Mỏ vàng Bồng Miêu là một trong những mỏ có trữ lượng vàng lớn nhất cả nước. Năm 2005, Công ty TNHH Khai thác vàng Bồng Miêu được cấp phép khai thác mỏ vàng, giấy phép hết hạn năm 2016. Năm 2018, tòa án đã ban hành quyết định mở thủ tục phá sản đối với công ty. Sau khi Công ty TNHH Bồng Miêu dừng hoạt động, mỏ vàng không được quản lý chặt chẽ nên người dân từ nhiều nơi kéo về khai thác.

Hậu quả địa phương mất tài nguyên nhưng không thể thu thuế, đất đai bị đào bới, hóa chất, bùn thải ra môi trường không được xử lý, gây ô nhiễm. Ngoài ra, tình trạng khai thác vàng trái phép còn dẫn đến mất ANTT, tiềm ẩn nhiều nguy cơ sập hầm, chết người. Trước thực trạng trên, tháng 3-2022, Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ NN&MT) đã phê duyệt đề án đóng cửa mỏ vàng Bồng Miêu. Thực hiện chủ trương của Bộ Tài nguyên và Môi trường, cuối tháng 8-2022, HĐND tỉnh Quảng Nam (cũ) thông qua nghị quyết đóng cửa mỏ vàng Bồng Miêu, phục hồi môi trường với vốn đầu tư 19,5 tỷ đồng.

Theo nghị quyết, dự án nhằm đưa các hầm mỏ, khu tuyển luyện quặng, bãi thải, đập thải và công trình phụ trợ... về trạng thái an toàn; phục hồi môi trường sau khi kết thúc khai thác vàng, bảo vệ nguồn tài nguyên khoáng sản. Diện tích được phục hồi là 368ha. Kinh phí từ nguồn của Công ty TNHH Khai thác vàng Bồng Miêu đã ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường tại Kho bạc Nhà nước và bổ sung từ ngân sách tỉnh.

Việc thực hiện dự án Đóng cửa mỏ vàng Bồng Miêu được giao cho Ban Quản lý Dự án Đầu tư Xây dựng tỉnh Quảng Nam thực hiện. Nhà thầu thi công là liên danh nhiều công ty, trong đó Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại Thủ đô Gió Ngàn (Công ty Thủ đô Gió Ngàn) là nhà thầu chính. Theo đó, trong 2 năm 2023 và 2024, nhà thầu đã xây tường chắn cửa lò chính, đánh sập cửa lò khai thác trái phép, tháo dỡ công trình trên bề mặt, san lấp mặt bằng, thu gom, xử lý chất thải, trồng cây và giám sát môi trường sau khi đóng cửa mỏ…

Dù mỏ vàng Bồng Miêu đã được đóng, nhưng qua thăm dò cho thấy trữ lượng vàng ở đây còn rất lớn. Bên cạnh đó, thực tế cho thấy qua 2 năm đóng cửa mỏ, tình hình khai thác vàng trái phép tại đây vẫn diễn biến phức tạp. Dù Công an xã Phú Ninh và các ngành chức năng tổ chức nhiều đợt truy quét, chốt chặn, bảo vệ nhưng tình trạng khai thác khoáng sản trái phép vẫn còn diễn ra. Nguyên nhân chủ yếu do các đối tượng khai thác khoáng sản trái phép từ nhiều địa phương khác đến và một số người dân bản địa đã lợi dụng địa hình vùng rừng núi, diện tích mỏ vàng lớn để tiến hành khai thác, tận thu khoáng sản trái phép…

Trước tình hình đó, nhằm tránh thất thoát tài nguyên, tăng thu cho ngân sách nhà nước, ngày 24-8, Công ty Thủ đô Gió Ngàn (đơn vị đã thực hiện dự án đóng cửa mỏ vàng Bồng Miêu) đã có văn bản gửi Bộ NN&MT đề nghị cấp giấy phép thăm dò khoáng sản tại khu vực khoáng sản vàng Bồng Miêu. Đến ngày 14-9, trên cơ sở hồ sơ tiếp nhận và báo cáo kết quả rà soát, thẩm định của Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, Bộ NN&MT có Thông báo số 10429/TB-BNNMT kết quả lựa chọn tổ chức, cá nhân để xem xét cấp giấy phép thăm dò khoáng sản ở khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản.

Theo Bộ NN&MT, trong các công ty có văn bản gửi Bộ đề nghị cấp giấy phép thăm dò khoáng sản vàng tại Bồng Miêu, Công ty Thủ đô Gió Ngàn là đơn vị có vốn chủ sở hữu lớn nhất theo báo cáo tài chính trong năm 2026 (từ ngày 1-1-2026 đến ngày 5-9-2026), đã được kiểm toán và đáp ứng quy định tại Điều 26 Nghị định số 193/2025/NĐ-CP. Căn cứ điểm b khoản 3 và khoản 4 Điều 30 Nghị định số 193/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp được lựa chọn để xem xét cấp giấy phép thăm dò khoáng sản tại khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản đối với khu vực vàng Bồng Miêu.

Bên cạnh đó, Bộ NN&MT cũng lưu ý, khoáng sản vàng thuộc Danh mục khoáng sản chiến lược, quan trọng của Việt Nam giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn đến năm 2045, được ban hành tại Quyết định số 3792/QĐ-BNNMT ngày 17-9-2025. Do đó, Công ty Thủ đô Gió Ngàn phải bổ sung đầy đủ các tài liệu theo quy định. Trong đó, doanh nghiệp phải cung cấp báo cáo tình hình hoạt động khoáng sản (nếu có), nêu rõ việc chấp hành pháp luật về địa chất và khoáng sản, tình trạng vi phạm, xử lý vi phạm trong 5 năm gần nhất, kèm các tài liệu chứng minh theo quy định. Đồng thời phải cung cấp thông tin về địa chỉ chế biến sâu khoáng sản vàng khu vực Bồng Miêu theo quy định.

TRẦN TÂN