Sau hơn 11 tuần đàm phán căng thẳng nhưng chưa đạt đột phá, tình hình tại eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới – đang nóng lên từng ngày. Iran mới đây tuyên bố đã triển khai các tàu ngầm mini lớp Ghadir xuống khu vực Hormuz như một “lá chắn vô hình” nhằm đối phó với các hoạt động quân sự của Mỹ và đồng minh. Theo Chuẩn đô đốc Shahram Irani, Tư lệnh Hải quân Iran, các tàu ngầm hạng nhẹ này được bố trí dưới đáy biển và có khả năng nằm phục kích trong thời gian dài để theo dõi cũng như tấn công tàu đối phương nếu cần thiết.Ông Shahram Irani cho biết các tàu ngầm này được thiết kế riêng cho vùng nước nông như eo biển Hormuz và thường được thủy thủ Iran gọi là “những chú cá heo của vịnh Ba Tư”.

Theo Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, Iran hiện sở hữu ít nhất 16 tàu ngầm mini lớp Ghadir. Mỗi tàu có lượng giãn nước khoảng 115 tấn, nhỏ hơn rất nhiều so với tàu ngầm lớp Kilo của Nga hay tàu ngầm hạt nhân lớp Los Angeles của Mỹ. Dù quy mô nhỏ, mỗi tàu vẫn có thể mang theo hai quả ngư lôi hoặc hai tên lửa chống hạm C-704.Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định hiệu quả thực chiến của dòng tàu này vẫn là dấu hỏi lớn. Một nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết các tàu Ghadir phát ra tiếng ồn lớn hơn nhiều so với các tàu ngầm hiện đại, trong khi thủy thủ đoàn còn thiếu kinh nghiệm và đội tàu thường xuyên gặp vấn đề bảo trì.Địa hình tự nhiên tại Hormuz cũng khiến hoạt động tác chiến tàu ngầm trở nên khó khăn. Eo biển này chỉ sâu tối đa khoảng 100m, khiến tàu ngầm khó ẩn mình hoàn toàn do hiện tượng phản xạ sóng âm trong môi trường nước nông.

Dù vậy, giới phân tích cho rằng việc Iran triển khai tàu ngầm mini chủ yếu nhằm mục đích răn đe. Tehran từ lâu đã dựa vào tên lửa, máy bay không người lái và các tàu tấn công tốc độ cao để tạo sức ép lên hoạt động hàng hải trong khu vực. Việc bổ sung tàu ngầm mini được xem là một mắt xích mới trong chiến lược “chiến tranh bất đối xứng” của Iran.Bà Emma Salisbury thuộc Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại và Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Hải quân Hoàng gia nhận định nguy cơ lớn nhất không nằm ở khả năng đối đầu trực diện, mà là việc Iran có thể sử dụng các tàu này để rải thủy lôi hoặc phối hợp cùng tàu cao tốc và UAV mở các đợt tấn công “bầy đàn” nhằm vào tàu chiến Mỹ.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington đang cân nhắc khôi phục chiến dịch hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz, sau khi hoạt động này tạm dừng hồi tuần trước.Phát biểu tại Nhà Trắng ngày 11-5, ông Trump mô tả lệnh ngừng bắn với Iran đang ở trạng thái “yếu ớt một cách không thể tin nổi”, thậm chí ví tình hình hiện nay giống như một bệnh nhân “chỉ còn khoảng 1% cơ hội sống sót”.Nhà lãnh đạo Mỹ cũng bày tỏ sự thất vọng với tiến trình đàm phán khi cho rằng Iran liên tục thay đổi lập trường vào phút cuối. Theo ông Trump, Washington từng tiến gần tới một thỏa thuận nhưng Tehran sau đó gửi phản hồi mới với nhiều yêu cầu bị Mỹ đánh giá là “không thể chấp nhận”.

Một trong những bất đồng lớn nhất hiện nay là vấn đề chương trình hạt nhân Iran và quyền kiểm soát eo biển Hormuz.Washington yêu cầu Tehran từ bỏ kho uranium làm giàu cấp độ cao, đình chỉ hoạt động làm giàu trong thời gian dài và không được sở hữu vũ khí hạt nhân. Trong khi đó, Iran bác bỏ yêu cầu tháo dỡ các cơ sở hạt nhân hiện có, đồng thời khẳng định công nghệ hạt nhân của nước này “không thể đem ra thương lượng”.Iran đề xuất pha loãng một phần lượng uranium làm giàu 60% và chuyển phần còn lại tới nước thứ ba với điều kiện số vật liệu này phải được hoàn trả nếu Mỹ rút khỏi thỏa thuận trong tương lai.

Tuy nhiên, căng thẳng tiếp tục leo thang khi người phát ngôn Ủy ban Quốc hội Iran Ebrahim Rezaei cảnh báo Tehran có thể nâng mức làm giàu uranium lên 90% nếu tiếp tục bị Mỹ và Israel tấn công. Song song với đó, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố đề xuất 14 điểm mà Tehran đưa ra là “con đường duy nhất” để giải quyết xung đột với Mỹ. Ông nhấn mạnh Washington “càng trì hoãn, người nộp thuế Mỹ càng phải trả giá đắt hơn”.Theo truyền thông Iran, đề xuất 14 điểm của Tehran bao gồm yêu cầu dỡ bỏ phong tỏa, giải phóng tài sản bị đóng băng, chấm dứt các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, cũng như công nhận vai trò của Iran tại eo biển Hormuz.

Trong khi đó, giới chức Mỹ được cho là đang chia rẽ về hướng xử lý tiếp theo. Một số quan chức Lầu Năm Góc ủng hộ gia tăng sức ép quân sự bằng các đòn tấn công giới hạn nhằm buộc Tehran nhượng bộ, trong khi nhóm khác muốn tiếp tục duy trì kênh ngoại giao.Các nguồn tin từ CNN và Axios cho biết Tổng thống Trump đã họp với đội ngũ an ninh quốc gia tại Nhà Trắng để thảo luận các lựa chọn quân sự, trong đó có khả năng tái khởi động chiến dịch “Tự do” nhằm hộ tống tàu thương mại qua Hormuz hoặc nối lại các đợt không kích vào những mục tiêu quân sự của Iran.

Trong bối cảnh cả hai bên đều đưa ra những tuyên bố cứng rắn, nguy cơ xung đột bùng phát trở lại tại Trung Đông đang hiện hữu hơn bao giờ hết. Nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa hoặc chiến sự leo thang, thị trường năng lượng toàn cầu có thể đối mặt với cú sốc lớn mới trong thời gian tới.

AN BÌNH