Khi nhiều đứa trẻ lớn lên trong “cô đơn”

Một cán bộ Công an cơ sở từng chia sẻ, trong quá trình làm việc với thanh thiếu niên vi phạm pháp luật, điều khiến anh day dứt nhất là có nhiều em gần như không tìm thấy sự kết nối với gia đình. Có em bố mẹ ly hôn từ nhỏ, sống với ông bà. Có em cha mẹ đi làm ăn xa nhiều năm, thiếu sự quan tâm sát sao. Cũng có em sống đầy đủ vật chất nhưng thiếu sự lắng nghe, sẻ chia.

Không ít thanh thiếu niên lớn lên cùng điện thoại thông minh, mạng xã hội và những mối quan hệ ảo nhiều hơn là những cuộc trò chuyện thật với gia đình. Khi không tìm được sự đồng cảm ở nhà, nhiều em bắt đầu tìm kiếm sự công nhận từ bạn bè ngoài xã hội hoặc trên không gian mạng. Và cũng từ đó, các em dễ bị lôi kéo vào những hội nhóm lệch chuẩn. Từ những vụ việc đã được phát hiện, xử lý có sự tham gia của thanh thiếu niên bỏ học sớm, thiếu sự quản lý hoặc thường xuyên lang thang đêm khuya. Điều đáng nói là phần lớn các em không phải “trẻ hư từ bản chất”, mà chỉ đang thiếu điểm tựa tinh thần và thiếu người định hướng đúng lúc.

“Lúc đầu tụi em chỉ muốn có người chơi cùng, muốn được chú ý thôi. Ở nhà ai cũng bận, nhiều khi cả ngày chẳng nói chuyện với nhau câu nào. Lên mạng thấy bạn bè rủ rê, tụ tập đi chơi đêm, chạy xe rồi quay clip đăng lên thì thấy vui, thấy mình “có tiếng nói”. Đến khi bị xử lý, em mới nhận ra mình đã đi quá xa…”, chia sẻ của một thiếu niên vừa bị tạm giữ để điều tra về hành vi gây rối trật tự công cộng khiến nhiều người phải tự vấn.

Không thể chỉ trông chờ vào lực lượng Công an

Trước tình hình thanh thiếu niên vi phạm pháp luật có chiều hướng diễn biến phức tạp, Giám đốc Công an TP Đà Nẵng đã chỉ đạo toàn lực lượng mở nhiều đợt cao điểm tuần tra, kiểm soát, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.Các lực lượng 911, Cảnh sát hình sự, Cảnh sát giao thông, Công an cơ sở và các tổ công tác triển khai theo Kế hoạch 919/KH-CATP-PV01 ngày 10-4-2026 đã đồng loạt tăng cường tuần tra ban đêm, khép kín địa bàn, tập trung vào các tuyến đường, khu vực thường xuyên tụ tập đông người.

Qua công tác tuần tra, nhiều nhóm thanh thiếu niên mang hung khí đã được phát hiện, ngăn chặn kịp thời trước khi xảy ra hậu quả nghiêm trọng. Hàng trăm phương tiện độ chế, xe không giấy tờ, xe tháo biển số bị xử lý kèm theo đó là triệu tập phụ huynh để tuyên truyền, yêu cầu cam kết quản lý con em.

Theo thống kê của Phòng Cảnh sát hình sự, từ ngày 10-4 đến 4-5, các lực lượng phối hợp triển khai Kế hoạch 919 đã huy động hơn 1.200 lượt cán bộ, chiến sĩ tham gia; phát hiện 407 trường hợp vi phạm, tạm giữ 277 mô tô; đẩy đuổi 601 lượt thanh thiếu niên với 496 lượt mô-tô và kiểm tra hành chính 127 cơ sở kinh doanh có dấu hiệu phức tạp về ANTT.

Cũng trong thời gian trên, các tổ công tác 911 đã kiểm tra hơn 500 lượt người và phương tiện, phát hiện 498 trường hợp vi phạm; trong đó bàn giao Công an cơ sở xử lý 134 trường hợp liên quan đến trật tự xã hội, ma túy, kinh tế và an toàn giao thông, có 37 trường hợp dưới 18 tuổi.

Song song với công tác đấu tranh, lực lượng Công an cũng đẩy mạnh tuyên truyền tại trường học về tác hại của ma túy, bạo lực học đường, vi phạm giao thông và nguy cơ phạm tội từ mạng xã hội.Nhiều mô hình như “Phòng ngừa, ngăn chặn ma túy xâm nhập học đường”, “Cổng trường an toàn”, “Tuyên truyền pháp luật học đường”… đã và đang được triển khai rộng khắp và bước đầu mang lại hiệu quả tích cực.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nếu chỉ riêng lực lượng Công an vào cuộc thì chưa đủ. Để kéo thanh thiếu niên ra khỏi nguy cơ vi phạm pháp luật, điều quan trọng nhất vẫn là xây dựng môi trường sống lành mạnh, sự quan tâm đúng mức từ gia đình và những giá trị tích cực từ xã hội.

