Đầu tư công còn nhiều "điểm nghẽn" cần tháo gỡ

Đầu tư công luôn được xác định là một trong những lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ gây lãng phí lớn nhất nếu tiến độ thực hiện không bảo đảm hoặc công tác quản lý thiếu chặt chẽ. Mặc dù UBND thành phố đã thành lập Tổ công tác chuyên trách để kiểm tra, đôn đốc và tháo gỡ khó khăn đối với các dự án trọng điểm, song kết quả giám sát cho thấy vẫn còn nhiều công trình kéo dài nhiều năm, làm giảm hiệu quả sử dụng vốn ngân sách. Theo rà soát của Sở Tài chính, hiện thành phố còn 31 dự án đầu tư công chậm tiến độ, tồn đọng hoặc có nguy cơ gây thất thoát, lãng phí.

Trong số này, 9 dự án đã được chuyển giao cho các địa phương quản lý, số còn lại thuộc các ban quản lý dự án chuyên ngành. Nhiều dự án phải điều chỉnh tiến độ nhiều lần do vướng mắc trong giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư hoặc biến động giá vật liệu. Cá biệt có dự án phải gia hạn hợp đồng tới nhiều lần, kéo theo việc điều chỉnh tổng mức đầu tư, làm giảm hiệu quả đầu tư công và gia tăng áp lực đối với ngân sách. Không chỉ vậy, một số công trình đã hoàn thành nhưng chưa phát huy được hiệu quả khai thác vì thiếu sự đồng bộ trong đầu tư. Có những cây cầu đã hoàn thành nhưng chưa có đường dẫn kết nối, tiềm ẩn nguy cơ gây lãng phí như: cầu Tây An 1, Tây An 2 thuộc Dự án Đường tránh lũ kết hợp phát triển đô thị Nam Phước, kết nối Trung tâm Hành chính huyện Duy Xuyên (cũ), Quốc lộ 1A và Quốc lộ 14H... Thực tế này đặt ra yêu cầu phải chuyển mạnh từ tư duy "đầu tư được bao nhiêu" sang "đầu tư mang lại hiệu quả như thế nào", lấy hiệu quả sử dụng vốn làm thước đo trong quản lý đầu tư công.

Ngoài ra, giải ngân vốn đầu tư công vẫn là áp lực lớn, đây là một trong những chỉ tiêu phản ánh rõ nhất hiệu quả sử dụng vốn ngân sách. Tính đến ngày 15/7/2026, giá trị giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công của thành phố đạt 7.326,209 tỷ đồng/16.835,464 tỷ đồng, tương đương 43,52% kế hoạch vốn được Thủ tướng Chính phủ giao. Một số sở, ngành chưa giải ngân được vốn; rất nhiều xã, phường có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân của toàn thành phố. Việc giải ngân chậm không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ công trình mà còn làm giảm hiệu quả sử dụng vốn, gia tăng chi phí xã hội và tác động đến mục tiêu phát triển kinh tế của thành phố.

Tài sản công cần được khai thác hiệu quả hơn

Thời gian qua, thành phố đã chủ động rà soát tổng thể các cơ sở nhà, đất thuộc sở hữu nhà nước; xây dựng phương án điều chuyển, chuyển đổi công năng hoặc giao các đơn vị chức năng quản lý. Tuy nhiên, trên thực tế, việc phê duyệt và triển khai các phương án xử lý vẫn còn chậm. Nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư, kể cả những tài sản được tiếp nhận từ các cơ quan Trung ương hoặc từ quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, vẫn chưa được đưa vào khai thác hoặc sử dụng hiệu quả. Điều này đồng nghĩa với việc một nguồn lực lớn của Nhà nước chưa phát huy được giá trị kinh tế - xã hội, trong khi nhu cầu về đất đai cho giáo dục, y tế, văn hóa, dịch vụ, phát triển đô thị,… vẫn rất lớn. Nếu không có phương án xử lý kịp thời, hiệu quả, khối tài sản này không chỉ bị "đóng băng" mà còn phát sinh chi phí bảo trì, điện nước, trông coi,… kéo dài theo thời gian. Để sớm khắc phục tình trạng này, thành phố cần tập trung phân loại rõ từng nhóm tài sản như: tài sản tiếp tục sử dụng, tài sản chuyển đổi công năng, tài sản khai thác thương mại hoặc đấu giá để có phương án xử lý kịp thời.

