Bộ Tài chính Mỹ cho biết tổng nợ của chính phủ nước này đã vượt mốc 40.000 tỷ USD vào ngày 18-8, đánh dấu một cột mốc mới trong tình trạng mất cân đối tài khóa kéo dài nhiều năm. Tính đến thời điểm này, tổng nợ công của Mỹ đạt khoảng 40.047-40.050 tỷ USD, chỉ khoảng 4 năm rưỡi sau khi vượt ngưỡng 30.000 tỷ USD và chưa đầy một thập niên kể từ khi chạm mốc 20.000 tỷ USD. Trong đó, khoảng 32.266 tỷ USD là trái phiếu Kho bạc do công chúng nắm giữ, phần còn lại là các khoản nợ nội bộ chính phủ. Quy mô nợ hiện đã lớn hơn GDP hằng năm của Mỹ và nếu chia bình quân, tương đương khoản nợ hơn 117.000 USD cho mỗi người dân.

Đằng sau con số 40.000 tỷ USD là tình trạng thâm hụt ngân sách kéo dài. Báo cáo mới nhất của Bộ Tài chính Mỹ cho thấy thâm hụt ngân sách trong tháng 7 lên tới 432,3 tỷ USD, mức cao nhất theo tháng kể từ tháng 3-2021. Tính từ đầu năm tài khóa đến nay, thâm hụt đã tiến gần 1.800 tỷ USD và cao hơn cùng kỳ năm trước.

Nợ công của Mỹ tăng nhanh do nhiều nguyên nhân. Các khoản chi khổng lồ để ứng phó với đại dịch COVID-19 đã làm thâm hụt ngân sách tăng mạnh. Bên cạnh đó, trong nhiều thập kỷ, Mỹ liên tục thực hiện các chính sách vừa cắt giảm thuế vừa gia tăng chi tiêu. Một số đạo luật về thuế, chi tiêu và các chương trình kích thích kinh tế được dự báo tiếp tục làm nợ liên bang tăng thêm hàng nghìn tỷ USD trong những năm tới.

Một nguyên nhân mang tính dài hạn khác là dân số Mỹ ngày càng già hóa. Số người nghỉ hưu gia tăng, trong khi tuổi thọ cao hơn, khiến chi tiêu cho an sinh xã hội và chương trình bảo hiểm y tế Medicare ngày càng lớn. Trong khi đó, tốc độ tăng lực lượng lao động không theo kịp số người thụ hưởng, tạo thêm áp lực lên ngân sách liên bang.

Đáng lo ngại hơn cả là chi phí trả lãi nợ đang tăng nhanh. Khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) duy trì lãi suất ở mức cao để kiểm soát lạm phát, chính phủ phải trả chi phí lớn hơn để vay mới và tái cấp vốn cho các khoản nợ đến hạn. Chi phí trả lãi trong năm nay đã lên gần 1.200 tỷ USD, trở thành một trong những khoản chi lớn nhất của ngân sách liên bang, chỉ sau an sinh xã hội và Medicare. Điều này có thể tạo ra một vòng luẩn quẩn: nợ tăng khiến tiền lãi phải trả tăng, trong khi chi phí lãi vay lớn hơn lại làm thâm hụt ngân sách thêm trầm trọng, buộc chính phủ phải tiếp tục vay nợ. Nguồn lực dành cho đầu tư vào cơ sở hạ tầng, giáo dục, nghiên cứu khoa học và các ưu tiên phát triển dài hạn vì thế có nguy cơ bị thu hẹp.

Tình hình tài khóa cũng đang tác động rõ nét tới thị trường trái phiếu. Những lo ngại về nợ công, thâm hụt ngân sách, lạm phát và lượng trái phiếu phát hành ngày càng lớn đã góp phần đẩy lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ tăng lên. Lợi suất trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 30 năm có thời điểm đạt mức cao nhất kể từ năm 2007, trong khi lợi suất kỳ hạn 10 năm cũng duy trì ở mức cao. Lợi suất trái phiếu tăng không chỉ là vấn đề của chính phủ. Tại Mỹ, lợi suất trái phiếu Kho bạc, đặc biệt là kỳ hạn 10 năm, có ảnh hưởng lớn đến lãi suất vay mua nhà, mua ô tô và chi phí vay vốn của doanh nghiệp. Khi lợi suất tăng, điều kiện tài chính bị thắt chặt hơn, có thể gây sức ép lên tiêu dùng, đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

Nợ công cao cũng làm gia tăng nguy cơ nhà đầu tư yêu cầu mức lợi suất cao hơn để bù đắp cho những rủi ro tài khóa trong dài hạn. Điều này tiếp tục khiến chi phí đi vay của chính phủ tăng, trong khi nguy cơ lạm phát và bất ổn trên thị trường tài chính có thể trở nên đáng chú ý hơn. Mốc 40.000 tỷ USD vì vậy không đơn thuần là một con số mang ý nghĩa biểu tượng. Nó phản ánh thách thức ngày càng lớn đối với khả năng duy trì một quỹ đạo tài khóa bền vững của Mỹ. Việc nợ công tăng nhanh ngay cả trong bối cảnh nền kinh tế vẫn tương đối ổn định càng khiến các chuyên gia lo ngại rằng dư địa tài khóa của Washington có thể bị thu hẹp khi nước Mỹ phải đối mặt với những cú sốc kinh tế hoặc tình huống khẩn cấp trong tương lai.

Trong ngắn hạn, quy mô nợ khổng lồ chưa đồng nghĩa Mỹ đứng trước nguy cơ khủng hoảng ngay lập tức, bởi đồng USD vẫn giữ vai trò trung tâm trong hệ thống tài chính toàn cầu và trái phiếu Kho bạc Mỹ vẫn là một trong những tài sản được đánh giá an toàn nhất. Tuy nhiên, tốc độ gia tăng nợ cùng chi phí trả lãi ngày càng lớn đang gửi đi một cảnh báo rõ ràng: nếu không có những biện pháp kiểm soát chi tiêu, cải thiện nguồn thu và từng bước thu hẹp thâm hụt, gánh nặng nợ công sẽ tiếp tục đè nặng lên nền kinh tế Mỹ trong nhiều năm tới.

AN BÌNH