Tuyên bố của ông Trump được đưa ra đúng thời điểm Mỹ và Hàn Quốc bắt đầu cuộc tập trận thường niên Lá chắn Tự do Ulchi (UFS), diễn ra từ ngày 17 đến 27-8. Đây là một trong những cuộc tập trận quy mô lớn nhằm duy trì khả năng phối hợp tác chiến và năng lực răn đe Triều Tiên. Khoảng 18.000 binh sĩ Hàn Quốc dự kiến tham gia cùng lực lượng Mỹ và nhân sự của 11 quốc gia thuộc Bộ Tư lệnh Liên hợp quốc.

Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cho rằng các cuộc tập trận không chỉ tốn kém mà còn gửi "tín hiệu hoàn toàn không phù hợp và mang tính thù địch" tới Triều Tiên. Nhà lãnh đạo Mỹ đồng thời nhấn mạnh "mối quan hệ rất tốt" với nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un và cho biết ông không hài lòng khi Mỹ đã đồng ý tham gia các cuộc tập trận chung với Seoul.

Đây không phải lần đầu ông Trump sử dụng việc điều chỉnh hoạt động quân sự Mỹ - Hàn như một công cụ ngoại giao. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông từng đình chỉ hoặc thu hẹp một số cuộc tập trận quy mô lớn nhằm tạo điều kiện cho đối thoại với Bình Nhưỡng. Sau cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Triều tại Singapore năm 2018, cuộc tập trận UFS cũng bị hủy. Hai nhà lãnh đạo sau đó tiếp tục gặp nhau tại Hà Nội năm 2019 và khu vực Panmunjom.

Việc ông Trump một lần nữa nhắc đến quan hệ cá nhân với ông Kim, đồng thời đăng lại hình ảnh các cuộc gặp trước đây, làm gia tăng đồn đoán rằng Washington có thể đang tìm cách khôi phục ngoại giao trực tiếp với Bình Nhưỡng. Nhà Trắng trước đó nhiều lần phát tín hiệu rằng ông Trump sẵn sàng đối thoại với Triều Tiên mà không đặt ra điều kiện tiên quyết.

Tuy nhiên, quyết định của ông Trump diễn ra trong bối cảnh môi trường an ninh trên bán đảo Triều Tiên có nhiều thay đổi. Triều Tiên đang tăng cường quan hệ quân sự với Nga, trong đó Bình Nhưỡng được cho là đã hỗ trợ Moscow về nhân lực và khí tài trong cuộc xung đột tại Ukraine. Những kinh nghiệm tác chiến mới cũng được đưa vào nội dung huấn luyện của Mỹ và Hàn Quốc.

Giới chức quân sự hai nước cho biết cuộc tập trận năm nay chú trọng các mối đe dọa như thiết bị bay không người lái, gây nhiễu GPS và tấn công mạng. Những nội dung này phản ánh sự thay đổi nhanh chóng của chiến tranh hiện đại, đồng thời cho thấy Bình Nhưỡng đã có thêm kinh nghiệm thực tế từ việc tham gia hỗ trợ Nga tại Ukraine.

Dù Tổng thống Trump tuyên bố muốn giảm đáng kể quy mô, Bộ Quốc phòng Hàn Quốc cho biết cuộc tập trận vẫn tiến hành theo kế hoạch và lịch trình đã được công bố. Điều này cho thấy Seoul vẫn coi việc duy trì năng lực sẵn sàng chiến đấu và phối hợp với Washington là yếu tố quan trọng đối với an ninh quốc gia.

Một yếu tố khác được ông Trump trực tiếp đề cập là lập trường của Hàn Quốc đối với cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran. Theo ông Trump, ông từng đề nghị Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae-myung tham gia nỗ lực "phi hạt nhân hóa Iran", nhưng Seoul từ chối. Hàn Quốc trước đó cũng không muốn tham gia chiến dịch hộ tống tàu thuyền của Mỹ qua eo biển Hormuz, dù khu vực này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với hoạt động thương mại và năng lượng của nước này.

Ngày 17-8, Phủ Tổng thống Hàn Quốc cho biết Seoul đang xem xét phát biểu của ông Trump, đồng thời bày tỏ hy vọng mối quan hệ thuận lợi giữa Washington và Bình Nhưỡng có thể tạo điều kiện cho những cuộc đối thoại có ý nghĩa. Seoul cũng khẳng định sẽ tiếp tục thảo luận với Mỹ về hợp tác quân sự liên quan đến Iran và eo biển Hormuz.

Ở chiều ngược lại, Triều Tiên vẫn phản đối mạnh mẽ các cuộc tập trận Mỹ - Hàn. Bình Nhưỡng gọi UFS là "cuộc diễn tập cho chiến tranh xâm lược" và cảnh báo sẽ đáp trả bằng các biện pháp răn đe mới. Trước thời điểm tập trận, Triều Tiên cũng tiến hành các vụ phóng tên lửa đạn đạo.

Vì vậy, quyết định của ông Trump có thể được nhìn nhận trên nhiều phương diện: vừa là thông điệp ngoại giao nhằm thăm dò khả năng nối lại đối thoại với ông Kim Jong-un, vừa thể hiện quan điểm lâu nay của ông về chi phí quân sự và việc các đồng minh chia sẻ trách nhiệm an ninh. Tuy nhiên, việc thu hẹp tập trận cũng đặt ra câu hỏi về khả năng duy trì sức răn đe của liên minh Mỹ - Hàn trong bối cảnh năng lực hạt nhân, tên lửa và kinh nghiệm tác chiến của Triều Tiên tiếp tục gia tăng.

Trong ngắn hạn, cuộc tập trận UFS vẫn được tiến hành, nhưng tuyên bố của Tổng thống Trump cho thấy chính sách của Washington đối với bán đảo Triều Tiên có thể tiếp tục được điều chỉnh theo hướng ưu tiên ngoại giao. Điều đáng chú ý là liệu động thái này có đủ để đưa Mỹ và Triều Tiên trở lại bàn đàm phán hay chỉ tạo thêm tranh luận về mức độ cam kết của Washington đối với đồng minh Seoul.

AN BÌNH