Tehran muốn thiết lập "luật chơi mới" tại Hormuz

Ngày 16-5, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại Quốc hội Iran Ebrahim Azizi cho biết Tehran đã hoàn tất thiết kế cơ chế mới nhằm quản lý hoạt động hàng hải tại Eo biển Hormuz thông qua một "tuyến đường được chỉ định". Theo ông Azizi, cơ chế này phù hợp với chủ quyền quốc gia của Iran đồng thời nhằm bảo đảm an ninh thương mại quốc tế. Iran sẽ thu phí đối với các "dịch vụ chuyên biệt" cung cấp cho tàu thuyền khi đi qua tuyến đường này.

Quan chức Iran nhấn mạnh chỉ các tàu thương mại và các bên hợp tác với Tehran mới được hưởng lợi từ cơ chế mới, trong khi các quốc gia bị xem là thù địch sẽ không được tiếp cận. Ông cũng tuyên bố tuyến đường này sẽ đóng cửa với các bên tham gia "Dự án Tự do" do Mỹ khởi xướng nhằm hộ tống tàu thương mại qua Hormuz.

Trước đó, Phó Chủ tịch Quốc hội Iran Ali Nikzad khẳng định Tehran sẽ không từ bỏ "các quyền cố hữu" tại Hormuz và đang chuẩn bị thông qua đạo luật mới để thiết lập quy chế pháp lý riêng đối với tuyến hàng hải chiến lược này. Theo dự luật, tàu Israel sẽ không được phép đi qua eo biển trong bất kỳ trường hợp nào.

Áp lực dầu mỏ và nguy cơ đối đầu Mỹ - Iran

Động thái của Iran diễn ra sau nhiều tuần căng thẳng quân sự giữa Tehran với Mỹ và Israel. Sau các cuộc không kích do Mỹ và Israel tiến hành nhằm vào Iran từ cuối tháng 2, Tehran đã đáp trả bằng các đợt tấn công tên lửa và UAV vào các mục tiêu của Israel cũng như các căn cứ Mỹ tại Trung Đông. Iran đồng thời siết kiểm soát eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu. Việc gián đoạn lưu thông tại đây đã khiến giá năng lượng tăng mạnh trên thị trường quốc tế và tạo áp lực lớn đối với kinh tế Mỹ.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Iran sẽ phải trải qua "một khoảng thời gian rất tồi tệ" nếu không đạt được thỏa thuận hòa bình. Ông cho biết Washington vẫn ưu tiên giải pháp ngoại giao nhưng khẳng định Mỹ có khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng cho Iran trong thời gian ngắn nếu xung đột leo thang.

Các chuyên gia an ninh hàng hải cho rằng cơ chế mới của Iran không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn là công cụ gây sức ép chiến lược đối với Mỹ và phương Tây. Theo nhà phân tích Alam Saleh, Tehran hiện coi Hormuz là "lá bài chính trị, an ninh và kinh tế" quan trọng nhất trong cuộc đối đầu hiện nay.

Châu Âu tìm cách nối lại lưu thông qua Hormuz

Trong bối cảnh Iran siết chặt kiểm soát tại eo biển Hormuz, truyền thông Iran cho biết một số nước châu Âu đã bắt đầu đàm phán với lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran nhằm đạt được cơ chế cho phép tàu thuyền đi qua tuyến hàng hải chiến lược này an toàn.

Theo Đài truyền hình nhà nước Iran, động thái trên diễn ra sau khi tàu thuyền của Trung Quốc, Nhật Bản và Pakistan được Tehran cho phép lưu thông qua Hormuz theo các thỏa thuận riêng. Dù chưa công bố danh tính các nước châu Âu tham gia thương lượng, giới quan sát cho rằng đây là dấu hiệu cho thấy các nền kinh tế phụ thuộc năng lượng nhập khẩu đang tìm cách giảm thiểu rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng dầu khí toàn cầu. Trong khi đó, Iran khẳng định giao thông hàng hải qua Hormuz "sẽ không quay trở lại trạng thái trước xung đột", đồng thời tiếp tục duy trì cơ chế kiểm soát và thu phí đối với các tàu thuyền đi qua tuyến đường huyết mạch này.

Trong bối cảnh các cuộc đàm phán chưa đạt đột phá và niềm tin giữa các bên vẫn ở mức rất thấp, eo biển Hormuz tiếp tục trở thành điểm nóng có thể tác động trực tiếp tới an ninh năng lượng và kinh tế toàn cầu.

AN BÌNH