Gia đình phải là “lá chắn” đầu tiên

Nhiều phụ huynh quá bận rộn mưu sinh hoặc phó mặc việc giáo dục con cái cho nhà trường, chỉ quan tâm điểm số mà quên mất con mình đang nghĩ gì, chơi với ai, tiếp xúc điều gì trên mạng xã hội. Bên cạnh đó, thiếu điều mà con em họ đang cần: sự quan tâm thực sự từ cha mẹ, một bữa cơm đủ, một lời hỏi han đúng lúc…

Chị N.T.H. (trú phường Liên Chiểu, Đà Nẵng), có con từng tham gia tụ tập chạy xe đêm, chia sẻ: “Trước đây vợ chồng tôi cứ nghĩ lo cho con đầy đủ tiền bạc, điện thoại, xe cộ là đã làm tròn trách nhiệm. Nhưng đến khi xảy ra chuyện, tôi mới nhận ra lâu rồi cả nhà không có một bữa cơm đúng nghĩa”.

Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, cha mẹ không thể chỉ làm “người quản lý”, mà cần trở thành người đồng hành cùng con trong thế giới số. Muốn con tránh xa nội dung độc hại, trước hết cha mẹ phải biết con đang tiếp cận điều gì, chơi với ai và suy nghĩ ra sao.Sự quan tâm không thể thay thế bằng camera giám sát hay vài cuộc gọi kiểm tra. Thanh thiếu niên càng ở tuổi nổi loạn càng cần được lắng nghe bằng sự tôn trọng và thấu hiểu.

Nhà trường không thể chỉ dạy kiến thức

Một thực tế hiện nay là nhiều học sinh có thể học tốt nhưng lại thiếu kỹ năng ứng xử, thiếu khả năng kiểm soát cảm xúc và thiếu bản lĩnh trước cám dỗ. Điều đó cho thấy giáo dục học đường không thể chỉ dừng ở việc dạy văn hóa.Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh, nhà trường cần chú trọng hơn giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn và trách nhiệm công dân.Đặc biệt, cần giúp học sinh hiểu rằng mọi hành vi trên không gian mạng đều có thể dẫn đến hậu quả ngoài đời thực. Bởi một bình luận kích động có thể dẫn tới hỗn chiến; một clip câu view phản cảm có thể phá hỏng tương lai; một lần tụ tập “cho vui” cũng có thể trở thành hồ sơ xử lý hình sự.

Cô Trần Thị Minh Tâm, giáo viên chủ nhiệm tại một trường THPT trên địa bàn Đà Nẵng cho biết: “Nhiều học sinh hiện nay rất nhạy bén công nghệ nhưng lại thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc và ứng xử ngoài đời thực. Có em chỉ vì bị kích động trên mạng xã hội mà sẵn sàng hẹn gặp để giải quyết mâu thuẫn”.

Theo cô Tâm, nếu người lớn chỉ áp đặt, phê bình mà thiếu lắng nghe thì rất khó để học sinh mở lòng chia sẻ. Vì vậy, trường học không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn phải trở thành nơi học sinh được lắng nghe, được định hướng những giá trị sống tích cực.

Xã hội cần nhiều “vùng sáng” cho giới trẻ

Một vấn đề khác cũng cần nhìn nhận là hiện nay nhiều thanh thiếu niên thiếu sân chơi lành mạnh, thiếu môi trường để phát triển năng lực tích cực. Khi không có nơi thể hiện bản thân đúng cách, không ít em tìm đến những cuộc chơi “nổi loạn” như một cách khẳng định mình.

Vì vậy, cùng với công tác quản lý, xã hội cần tạo ra nhiều “vùng sáng” để thanh thiếu niên được tham gia các hoạt động thể thao, văn hóa, kỹ năng, thiện nguyện và phong trào tích cực.

Đại diện Thành đoàn Đà Nẵng cho rằng: “Thanh thiếu niên hiện nay rất cần môi trường tích cực để thể hiện bản thân và được ghi nhận theo hướng đúng đắn. Nếu không có sân chơi lành mạnh, các em rất dễ tìm đến những hội nhóm tiêu cực trên mạng xã hội để khẳng định mình”.

Theo đó, nhiều mô hình sinh hoạt thanh niên, hoạt động trải nghiệm, tình nguyện, hướng nghiệp đã được triển khai nhằm thu hút giới trẻ tham gia. Tuy nhiên, để công tác này hiệu quả hơn, cần sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình, nhà trường và các tổ chức xã hội.

Đấu tranh với thanh thiếu niên vi phạm pháp luật không chỉ là xử lý một vụ đua xe hay một nhóm gây rối. Quan trọng hơn, đó là hành trình giữ cho người trẻ không đánh mất phương hướng giữa những biến động của xã hội hiện đại.

Đà Nẵng đang phát triển nhanh, đời sống số ngày càng tác động sâu rộng đến giới trẻ. Điều đó càng đặt ra yêu cầu phải xây dựng “lá chắn mềm” từ gia đình, nhà trường và cộng đồng để bảo vệ thanh thiếu niên trước những lệch chuẩn xã hội.

Nguyên Hưng