Một yêu cầu then chốt trong quá trình xử lý các cơ sở dôi dư là việc chuyển đổi công năng phải bảo đảm cơ sở khoa học, tính hợp lý và sự phù hợp với quy hoạch tổng thể cũng như định hướng phát triển đô thị trong từng giai đoạn. Mỗi phương án bố trí công năng cần được xem xét trên nền tảng phân tích đa chiều, bao gồm nhu cầu sử dụng thực tế, khả năng thích ứng của công trình hiện hữu, chi phí cải tạo – nâng cấp, cũng như hiệu quả khai thác trong dài hạn. Xem xét linh hoạt áp dụng các cơ chế thị trường trong khai thác tài sản công như: đấu giá quyền sử dụng, cho thuê hoặc triển khai các mô hình hợp tác công – tư,… nhằm tối ưu hóa giá trị nguồn lực đất đai và tài sản. Ưu tiên giải quyết dứt điểm các vướng mắc pháp lý liên quan đến nhà, đất; nhiều cơ sở vẫn chưa hoàn thiện hồ sơ pháp lý, thiếu giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, gây cản trở đáng kể cho quá trình chuyển giao, đấu giá hoặc cho thuê,…Ngoài ra, thành phố cần sớm hình thành cơ sở dữ liệu số đồng bộ về tài sản công, đất đai và các dự án đầu tư bởi hiện nay vẫn được quản lý phân tán ở nhiều cơ quan khác nhau, gây khó khăn trong thống kê, theo dõi và giám sát. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả quản lý mà còn hạn chế khả năng phát hiện sớm những dấu hiệu thất thoát hoặc sử dụng tài sản không hiệu quả.

Nâng cao hiệu quả thực hiện kết luận kiểm toán, thanh tra

Một trong những yêu cầu quan trọng của công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí là phải xử lý dứt điểm các kiến nghị sau thanh tra, kiểm toán. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc thực hiện một số kiến nghị của Kiểm toán Nhà nước về xử lý tài chính, xử lý đất đai và tài sản công vẫn còn chậm, tỷ lệ hoàn thành chưa cao. Số kiến nghị xử lý tài chính của Kiểm toán nhà nước còn phải thực hiện năm 2026 là 594.962,75 triệu đồng; đến 12/3/2026 mới thực hiện thêm 41.410 triệu đồng (đạt 6,96%), còn lại 553.552,75 triệu đồng. Nhóm kiến nghị từ năm 2024 trở về trước còn 459.296,67 triệu đồng. Nếu tình trạng này kéo dài sẽ làm giảm hiệu lực của các kết luận kiểm toán, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ thất thoát nguồn lực nhà nước. Do đó, cần tiếp tục tăng cường trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong việc thực hiện đầy đủ các kết luận, kiến nghị của cơ quan kiểm toán và thanh tra; đồng thời coi đây là một trong những tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu.

Đối với lĩnh vực tài nguyên, cần tiếp tục xác định mục tiêu sử dụng tiết kiệm, hiệu quả và bền vững. Theo đó cần ưu tiên tháo gỡ khó khăn về nguồn cung cát, sỏi phục vụ xây dựng; tăng cường kiểm soát tiến độ thực hiện sau đấu giá quyền khai thác khoáng sản; xử lý nghiêm các trường hợp khai thác trái phép, khai thác vượt công suất hoặc không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về bảo vệ môi trường. Song song với đó là việc hoàn thành kiểm kê tài nguyên, cập nhật cơ sở dữ liệu theo quy định, tăng cường thanh tra, kiểm tra hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên hợp lý và bền vững.

Minh Sơn