Đóng eo biển Hormuz, đối đầu quân sự gia tăng

Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu - một lần nữa trở thành tâm điểm của cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran.Ngày 12-7, lực lượng hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đóng eo biển Hormuz cho đến khi có thông báo mới. Tehran cho rằng quyết định này xuất phát từ việc Mỹ tiếp tục can thiệp vào khu vực và vi phạm các thỏa thuận liên quan đến hoạt động hàng hải.Theo IRGC, lực lượng này đã bắn cảnh cáo một tàu bị cho là di chuyển qua tuyến đường không được Iran chấp thuận và khẳng định sẽ không cho phép bất kỳ tàu thương mại hay tàu quân sự nào đi qua eo biển nếu Washington còn duy trì sự hiện diện quân sự tại khu vực.

Cùng thời điểm, Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết đã nhận được báo cáo về một tàu container bị hư hại và bốc cháy gần bờ biển Oman. Trong khi đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cáo buộc Iran tấn công một tàu container treo cờ Cộng hòa Síp khiến phương tiện này bị cháy, hỏng động cơ và một thành viên thủy thủ đoàn mất tích.Washington coi đây là hành động vi phạm bản ghi nhớ ngừng bắn ký ngày 17-6, đồng thời cho rằng Tehran không bảo đảm quyền tự do hàng hải đối với các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz.

Hai bên liên tiếp tung đòn đáp trả

Ngay sau vụ việc trên, Mỹ phát động đợt không kích thứ ba nhằm vào Iran.Theo CENTCOM, trong ba đêm liên tiếp, quân đội Mỹ đã tấn công hơn 300 mục tiêu quân sự, riêng đợt mới nhất nhắm vào khoảng 140 mục tiêu gồm bệ phóng tên lửa, cơ sở triển khai thiết bị bay không người lái (UAV), hạ tầng hải quân, kho đạn dược, mạng lưới thông tin liên lạc và các cơ sở giám sát ven biển.Lầu Năm Góc khẳng định mục tiêu của chiến dịch là làm suy giảm năng lực của Iran trong việc tấn công tàu dân sự và tàu thương mại qua eo biển Hormuz. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tuyên bố Iran đã "đưa ra lựa chọn sai lầm" và sẽ phải trả giá.

Đáp trả, Iran tuyên bố tiến hành hàng loạt cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu quân sự của Mỹ tại Trung Đông. IRGC cho biết đã phóng tên lửa đạn đạo vào Căn cứ Không quân Prince Hassan ở Jordan, tấn công Căn cứ Không quân Al Udeid tại Qatar và phá hủy các cơ sở hậu cần phục vụ tàu sân bay Mỹ tại Cảng Duqm của Oman.Ngoài ra, Iran cũng tuyên bố sử dụng UAV mang thuốc nổ tấn công các hệ thống radar, phòng không Patriot và cơ sở quân sự của Mỹ tại Kuwait và Bahrain.

Trong khi đó, Qatar thông báo đã đánh chặn thành công một cuộc tấn công bằng tên lửa nhằm vào lãnh thổ nước này. UAE cho biết các hệ thống phòng không đã đánh chặn nhiều tên lửa và UAV, còn Bahrain kích hoạt còi báo động không kích và yêu cầu người dân di chuyển tới nơi trú ẩn.

Tại Iran, truyền thông nhà nước đưa tin nhiều vụ nổ xảy ra tại Bandar Abbas, Sirik, Chabahar, Bandar-e Deyr và Asaluyeh sau các đợt không kích của Mỹ, song chưa công bố thông tin chính thức về thiệt hại.

Nguy cơ khủng hoảng kéo dài, tác động toàn cầu

Bên cạnh các hoạt động quân sự, Iran tiếp tục phát đi những tín hiệu vừa cứng rắn vừa để ngỏ khả năng đối thoại.Ngoại trưởng Abbas Araghchi đã tới Oman để trao đổi về cơ chế quản lý mới đối với eo biển Hormuz. Theo đề xuất đang được thảo luận, các tuyến hàng hải qua eo biển sẽ do Iran và Oman phối hợp quản lý thay vì để các nước bên ngoài chi phối.Tuy nhiên, Tehran cũng tuyên bố chưa có ý định nối lại đàm phán với Mỹ nếu Washington không thay đổi lập trường. Trong khi đó, Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei tiếp tục khẳng định việc "báo thù" cho cố lãnh tụ Ali Khamenei là yêu cầu của cả dân tộc Iran.

Theo giới phân tích, việc vừa duy trì kênh ngoại giao vừa gia tăng sức ép quân sự cho thấy Iran đang sử dụng eo biển Hormuz như một đòn bẩy chiến lược trong cuộc đối đầu với Mỹ.Ông Ian Ralby, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Chiến lược hàng hải, nhận định cuộc khủng hoảng hiện nay khó có thể được giải quyết bằng biện pháp quân sự. Theo ông, khi cả Washington và Tehran đều quyết tâm theo đuổi mục tiêu của mình, nguy cơ xảy ra một cuộc đối đầu kéo dài là rất lớn.

Nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị hạn chế hoặc đóng cửa trong thời gian dài, thị trường năng lượng thế giới sẽ chịu tác động đáng kể. Mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu cùng lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng đi qua tuyến hàng hải này để đến các thị trường châu Á và châu Âu. Do gần như không có tuyến vận tải thay thế đủ năng lực, bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể khiến giá dầu, chi phí vận tải và giá nhiều loại hàng hóa trên toàn cầu tiếp tục tăng, đồng thời làm gia tăng bất ổn kinh tế trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

AN BÌNH