cảnh hiện nay, "Chiến dịch Tự do" có thể trở thành bước ngoặt quan trọng đối với cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz. Chiến dịch hiện đang đứng giữa ranh giới mong manh của một đột phá ngoại giao và một thảm họa quân sự. Nếu Iran chọn cách "án binh bất động" để mở đường cho các cuộc đàm phán sâu hơn, ông Trump sẽ ghi điểm lớn. Nhưng nếu Tehran quyết định bảo vệ "quy chế hàng hải mới" của mình bằng vũ lực, eo biển Hormuz sẽ sớm trở thành một chiến trường rực lửa, cuốn theo sự ổn định của toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.

AN BÌNH